శంఖారావం

సన్-జు 'ద ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ ' తెలుగులో: మనవి

2012-01-27T21:30:00.000-08:00

ప్రాచీనకాలంలో రచింపబడిన ఈ గ్రంథంలోని కొన్ని వాక్యాలు, పదాలు అస్పష్టమైన అర్థంతో మార్మికంగా, అన్యాపదేశంగా ఉంటాయి. కనుకనే, చరిత్ర క్రమంలో ఎందరో చైనీయులు తమదైన అర్థంతో ఈ గ్రంథానికి వ్యాఖ్యానాలు రాశారు. ఆ వ్యాఖ్యానాలన్నీ కూడా చైనా చరిత్రలో జరిగిన అనేక యుద్ధఘటనలు, సైనిక వ్యవహారాల ఉదహరింపుతో, సుదీర్ఘంగా ఉంటాయి. వాటన్నింటినీ సమీక్షిస్తూ అనేక మంది ఆధునిక యుగపు ఆంగ్లేయులు ఈ గ్రంథాన్ని ఆంగ్ల భాషలోనికి The Art of War పేరుతో అనువదించారు. ఆ అనువాదాలన్నింటిలోకీ ప్రామాణికమైన Lionel Giles అనువాదం నుండి ఈ ఆంధ్రానువాదం చేయబడినది.

ఆంగ్ల అనువాదకులందరూ కూడా ఇంతకుముందే చెప్పినట్లుగా చైనా భాషలో ఈ గ్రంథానికున్న వ్యాఖ్యానాలను చాలా వరకు పేర్కొంటూ, వాటిని సమీక్షిస్తూ సాగిపోవడంతో వారి అనువాదాలన్నీ ఈ చిరుగ్రంథ పరిమాణాన్ని పెద్దది చేశాయి. అయితే ఈ తెలుగు అనువాదంలో వ్యాఖ్యానాలను అవసరమనుకున్న చోట మాత్రమే బ్రాకెట్లలో ఇవ్వడం జరిగినది. విషయం స్పష్టంగా ఉన్నంతవరకూ సన్–జు బోధించిన ప్రథాన పాఠాన్ని మాత్రమే పేర్కొనడం జరిగినది. పాఠకులు గమనించగలరు.

— సరస్వతీ కుమార్ (అనువాదకుడు)

సన్-జు 'ద ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ ' తెలుగులో: గ్రంథపరిచయం

2012-01-25T21:30:00.000-08:00

(వేణుగానం బ్లాగులో రాసిన గ్రంథపరిచయాన్నే మరలా అందిస్తున్నాను)

జీవితంలో యుద్ధం అనివార్యమైనది. దుష్టుడు యుద్ధాన్ని ఆరంభిస్తాడు; శిష్టుడు ఆ యుద్ధాన్ని ముగిస్తాడు. యుద్ధం చేయాలా వద్దా అని నిర్ణయించుకోగల స్వేచ్ఛ ఎవరికీ ఉండదు. ఎవరైనా సరే మనుగడ కోసం, ఆత్మగౌరవం కోసం, విజయాన్ని సాధించడం కోసం యుద్ధం చేసితీరాలి. నీవు శాంతి కాముకుడవు అయినా కూడా యుద్ధం చేయక తప్పదు. ఎందుకంటే శాంతి యుద్ధాన్ని నిరాకరిస్తే రాదు; యుద్ధం చేస్తే వస్తుంది. మనిషి జీవితంలో యుద్ధమనేది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ.

అటువంటి యుద్ధానికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానాన్ని సుబోధకంగా వివరించే గ్రంథం The Art of War. ఇది ప్రపంచంలోకెల్లా అత్యంత ప్రాచీన యుద్ధతంత్ర గ్రంథం. ఈ గ్రంథ రచయిత క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దానికి చెందిన చైనా దేశపు సైనిక వ్యూహకర్త అయిన సన్–జు. ఇతడు ‘వు’ రాజ్య సేనానిగా పనిచేసి అనేక యుద్ధాలలో విజయం సాధించాడు. ఈ గ్రంథాన్ని చైనీస్ లో ‘పింగ్ ఫా’ అని అంటారు. ఈ గ్రంథం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందినది. చరిత్రలో ఎన్నో యుద్ధ గతులను, వాటి ఫలితాలను ప్రభావితం చేసింది. ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య దేశాలకు చెందిన ఎందరో సేనానులు ఈ గ్రంథం లో వివరించిన వ్యూహాలను ఆచరించి విజయాన్ని తమ స్వంతం చేసుకున్నారు.

నెపోలియన్, మావో సేటుంగ్, హొచిమిన్ వంటి రణతంత్రవేత్తలు, హెన్రీ కిసింజర్ వంటి రాజనీతి కోవిదుడు; ఇంకా ఇటువంటి వారు అనేక మంది ఈ గ్రంథాన్ని నిత్యపఠనీయ గ్రంథంగా పరిగణించారు. మరిముఖ్యంగా ఈ గ్రంథంతో నెపోలియన్‌కున్న అనుబంధం ప్రత్యేకమయినది. ఈ గ్రంథం యొక్క ఫ్రెంచ్ అనువాదం ఫ్రాన్సు దేశంలో ఓ ‘నెపోలియన్’ రూపొందడానికి కారణమయినదంటే అది అతిశయోక్తి కాదు. వియత్నాం యుద్ధకాలం నుండి అమెరికన్ సైనికాధికారులలో ఈ గ్రంథం విశేషమైన ఆదరణను పొందుతున్నది. వారి యుద్ధ వ్యూహాలన్నీ ఈ గ్రంథం మీదనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

ఈ గ్రంథానికి అనేక విశిష్టతలున్నాయి. ఇది ఏదో ఒక కాలానికి మాత్రమే పరిమితమైన గ్రంథం కాదు. ప్రాచీన కాలంలో రచింపబడిన ఈ గ్రంథం నేటి ఆధునిక కాలంలో కూడా అనుసరింపదగినదిగా ఉండి అంతకంతకూ తన ప్రాధాన్యతను పెంచుకుంటూనే ఉన్నది. అలాగే ఈ గ్రంథం ఏదో ఒక రంగానికి మాత్రమే పరిమితమైనది కాదు. ఇందులో వివరించిన వ్యూహాలు కేవలం సైనిక పరంగానే కాక ఇతర రంగాలకు కూడా అన్వయించుకునే విధంగా ఉంటాయి. అందుకే ఈ గ్రంథం సైనికరంగంతో పాటుగా రాజకీయ, వ్యాపార, మానేజిమెంట్ వంటి అనేక ఇతర రంగాలలో కూడా విశేషమైన వ్యాప్తిని పొందినది.

విషయాన్ని నైతిక దృక్పథంతో బోధించే గ్రంథాలు అనేకం ఉంటాయి. కానీ వాస్తవ దృక్పథంతో బోధించే గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. అటువంటి అరుదైన గ్రంథం ఈ The Art of War. ఇది ఒక వ్యక్తిత్వ వికాస గ్రంథం. మానవ సంబంధాలలో మనకు తరచూ ఎదురయ్యే అనేక సమస్యలను ఈ గ్రంథంలో వివరించిన వ్యూహాలను అవగాహన చేసుకోవడం ద్వారా ఎదుర్కోవచ్చు. ఇది ఒక మానసిక శాస్త్ర గ్రంథం. ఎదుటిమనిషి అంతరంగాన్ని అంచనా వేయడానికి ఈ గ్రంథం ఎంతైనా ఉపకరిస్తుంది.

ఈ గ్రంథానికి ఆంగ్లభాషలో అనేక అనువాదాలున్నాయి. వాటన్నింటిలోకీ Lionel Giles యొక్క అనువాదం ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణింపబడుతున్నది. ఇంటర్‌నెట్‌లో ఈ గ్రంథం యొక్క Giles అనువాదాన్ని వ్యాఖ్యాన సహితంగా ప్రోజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ అందిస్తున్నది. వ్యాఖ్యాన రహితంగా అనేక వెబ్‌సైట్లు అందిస్తున్నాయి. Thomos Cleary యొక్క అనువాదాన్ని www.sonshi.com అనే వెబ్‌సైట్ అందిస్తున్నది.

మాకియవెల్లి యొక్క ప్రఖ్యాత రచన ‘ద ప్రిన్స్’ తో సమానంగా, ప్రపంచవ్యాప్త ఆదరణ చూరగొన్న ఈ గ్రంథాన్ని మీరు కూడా చదవండి!

సన్-జు 'ద ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ ' తెలుగులో: హోమ్‌పేజి

2012-01-23T00:00:00.000-08:00

గ్రంథపరిచయం

మనవి

1వఅధ్యాయం: ప్రాథమిక అంచనాలు

2వఅధ్యాయం: యుద్ధ సన్నాహం

3వఅధ్యాయం: ఎత్తుగడే ఆయుధం

4వఅధ్యాయం: వ్యూహాత్మక సంసిద్ధత

5వఅధ్యాయం: శక్తి

6వఅధ్యాయం: బలాలు–బలహీనతలు

7వఅధ్యాయం: సైనిక విన్యాసాలు

8వఅధ్యాయం: ఎత్తుగడలలో మార్పు

9వఅధ్యాయం: సైన్యం కదలిక

10వఅధ్యాయం: భూస్వరూపం

11వఅధ్యాయం: తొమ్మిది పరిస్థితులు

12వఅధ్యాయం: నిప్పుతో దాడి

13వఅధ్యాయం: గూఢచారులు

సన్-జు 'ద ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్ ' తెలుగులో

2012-01-22T01:44:00.000-08:00

నేను నా 'వేణుగానం' బ్లాగులో పరిచయం చేసిన సన్-జు 'యుద్ధకళ ' (The Art of War) గ్రంథం యొక్క తెలుగు అనువాదాన్ని ఇప్పుడు ఈ బ్లాగులో ప్రచురించాలనుకుంటున్నాను. ఇది మొత్తం పదమూడు అధ్యాయాలు ఉన్న చిన్న గ్రంథం. అధ్యాయానికొక పోస్ట్ చొప్పున ప్రచురిస్తాను. అన్ని అధ్యాయాలకు హోమ్‌పేజీలో లింక్ ఉంటుంది. అలాగే ప్రతి అధ్యాయంలోనూ హోమ్‌పేజీకి లింక్ ఉంటుంది.

ఈ గ్రంథం యొక్క చైనీస్ మూలానికి Lionel Giles యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం The Art of War. దాని నుండి ఈ ఆంధ్రానువాదం చేయబడింది. అనువాదకుడు ఈ బ్లాగు రచయిత.

మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్-హోమ్‌పేజి

2011-08-03T02:00:00.000-07:00

1వ అధ్యాయం: వివిధ రకాల సంస్థానాలు మరియు వాటిని పొందే విధానాలు

2వ అధ్యాయం: అనువంశిక సంస్థానాల గురించి

3వ అధ్యాయం: మిశ్రమసంస్థానాల గురించి

4వ అధ్యాయం: అలెగ్జాండర్ చేత జయించబడిన డేరియస్ సామ్రాజ్యం అలెగ్జాండర్ మరణానంతరం అతని వారసుల మీద ఎందుకు తిరుగుబాటు చేయలేదు?

5వ అధ్యాయం: జయించబడటానికి పూర్వం తమ స్వంత చట్టాల క్రింద మనుగడ సాగించిన నగరాలు లేక సంస్థానాలను పరిపాలించే విధానం గురించి

6వ అధ్యాయం: రాజు తన శక్తి సామర్థ్యాలతో స్వంత సైన్యం ద్వారా పొందిన నూతన సంస్థానాల గురించి

7వ అధ్యాయం: ఇతరుల సహాయం ద్వారా లేక అదృష్టం ద్వారా పొందిన నూతన సంస్థానాల గురించి

8వ అధ్యాయం: కుట్రద్వారా రాజ్యాధికారాన్ని పొందినవారి గురించి

9వ అధ్యాయం: పౌర సంస్థానం గురించి

10వ అధ్యాయం: అన్ని సంస్థానాల యొక్క బలాన్ని నిర్థారించవలసిన విధానం గురించి

11వ అధ్యాయం: చర్చి అధీనంలోని సంస్థానాల గురించి

12వ అధ్యాయం: వివిధ రకాల సైన్యాల గురించి; ముఖ్యంగా కిరాయి సైన్యాల గురించి

13వ అధ్యాయం: సహాయ సైన్యం, మిశ్రమ సైన్యం మరియు స్వంత సైన్యాల గురించి

14వ అధ్యాయం: సైనిక వ్యవహారాలకు సంబంధించి రాజు యొక్క విధుల గురించి

15వ అధ్యాయం: వ్యక్తులు, ముఖ్యంగా రాజులు ప్రసంశలు పొందటానికి లేక నిందలు మోయడానికి కారణమయ్యే విషయాల గురించి

16వ అధ్యాయం: ఉదారత మరియు లోభితనం గురించి

17వ అధ్యాయం:

18వ అధ్యాయం:

19వ అధ్యాయం:

20వ అధ్యాయం:

21వ అధ్యాయం:

22వ అధ్యాయం:

23వ అధ్యాయం:

24వ అధ్యాయం:

25వ అధ్యాయం:

26వ అధ్యాయం:

గీతామాహాత్మ్యం

2011-06-27T21:48:00.000-07:00

శ్రీ గీతామాహాత్మ్యం

ధరోవాచ

భగవన్! పరమేశాన! భక్తిరవ్యభిచారిణీ!
ప్రారబ్ధం భుజ్యమానస్య కథం భవతి హే ప్రభో || 1

శ్రీ విష్ణు రువాచ

ప్రారబ్ధం భుజ్యమానో௨పి గీతాభ్యాసరతస్సదా |
సముక్త స్స సుఖీ లోకేకర్మణా నోపలిప్యతే || 2

మహాపాపాది పాపాని గీతాధ్యానం కరోతి చేత్ |
క్వచిత్ స్పర్శం న కుర్వంతి నళినీదళ మంభసా || 3

గీతాయాః పుస్తకం యత్ర యత్ర పాఠః ప్రవర్తతే |
తత్ర సర్వాణి తీర్థాని ప్రయాగదీని తత్ర వై || 4

సర్వేదేవాశ్చ ఋషయో యోగినః పన్నగాశ్చయే |
గోపాలా గోపికావా௨పి నారదోద్ధవపార్షదైః
సహాయో జాయతే శీఘ్రం యత్ర గీతా ప్రవర్తతే || 5

యత్ర గీతావిచారశ్చ పఠనం పాఠనం శ్రుతమ్ |
తత్రాహం నిశ్చితం పృథ్వి! నివసామి సదైవ హి || 6

గీతాశ్రయో௨హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ |
గీతాజ్ఞానముపాశ్రిత్య త్రీన్లోకాన్పాలయామ్యహమ్ || 7

గీతా మే పరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః |
అర్థమాత్రాక్షరా నిత్యా స్వనిర్వాచ్య పదాత్మికా || 8

చిదానందేన కృష్ణేన ప్రోక్తా స్వముఖతో௨ర్జునమ్ |
వేదత్రయీ పరానందా తత్త్వార్థజ్ఞాన మంజసా || 9

యో௨ష్టాదశ జపేన్నిత్యం నరో నిశ్చలమానసః |
జ్ఞానసిద్ధిం స లభతే తతో యాతి పరం పదమ్ || 10

పాఠే௨సమర్థస్సంపూర్ణే తదర్ధం పాఠమాచరేత్ |
తదా గోదానజం పుణ్యం లభతే నాత్ర సంశయః || 11

త్రిభాగం పఠమానస్తు గంగాస్నానఫలం లభేత్ |
షడంశం జపమానస్తు సోమయాగఫలం లభేత్ || 12

ఏకాధ్యాయం తు యో నిత్యం పఠతే భక్తిసంయుతః |
రుద్రలోకమవాప్నోతి గణోభూత్వావసే చ్చిరమ్ || 13

అధ్యాయ శ్లోకపాదం వా నిత్యం యః పఠతే నరః |
స యాతి నరతాం యావత్ మనుకాలం వసుంధరే || 14

గీతయాః శ్లోకదశకం సప్త పంచ చతుష్టయమ్ |
ద్వౌ త్రీనేకం తదర్ధం వా శ్లోకానాం యః పఠేన్నరః || 15

చంద్రలోకమవాప్నోతి వర్షాణామయుతం ధ్రువమ్ |
గీతాపాఠసమాయుక్తో మృతో௨మానుషతాం వ్రజేత్ || 16

గీతాభ్యాసం పునః కృత్వా లభతే ముక్తిమత్తమామ్ |
గీతేత్యుచ్చారసంయుక్తో మ్రియమాణో గతిం లభేత్ || 17

గీతార్థశ్రవణాసక్తో మహాపాపయుతో௨పి వా |
వైకుంఠం సమవాప్నోతి విష్ణునా సహ మోదతే || 18

గీతార్థం ధ్యాయతే నిత్యం కృత్వా కర్మాణి భూరిశః |
జీవన్ముక్తస్స విజ్ఞేయో దేహాంతే పరమం పదమ్ || 19

గీతామాశ్రిత్య బహవో భూభుజో జనకాదయః |
నిర్ధూతకల్మషా లోకే గీతా యాతాః పరంపదమ్ || 20

గీతయాః పఠనం కృత్వా మాహాత్మ్యం నై వ యః పఠేత్ |
వృథా పాఠో భవేత్తస్య శ్రమ ఏవ హ్యుదాహృతః || 21

ఏతన్మాహాత్మ్యసంయుక్తం గీతాభ్యాసం కరోతి యః |
స తత్ఫలమవాప్నోతి దుర్లభాం గతిమాప్నుయాత్ || 22

సూత ఉవాచ

మాహాత్మ్యమేతద్గీతయాః మయా ప్రోక్తం సనాతనమ్ |
గీతాన్తే చ పఠేద్యస్తు యదుక్తం తత్ఫలం లభేత్ || 23

ఇలా శ్రీ వరాహపురాణంలోని “శ్రీ గీతామాహాత్మ్యం” సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదునెనిమిదవ అధ్యాయము

2011-06-26T21:44:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదునెనిమిదవ అధ్యాయము

మోక్షసన్న్యాస యోగము

అర్జున ఉవాచ

సన్న్యాసస్య మహాబాహో తత్త్వమిచ్ఛామి వేదితుమ్ |
త్యాగస్య చ హృషీకేశ పృథక్ కేశినిషూదన || 1

శ్రీ భగవానువాచ

కామ్యానాం కర్మణాం న్యాసం సన్న్యాసం కవయో విదుః |
సర్వకర్మఫలత్యాగం ప్రాహుస్త్యాగం విచక్షణాః || 2

త్యాజ్యం దోషవదిత్యేకే కర్మ ప్రాహుర్మనీషిణః |
యజ్ఞదానతపఃకర్మ న త్యాజ్యమితి చాపరే || 3

నిశ్చయం శృణు మే తత్ర త్యాగే భరతసత్తమ |
త్యాగో హి పురుషవ్యాఘ్ర త్రివిధః సంప్రకీర్తితః || 4

యజ్ఞదానతపఃకర్మ న త్యాజ్యం కార్యమేవ తత్ |
యజ్ఞో దానం తపశ్చైవ పావనాని మనీషిణామ్ || 5

ఏతాన్యపి తు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ఫలాని చ |
కర్తవ్యానీతి మే పార్థ నిశ్చితం మతముత్తమమ్ || 6

నియతస్య తు సన్న్యాసః కర్మణో నోపపద్యతే |
మోహాత్తస్య పరిత్యాగస్తామసః పరికీర్తితః || 7

దుఃఖమిత్యేవ యత్కర్మ కాయక్లేశభయాత్ త్యజేత్ |
స కృత్వా రాజసం త్యాగం నైవ త్యాగఫలం లభేత్ || 8

కార్యమిత్యేవ యత్కర్మ నియతం క్రియతే௨ర్జున |
సంగం త్యక్త్వా ఫలం చైవ స త్యాగః సాత్త్వికో మతః || 9

న ద్వేష్ట్యకుశలం కర్మ కుశలే నానుషజ్జతే |
త్యాగీ సత్త్వసమావిష్టో మేధావీ ఛిన్నసంశయః || 10

న హి దేహభృతా శక్యం త్యక్తుం కర్మాణ్యశేషతః |
యస్తు కర్మఫలత్యాగీ స త్యాగీత్యభిధీయతే || 11

అనిష్టమిష్టం మిశ్రం చ త్రివిధం కర్మణః ఫలమ్ |
భవత్యత్యాగినాం ప్రేత్య న తు సన్న్యాసినాం క్వచిత్ || 12

పంచైతాని మహాబాహో కారణాని నిబోధ మే |
సాంఖ్యే కృతాంతే ప్రోక్తాని సిద్ధయే సర్వకర్మణామ్ || 13

అధిష్టానం తథా కర్తా కరణం చ పృథగ్విధమ్ |
వివిధాశ్చ పృథక్‌చేష్టా దైవం చైవాత్ర పంచమమ్ || 14

శరీరవాఙ్మనోభిర్యత్ కర్మ ప్రారభతే నరః |
న్యాయం వా విపరీతం వా పంచైతే తస్య హేతవః || 15

తత్త్రైవం సతి కర్తారమ్ ఆత్మానం కేవలం తు యః |
పశ్యత్యకృతబుద్ధిత్వాత్ న స పశ్యతి దుర్మతిః || 16

యస్య నాహంకృతో భావో బుద్ధిర్యస్య న లిప్యతే |
హత్వాపి స ఇమాన్‌లోకాన్ న హంతి న నిబధ్యతే || 17

జ్ఞానం జ్ఞేయం పరిజ్ఞాతా త్రివిధా కర్మచోదనా |
కరణం కర్మ కర్తేతి త్రివిధః కర్మసంగ్రహః || 18

జ్ఞానం కర్మ చ కర్తా చ త్రిధైవ గుణభేదతః |
ప్రోచ్యతే గుణసంఖ్యానే యథావచ్ఛృణు తాన్యపి || 19

సర్వభూతేషు యేనైకం భావమవ్యయమీక్షతే |
అవిభక్తం విభక్తేషు తద్‌జ్ఞానం విద్ధి సాత్త్వికమ్ | 20

పృథక్త్వేన తు యద్‌జ్ఞానం నానాభావాన్‌పృథగ్విధాన్ |
వేత్తి సర్వేషు భూతేషు తద్‌జ్ఞానం విద్ధి రాజసమ్ || 21

యత్తు కృత్స్నవదేకస్మిన్ కార్యే సక్తమహైతుకమ్ |
అతత్త్వార్థవదల్పం చ తత్తామసముదాహృతమ్ || 22

నియతం సంగరహితమ్ అరాగద్వేషతః కృతమ్ |
అఫలప్రేప్సునా కర్మ యత్తత్‌సాత్త్వికముచ్యతే || 23

యత్తు కామేప్సునా కర్మ సాహంకారేణ వా పునః |
క్రియతే బహుళాయాసం తద్రాజసముదాహృతమ్ || 24

అనుబంధం క్షయం హింసామ్ అనవేక్ష్య చ పౌరుషమ్ |
మోహాదారభ్యతే కర్మ యత్తత్‌తామసముచ్యతే || 25

ముక్తసంగో௨నహంవాదీ ధృత్యుత్సాహసమన్వితః |
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోర్నిర్వికారః కర్తా సాత్త్విక ఉచ్యతే || 26

రాగీ కర్మఫలప్రేప్సుః లుబ్ధో హింసాత్మకో௨శుచిః |
హర్షశోకాన్వితః కర్తా రాజసః పరికీర్తితః || 27

అయుక్తః ప్రాకృతః స్తబ్ధః నైష్కృతికో௨లసః |
విషాదీ దీర్ఘసూత్రీ చ కర్తా తామస ఉచ్యతే || 28

బుద్ధేర్భేదం ధృతేశ్చైవ గుణతస్త్రివిధం శృణు |
ప్రోచ్యమానమశేషేణ పృథక్త్వేన ధనంజయ || 29

ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ కార్యాకార్యే భయాభయే |
బంధం మోక్షం చ యా వేత్తి బుద్ధిః సా పార్థ సాత్త్వికీ || 30

యయా ధర్మమధర్మం చ కార్యం చాకార్యమేవ చ |
అయథావత్ ప్రజానాతి బుద్ధిః సా పార్థ రాజసీ || 31

అధర్మం ధర్మమితి యా మన్యతే తమసావృతా |
సర్వార్థాన్ విపరీతాంశ్చ బుద్ధిః సా పార్థ తామసీ || 32

ధృత్యా యయా ధారయతే మనఃప్రాణేంద్రియక్రియాః |
యోగేనావ్యభిచారిణ్యా ధృతిః సా పార్థ సాత్త్వికీ || 33

యయా తు ధర్మకామార్థాన్ ధృత్యా ధారయతే௨ర్జున |
ప్రసంగేన ఫలాకాంక్షీ ధృతిః సా పార్థ రాజసీ || 34

యయా స్వప్నం భయం శోకం విషాదం మదమేవ చ |
న విముంచతి దుర్మేధా ధృతిః సా పార్థ తామసీ || 35

సుఖం త్విదానీం త్రివిధం శృణు మే భరతర్షభ |
అభ్యాసాద్రమతే యత్ర దుఃఖాన్తం చ నిగచ్ఛతి || 36

యత్తదగ్రే విషమివ పరిణామే௨మృతోపమమ్ |
తత్సుఖం సాత్త్వికం ప్రోక్తమ్, ఆత్మబుద్ధిప్రసాదజమ్ || 37

విషయేంద్రియసంయోగాత్ యత్తదగ్రే௨మృతోపమమ్ |
పరిణామే విషమివ తత్సుఖం రాజసం స్మృతమ్ || 38

యదగ్రే చానుబంధే చ సుఖం మోహనమాత్మనః |
నిద్రాలస్యప్రమాదోత్థం తత్తామసముదాహృతమ్ || 39

న తదస్తి పృథివ్యాం వా దివి దేవేషు వా పునః |
సత్త్వం ప్రకృతిజైర్ముక్తం యదేభిః స్యాత్ త్రిభిర్గుణైః || 40

బ్రాహ్మణక్షత్రియవిశాం శూద్రాణాం చ పరంతప |
కర్మాణి ప్రవిభక్తాని స్వభావప్రభవైర్గుణైః || 41

శమో దమస్తపః శౌచం క్షాంతిరార్జవమేవ చ |
జ్ఞానం విజ్ఞానమాస్తిక్యం బ్రాహ్మం కర్మ స్వభావజమ్ || 42

శౌర్యం తేజో ధృతిర్దాక్ష్యం యుద్ధే చాప్యపలాయనమ్ |
దానమీశ్వరభావశ్చ క్షాత్రం కర్మ స్వభావజమ్ || 43

కృషిగౌరక్ష్యవాణిజ్యం వైశ్యకర్మ స్వభావజమ్ |
పరిచర్యాత్మకం కర్మ శూద్రస్యాపి స్వభావజమ్ || 44

స్వే స్వే కర్మణ్యభిరతః సంసిద్ధిం లభతే నరః |
స్వకర్మనిరతః సిద్ధిం యథా విందతి తచ్ఛృణు || 45

యతః ప్రవృత్తిర్భూతానాం యేన సర్వమిదం తతమ్ |
స్వకర్మణా తమభ్యర్చ్య సిద్ధిం విందతి మానవః || 46

శ్రేయాన్‌స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్‌స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వభావనియతం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ || 47

సహజం కర్మ కౌంతేయ సదోషమపి న త్యజేత్ |
సర్వారంభా హి దోషేణ ధూమేనాగ్నిరివావృతాః || 48

అసక్తబుద్ధిః సర్వత్ర జితాత్మా విగతస్పృహః |
నైష్కర్మ్యసిద్ధిం పరమాం సన్న్యాసేనాధిగచ్ఛతి || 49

సిద్ధిం ప్రాప్తో యథా బ్రహ్మ తథాప్నోతి నిబోధ మే |
సమాసేనైవ కౌంతేయ నిష్ఠా జ్ఞానస్య యా పరా || 50

బుద్ధ్యా విశుద్ధయా యుక్తో ధృత్యాత్మానం నియమ్య చ |
శబ్దాదీన్ విషయాన్, త్యక్త్వా రాగద్వేషౌ వ్యుదస్య చ || 51

వివిక్తసేవీ లఘ్వాశీ యతవాక్కాయమానసః |
ధ్యానయోగపరో నిత్యం వైరాగ్యం సముపాశ్రితః || 52

అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ |
విముచ్య నిర్మమః శాంతో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే || 53

బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మా న శోచతి న కాంక్షతి |
సమః సర్వేషు భూతేషు మద్భక్తిం లభతే పరామ్ || 54

భక్త్యా మామభిజానాతి యావాన్యశ్చాస్మి తత్త్వతః |
తతో మాం తత్త్వతో జ్ఞాత్వా విశతే తదనంతరమ్ || 55

సర్వకర్మాణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః |
మత్ప్రసాదాదవాప్నోతి శాశ్వతం పదమవ్యయమ్ || 56

చేతసా సర్వకర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరః |
బుద్ధియోగముపాశ్రిత్య మచ్చిత్తః సతతం భవ || 57

మచ్చిత్తః సర్వదుర్గాణి మత్ప్రసాదాత్ తరిష్యసి |
అథ చేత్ త్వమహంకారాత్ న శ్రోష్యసి వినంక్ష్యసి || 58

యదహంకారమాశ్రిత్య న యోత్స్య ఇతి మన్యసే |
మిథ్యైష వ్యవసాయస్తే ప్రకృతిస్త్వాం నియోక్ష్యతి || 59

స్వభావజేన కౌంతేయ నిబద్ధః స్వేన కర్మణా |
కర్తుం నేచ్ఛసి యన్మోహాత్ కరిష్యస్యవశో௨పి తత్ || 60

ఈశ్వరః సర్వభూతానాం హృద్దేశే௨ర్జున తిష్ఠతి |
భ్రామయన్‌సర్వభూతాని యంత్రారూఢాని మాయయా || 61

తమేవ శరణం గచ్ఛ సర్వభావేన భారత |
తత్ప్రసాదాత్పరాం శాంతిం స్థానం ప్రాప్స్యసి శాశ్వతమ్ || 62

ఇతి తే జ్ఞానమాఖ్యాతం గుహ్యాద్గుహ్యతరం మయా |
విమృశ్యైతదశేషేణ యథేచ్ఛసి తథా కురు || 63

సర్వగుహ్యతమం భూయః శృణు మే పరమం వచః |
ఇష్టో௨సి మే దృఢమితి తతో వక్ష్యామి తే హితమ్ || 64

మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు |
మామేవైష్యసి సత్యం తే ప్రతిజానే ప్రియో௨సి మే || 65

సర్వధర్మాన్‌పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజ |
అహం త్వా సర్వపాపేభ్యో మోక్షయిష్యామి మా శుచః || 66

ఇదం తే నాతపస్కాయ నాభక్తాయ కదాచన |
న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం న చ మాం యో௨భ్యసూయతి || 67

య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్భక్తేష్వభిధాస్యతి |
భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామేవైష్యత్యసంశయః || 68

న చ తస్మాన్ మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |
భవితా న చ మే తస్మాత్, అన్యః ప్రియతరో భువి || 69

అధ్యేష్యతే చ య ఇమం ధర్మ్యం సంవాదమావయోః |
జ్ఞానయజ్ఞేన తేనాహమ్, ఇష్టః స్యామితి మే మతిః || 70

శ్రద్ధావాననసూయశ్చ శృణుయాదపి యో నరః |
సో௨పి ముక్తః శుభాన్ లోకాన్ ప్రాప్నుయాత్ పుణ్యకర్మణామ్ ||71

కచ్చిదేతచ్ఛ్రుతం పార్థ త్వయైకాగ్రేణ చేతసా |
కచ్చిదజ్ఞానసమ్మోహః ప్రనష్టస్తే ధనంజయ || 72

అర్జున ఉవాచ

నష్టో మోహః స్మృతిర్లబ్ధా త్వత్ప్రసాదాన్మయాచ్యుత |
స్థితో௨స్మి గతసందేహః కరిష్యే వచనం తవ || 73

సంజయ ఉవాచ

ఇత్యహం వాసుదేవస్య పార్థస్య చ మహాత్మనః |
సంవాదమిమమశ్రౌషమ్, అద్భుతం రోమహర్షణమ్ || 74

వ్యాసప్రసాదాచ్ఛృతవాన్, ఏతద్గుహ్యమహం పరమ్ |
యోగం యోగేశ్వరాత్ కృష్ణాత్ సాక్షాత్ కథయతః స్వయమ్ || 75

రాజన్ సంస్మృత్య సంస్మృత్య సంవాదమ్ ఇమమద్భుతమ్ |
కేశవార్జునయోః పుణ్యం హృష్యామి చ ముహుర్ముహుః || 76

తచ్చ సంస్మృత్య సంస్మృత్య రూపమత్యద్భుతం హరేః |
విస్మయో మే మహాన్ రాజన్ హృష్యామి చ పునఃపునః || 77

యత్ర యోగేశ్వరః కృష్ణో యత్ర పార్థో ధనుర్థరః |
తత్ర శ్రీర్విజయో భూతిః ధ్రువా నీతిర్మతిర్మమ || 78

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " మోక్షసన్న్యాస యోగము" అనే పదునెనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదునేడవ అధ్యాయము

2011-06-25T21:42:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదునేడవ అధ్యాయము

శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగము

అర్జున ఉవాచ

యే శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య యజంతే శ్రద్ధయాన్వితాః |
తేషాం నిష్ఠా తు కా కృష్ణ సత్త్వమాహో రజస్తమః || 1

శ్రీ భగవానువాచ

త్రివిధా భవతి శ్రద్ధా దేహినాం సా స్వభావజా |
సాత్త్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చేతి తాం శృణు || 2

సత్త్వానురూపా సర్వస్య శ్రద్ధా భవతి భారత |
శ్రద్ధామయో௨యం పురుషో యో యచ్ఛ్రద్ధః స ఏవ సః || 3

యజంతే సాత్త్వికా దేవాన్ యక్షరక్షాంసి రాజసాః |
ప్రేతాన్ భూతగణాంశ్చాన్యే యజన్తే తామసా జనాః || 4

అశాస్త్రవిహితం ఘోరం తప్యన్తే యే తపో జనాః |
దంభాహంకారసంయుక్తాః కామరాగబలాన్వితాః || 5

కర్శయన్తః శరీరస్థం భూతగ్రామమచేతసః |
మాం చైవాన్తఃశరీరస్థం తాన్ విద్ధ్యాసురనిశ్చయాన్ || 6

ఆహారస్త్వపి సర్వస్య త్రివిధో భవతి ప్రియః |
యజ్ఞస్తపస్తథా దానం తేషాం భేదమిమం శృణు || 7

ఆయుఃసత్త్వబలారోగ్యసుఖప్రీతివివర్ధనాః |
రస్యాః స్నిగ్ధాః స్థిరా హృద్యాః ఆహారాః సాత్త్వికప్రియాః ||8

కట్వమ్లలవణాత్యుష్ణతీక్ష్ణరూక్షవిదాహినః |
ఆహారా రాజసస్యేష్టాః దుఃఖశోకామయప్రదాః || 9

యాతయామం గతరసం పూతి పర్యుషితం చ యత్ |
ఉచ్ఛిష్టమపి చామేధ్యం భోజనం తామసప్రియమ్ || 10

అఫలాకాంక్షిభిర్యజ్ఞో విధిదృష్టో య ఇజ్యతే |
యష్టవ్యమేవేతి మనః సమాధాయ స సాత్త్వికః || 11

అభిసంధాయ తు ఫలం దంభార్థమపి చైవ యత్ |
ఇజ్యతే భరతశ్రేష్ఠ తం యజ్ఞం విద్ధి రాజసమ్ || 12

విధిహీనమసృష్టాన్నం మంత్రహీనమదక్షిణమ్ |
శ్రద్ధావిరహితం యజ్ఞం తామసం పరిచక్షతే || 13

దేవద్విజగురుప్రాజ్ఞపూజనం శౌచమార్జవమ్ |
బ్రహ్మచర్యమహింసా చ శారీరం తప ఉచ్యతే || 14

అనుద్వేగకరం వాక్యం సత్యం ప్రియహితం చ యత్ |
స్వాధ్యాయాభ్యసనం చైవ వాఙ్మయం తప ఉచ్యతే || 15

మనః ప్రసాదః సౌమ్యత్వం మౌనమాత్మవినిగ్రహః |
భావసంశుద్ధిరిత్యేతత్ తపో మానసముచ్యతే || 16

శ్రద్ధయా పరయా తప్తం తపస్తత్త్రివిధం నరైః |
అఫలాకాంక్షిభిర్యుక్తైః సాత్త్వికం పరిచక్షతే || 17

సత్కారమానపూజార్థం తపో దంభేన చైవ యత్ |
క్రియతే తదిహ ప్రోక్తం రాజసం చలమధ్రువమ్ || 18

మూఢగ్రాహేణాత్మనో యత్పీడయా క్రియతే తపః |
పరస్యోత్సాదనార్థం వా తత్తామసముదాహృతమ్ || 19

దాతవ్యమితి యద్దానం దీయతే௨నుపకారిణే |
దేశే కాలే చ పాత్రే చ తద్దానం సాత్త్వికం స్మృతమ్ || 20

యత్తు ప్రత్యుపకారార్థం ఫలముద్దిశ్య వా పునః |
దీయతే చ పరిక్లిష్టం తద్దానం రాజసం స్మృతమ్ || 21

అదేశకాలే యద్దానం అపాత్రేభ్యశ్చ దీయతే |
అసత్కృతమవజ్ఞాతం తత్తామసముదాహృతమ్ || 22

ఓం తత్సదితి నిర్దేశో బ్రహ్మణస్త్రివిధః స్మృతః |
బ్రాహ్మణాస్తేన వేదాశ్చ యజ్ఞాశ్చ విహితాః పురా || 23

తస్మాదోమిత్యుదాహృత్య యజ్ఞదానతపఃక్రియాః |
ప్రవర్తంతే విధానోక్తాః సతతం బ్రహ్మవాదినామ్ || 24

తదిత్యనభిసంధాయ ఫలం యజ్ఞతపఃక్రియాః |
దానక్రియాశ్చ వివిధాః క్రియన్తే మోక్షకాంక్షిభిః || 25

సద్భావే సాధుభావే చ సదిత్యేతత్ప్రయుజ్యతే |
ప్రశస్తే కర్మణి తథా సచ్ఛబ్దః పార్థ యుజ్యతే || 26

యజ్ఞే తపసి దానే చ స్థితిః సదితి చోచ్యతే |
కర్మ చైవ తదర్థీయం సదిత్యేవాభిధీయతే || 27

అశ్రద్ధయా హుతం దత్తం తపస్తప్తం కృతం చ యత్ |
అసదిత్యుచ్యతే పార్థ న చ తత్ప్రేత్య నో ఇహ || 28

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగము" అనే పదునేడవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదునారవ అధ్యాయము

2011-06-24T21:40:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదునారవ అధ్యాయము

దైవాసురసంపద్విభాగయోగము

శ్రీ భగవానువాచ

అభయం సత్త్వసంశుద్ధిః జ్ఞానయోగవ్యవస్థితిః |
దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయస్తప ఆర్జవమ్ || 1

అహింసా సత్యమక్రోధః త్యాగః శాన్తిరపైశునమ్ |
దయా భూతేష్వలోలుప్త్వం మార్దవం హ్రీరచాపలమ్ || 2

తేజః క్షమా ధృతిః శౌచమ్ అద్రోహో నాతిమానితా |
భవన్తి సంపదం దైవీమ్ అభిజాతస్య భారత || 3

దంభో దర్పో௨భిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ |
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ || 4

దైవీ సంపద్విమోక్షాయ నిబంధాయాసురీ మతా |
మా శుచః సంపదం దైవీమ్ అభిజాతో௨సి పాండవ || 5

ద్వౌ భూతసర్గౌ లోకే௨స్మిన్ దైవ ఆసుర ఏవ చ |
దైవో విస్తరశః ప్రోక్తః ఆసురం పార్థ మే శృణు || 6

ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ జనా న విదురాసురాః |
న శౌచం నాపి చాచారో న సత్యం తేషు విద్యతే || 7

అసత్యమప్రతిష్ఠం తే జగదాహురనీశ్వరమ్ |
అపరస్పరసంభూతం కిమన్యత్కామహైతుకమ్ || 8

ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య నష్టాత్మానో௨ల్పబుద్ధయః |
ప్రభవన్త్యుగ్రకర్మాణః క్షయాయ జగతో௨హితాః || 9

కామమాశ్రిత్య దుష్పూరం దంభమానమదాన్వితాః |
మోహాద్గృహీత్వాసద్గ్రాహాన్ ప్రవర్తంతే௨శుచివ్రతాః || 10

చింతామపరిమేయాం చ ప్రలయాన్తాముపాశ్రితాః |
కామోపభోగపరమాః ఏతావదితి నిశ్చితాః || 11

ఆశాపాశశతైర్బద్ధాః కామక్రోధపరాయణాః |
ఈహన్తే కామభోగార్థమ్ అన్యాయేనార్థసంచయాన్ || 12

ఇదమద్య మయా లబ్ధమ్ ఇమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ |
ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్ || 13

అసౌ మయా హతః శత్రుః హనిష్యే చాపరానపి |
ఈశ్వరో௨హమహం భోగీ సిద్ధో௨హం బలవాన్ సుఖీ || 14

ఆఢ్యో௨భిజనవానస్మి కో௨న్యో௨స్తి సదృశో మయా |
యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్యే ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః || 15

అనేకచిత్తవిభ్రాంతాః మోహజాలసమావృతాః |
ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతంతి నరకే௨శుచౌ || 16

ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః |
యజన్తే నామయజ్ఞైస్తే దంభేనావిధిపూర్వకమ్ || 17

అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః |
మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషన్తో௨భ్యసూయకాః || 18

తానహం ద్విషతః క్రూరాన్ సంసారేషు నరాధమాన్ |
క్షిపామ్యజస్రమశుభాన్ ఆసురీష్వేవ యోనిషు || 19

ఆసురీం యోనిమాపన్నాః మూఢా జన్మని జన్మని |
మామప్రాప్యైవ కౌంతేయ తతో యాంత్యధమాం గతిమ్ || 20

త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః |
కామః క్రోధస్తథా లోభః తస్మాదేతత్త్రయం త్యజేత్ || 21

ఏతైర్విముక్తః కౌంతేయ తమోద్వారైఃత్రిభిర్నరః |
ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయః తతో యాతి పరాం గతిమ్ || 22

యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకారతః |
న స సిద్ధిమవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్ || 23

తస్మాచ్ఛాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్థితౌ |
జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి || 24

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " దైవాసురసంపద్విభాగయోగము" అనే పదునారవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదునైదవ అధ్యాయము

2011-06-23T21:38:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదునైదవ అధ్యాయము

పురుషోత్తమప్రాప్తియోగము

శ్రీ భగవానువాచ

ఊర్ధ్వమూలమధశ్శాఖమ్ అశ్వత్థం ప్రాహురవ్యయమ్ |
ఛందాంసి యస్య పర్ణాని యస్తం వేద స వేదవిత్ || 1

అధశ్చోర్ధ్వం ప్రసృతాస్తస్య శాఖాః
గుణప్రవృద్ధా విషయప్రవాళాః |
అధశ్చ మూలాన్యనుసంతతాని
కర్మానుబంధీని మనుష్యలోకే || 2

న రూపమస్యేహ తథోపలభ్యతే
నాంతో న చాదిర్న చ సంప్రతిష్ఠా |
అశ్వత్థమేనం సువిరూఢమూలమ్
అసంగశస్త్రేణ దృఢేన ఛిత్త్వా || 3

తతః పదం తత్పరిమార్గితవ్యం
యస్మిన్‌గతా న నివర్తంతి భూయః |
తమేవ చాద్యం పురుషం ప్రపద్యే
యతః ప్రవృత్తిః ప్రసృతా పురాణీ || 4

నిర్మానమోహా జితసంగదోషా
అధ్యాత్మనిత్యా వినివృత్తకామాః |
ద్వంద్వైర్విముక్తాః సుఖదుఃఖసంజ్ఞైః
గచ్ఛంత్యమూఢాః పదమవ్యయం తత్ || 5

న తద్భాసయతే సూర్యో న శశాంకో న పావకః |
యద్గత్వా న నివర్తంతే తద్దామ పరమం మమ || 6

మమైవాంశో జీవలోకే జీవభూతః సనాతనః |
మనఃషష్ఠానీంద్రియాణి ప్రకృతిస్థాని కర్షతి || 7

శరీరం యదవాప్నోతి యచ్ఛాప్యుత్క్రామతీశ్వరః |
గృహీత్వైతాని సంయాతి వాయుర్గంధానివాశయాత్ || 8

శ్రోత్రం చక్షుః స్పర్శనం చ రసనం ఘ్రాణమేవ చ |
అధిష్ఠాయ మనశ్చాయం విషయానుపసేవతే || 9

ఉత్క్రామంతం స్థితం వాపి భుఞ్జానం వా గుణాన్వితమ్ |
విమూఢా నానుపశ్యన్తి పశ్యన్తి జ్ఞానచక్షుషః || 10

యతంతో యోగినశ్చైనం పశ్యంత్యాత్మన్యవస్థితమ్ |
యతంతో௨ప్యకృతాత్మనో నైనం పశ్యంత్యచేతసః || 11

యదాదిత్యగతం తేజో జగద్భాసయతే௨ఖిలమ్ |
యచ్చంద్రమసి యచ్చాగ్నౌ తత్తేజో విద్ధి మామకమ్ || 12

గామావిశ్య చ భుతాని ధారయామ్యహమోజసా |
పుష్ణామి చౌషదీః సర్వాః సోమో భూత్వా రసాత్మకః || 13

అహం వైశ్వానరో భూత్వా ప్రాణినాం దేహమాశ్రితః |
ప్రాణాపానసమాయుక్తః పచామ్యన్నం చతుర్విధమ్ || 14

సర్వస్య చాహం హృది సన్నివిష్టో
మత్తః స్మృతిర్ జ్ఞానమపోహనం చ |
వేదైశ్చ సర్వైరహమేవ వేద్యో
వేదాన్తకృద్వేదవిదేవ చాహమ్ || 15

ద్వావిమౌ పురుషౌ లోకే క్షరశ్చాక్షర ఏవ చ |
క్షరః సర్వాణి భుతాని కూటస్థో௨క్షర ఉచ్యతే || 16

ఉత్తమః పురుషస్త్వన్యః పరమాత్మేత్యుదాహృతః |
యో లోకత్రయమావిశ్య బిభర్త్యవ్యయ ఈశ్వరః || 17

యస్మాత్ క్షరమతీతో௨హమక్షరాదపి చోత్తమః |
అతో௨స్మి లోకే వేదే చ ప్రథితః పురుషోత్తమః || 18

యో మామేవమసమ్మూఢో జానాతి పురుషోత్తమమ్ |
స సర్వవిద్భజతి మాం సర్వభావేన భారత || 19

ఇతి గుహ్యతమం శాస్త్రం ఇదముక్తం మయానఘ |
ఏతద్‌బుద్ధ్వా బుద్ధిమాన్‌స్యాత్ కృతకృత్యశ్చ భారత || 20

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "పురుషోత్తమప్రాప్తియోగము" అనే పదునైదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదునాల్గవ అధ్యాయం

2011-06-22T21:36:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదునాల్గవ అధ్యాయం

గుణత్రయవిభాగయోగం

శ్రీ భగవానువాచ

పరం భూయః ప్రవక్ష్యామి జ్ఞానానాం జ్ఞానముత్తమమ్ |
యద్‌జ్ఞాత్వా మునయస్సర్వే పరాం సిద్ధిమితో గతాః || 1

ఇదం జ్ఞానముపాశ్రిత్య మమ సాధర్మ్యమాగతాః |
సర్గే௨పి నోపజాయంతే ప్రలయే న వ్యథంతి చ || 2

మమ యోనిర్మహద్బ్రహ్మ తస్మిన్‌గర్భం దధామ్యహమ్ |
సంభవః సర్వభూతానాం తతో భవతి భారత || 3

సర్వయోనిషు కౌంతేయ మూర్తయః సంభవంతి యాః |
తాసాం బ్రహ్మమహద్యోనిః అహం బీజప్రదః పితా || 4

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి గుణాః ప్రకృతిసంభవాః |
నిబద్నంతి మహాబాహో దేహే దేహినమవ్యయమ్ || 5

తత్ర సత్త్వం నిర్మలత్వాత్ ప్రకాశకమనామయమ్ |
సుఖసంగేన బధ్నాతి జ్ఞానసంగేన చానఘ || 6

రజో రాగాత్మకం విద్ధి తృష్ణాసంగసముద్భవమ్ |
తన్నిబధ్నాతి కౌంతేయ కర్మసంగేన దేహినమ్ || 7

తమస్త్వజ్ఞానజం విద్ధి మోహనం సర్వదేహినామ్ |
ప్రమాదాలస్యనిద్రాభిః తన్నిబధ్నాతి భారత || 8

సత్త్వం సుఖే సంజయతి రజః కర్మణి భారత |
జ్ఞానమావృత్య తు తమః ప్రమాదే సంజయత్యుత || 9

రజస్తమశ్చాభిభూయ సత్త్వం భవతి భారత |
రజఃసత్త్వం తమశ్చైవ తమః సత్త్వం రజస్తథా || 10

సర్వద్వారేషు దేహే௨స్మిన్ ప్రకాశ ఉపజాయతే |
జ్ఞానం యదా తదా విద్యాత్ వివృద్ధం సత్త్వమిత్యుత || 11

లోభః ప్రవృత్తిరారంభః కర్మణామశమః స్పృహా |
రజస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే భరతర్షభ || 12

అప్రకాశో௨ప్రవృత్తిశ్చ ప్రమాదో మోహ ఏవ చ |
తమస్యేతాని జాయంతే వివృద్ధే కురునందన || 13

యదా సత్త్వే ప్రవృద్ధే తు ప్రలయం యాతి దేహభృత్ |
తదోత్తమవిదాం లోకాన్ అమలాన్ ప్రతిపద్యతే || 14

రజసి ప్రలయం గత్వా కర్మసంగిషు జాయతే |
తథా ప్రలీనస్తమసి మూఢయోనిషు జాయతే || 15

కర్మణః సుకృతస్యాహుః సాత్త్వికం నిర్మలం ఫలమ్ |
రజసస్తు ఫలం దుఃఖమ్ అజ్ఞానం తమసః ఫలమ్ || 16

సత్త్వాత్ సంజాయతే జ్ఞానం రజసో లోభ ఏవ చ |
ప్రమాదమోహౌ తమసో భవతో௨జ్ఞానమేవ చ || 17

ఊర్ధ్వం గచ్ఛంతి సత్త్వస్థాః మధ్యే తిష్ఠంతి రాజసాః |
జఘన్యగుణవృత్తిస్థాః అధో గచ్ఛంతి తామసాః || 18

నాన్యం గుణేభ్యః కర్తారం యదా ద్రష్టానుపశ్యతి |
గుణేభ్యశ్చ పరం వేత్తి మద్భావం సో௨ధిగచ్ఛతి || 19

గుణానేతానతీత్య త్రీన్ దేహీ దేహసముద్భవాన్ |
జన్మమృత్యుజరాదుఃఖైః విముక్తో௨మృతమశ్నుతే || 20

అర్జున ఉవాచ

కైర్లింగైః త్రీన్ గుణానేతాన్ అతీతో భవతి ప్రభో |
కిమాచారః కథం చైతాన్ త్రీన్ గుణానతివర్తతే || 21

శ్రీ భగవానువచ

ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ |
న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి || 22

ఉదాసీనవదాసీనో గుణైర్యో న విచాల్యతే |
గుణా వర్తంత ఇత్యేవ యో௨వతిష్ఠతి నేఙ్గతే || 23

సమదుఃఖసుఖః స్వస్థః సమలోష్టాశ్మకాంచనః |
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరః తుల్యనిందాత్మసంస్తుతిః || 24

మానావమానయోస్తుల్యః తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః |
సర్వారంభపరిత్యాగీ గుణాతీతః స ఉచ్యతే || 25

మాం చ యో௨వ్యభిచారేణ భక్తియోగేన సేవతే |
స గుణాన్ సమతీత్యైతాన్ బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే || 26

బ్రహ్మణో హి ప్రతిష్ఠాహమ్ అమృతస్యావ్యయస్య చ |
శాశ్వతస్య చ ధర్మస్య సుఖస్యైకాంతికస్య చ || 27

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " గుణత్రయవిభాగయోగం" అనే పదునాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదమూడవ అధ్యాయం

2011-06-21T21:32:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదమూడవ అధ్యాయం

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగం

అర్జున ఉవాచ

ప్రకృతిం పురుషం చైవ క్షేత్రం క్షేత్రజ్ఞమేవ చ |
ఏతద్వేదితుమిచ్ఛామి జ్ఞానం జ్ఞేయం చ కేశవ || 1

శ్రీ భగవానువాచ

ఇదం శరీరం కౌంతేయ క్షేత్రమిత్యభిధీయతే |
ఏతద్యో వేత్తి తం ప్రాహుః క్షేత్రజ్ఞ ఇతి తద్విదః || 2

క్షేత్రజ్ఞం చాపి మాం విద్ధి సర్వక్షేత్రేషు భారత |
క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోః జ్ఞానం యత్తద్ జ్ఞానం మతం మమ || 3

తత్‌క్షేత్రం యచ్చ యాదృక్చ యద్వికారి యతశ్చ యత్ |
స చ యో యత్ప్రభావశ్చ తత్సమాసేన మే శృణు || 4

ఋషిభిర్బహుధా గీతం ఛందోభిర్వివిధైః పృథక్ |
బ్రహ్మసూత్రపదైశ్చైవ హేతుమద్భిర్వినిశ్చితైః || 5

మహాభూతాన్యహంకారో బుద్ధిరవ్యక్తమేవ చ |
ఇంద్రియాణి దశైకం చ పంచ చేంద్రియగోచరాః || 6

ఇచ్ఛా ద్వేషః సుఖం దుఃఖం సంఘాతశ్చేతనా ధృతిః |
ఏతత్ క్షేత్రం సమాసేన సవికారముదాహృతమ్ || 7

అమానిత్వమదంభిత్వమ్ అహింసా క్షాంతిరార్జవమ్ |
ఆచార్యోపాసనం శౌచం స్థైర్యమాత్మవినిగ్రహః || 8

ఇంద్రియార్థేషు వైరాగ్యమ్ అనహంకార ఏవ చ |
జన్మమృత్యుజరావ్యాధిదుఃఖదోషానుదర్శనమ్ || 9

అసక్తిరనభిష్వంగః పుత్రదారగృహాదిషు |
నిత్యం చ సమచిత్తత్వమ్ ఇష్టానిష్టోపపత్తిషు || 10

మయి చానన్యయోగేన భక్తిరవ్యభిచారిణీ |
వివిక్తదేశసేవిత్వమ్ అరతిర్జనసంసది || 11

అధ్యాత్మజ్ఞాననిత్యత్వం తత్త్వజ్ఞానార్థదర్శనమ్ |
ఏతద్‌జ్ఞానమితి ప్రోక్తమ్ అజ్ఞానం యదతో௨న్యథా || 12

జ్ఞేయం యత్తత్ ప్రవక్ష్యామి యద్ జ్ఞాత్వామృతమశ్నుతే |
అనాదిమత్పరం బ్రహ్మ న సత్తన్నాసదుచ్యతే || 13

సర్వతః పాణిపాదం తత్ సర్వతో௨క్షిశిరోముఖమ్ |
సర్వతః శ్రుతిమల్లోకే సర్వమావృత్య తిష్ఠతి || 14

సర్వేంద్రియగుణాభాసం సర్వేంద్రియవివర్జితమ్ |
అసక్తం సర్వభృచ్చైవ నిర్గుణం గుణభోక్తృ చ || 15

బహిరంతశ్చ భూతానామ్ అచరం చరమేవ చ |
సూక్ష్మత్వాత్‌తదవిజ్ఞేయం దూరస్థం చాంతికే చ తత్ || 16

అవిభక్తం చ భూతేషు విభక్తమివ చ స్థితమ్ |
భూతభర్తృ చ తజ్జ్ఞేయం గ్రసిష్ణు ప్రభవిష్ణు చ || 17

జ్యోతిషామపి తజ్జ్యోతిః తమసః పరముచ్యతే |
జ్ఞానం జ్ఞేయం జ్ఞానగమ్యం హృది సర్వస్య విష్ఠితమ్ || 18

ఇతి క్షేత్రం తథా జ్ఞానం జ్ఞేయం చోక్తం సమాసతః |
మద్భక్త ఏతద్విజ్ఞాయ మద్భావాయోపపద్యతే || 19

ప్రకృతిం పురుషం చైవ విద్ధ్యనాదీ ఉభావపి |
వికారాంశ్చ గుణాంశ్చైవ విద్ధి ప్రకృతిసంభవాన్ || 20

కార్యకారణకర్తృత్వే హేతుః ప్రకృతిరుచ్యతే |
పురుషః సుఖదుఃఖానాం భోక్తృత్వే హేతురుచ్యతే || 21

పురుషః ప్రకృతిస్థో హి భుంక్తే ప్రకృతిజాన్ గుణాన్ |
కారణం గుణసంగో௨స్య సదసద్యోనిజన్మసు || 22

ఉపద్రష్టానుమంతా చ భర్తా భోక్తా మహేశ్వరః |
పరమాత్మేతి చాప్యుక్తో దేహే௨స్మిన్ పురుషః పరః || 23

య ఏవం వేత్తి పురుషం ప్రకృతిం చ గుణైస్సహ |
సర్వథా వర్తమానో௨పి న స భూయో௨భిజాయతే || 24

ధ్యానేనాత్మని పశ్యంతి కేచిదాత్మానమాత్మనా |
అన్యే సాంఖ్యేన యోగేన కర్మయోగేన చాపరే || 25

అన్యే త్వేవమజానంతః శ్రుత్వాన్యేభ్య ఉపాసతే |
తే௨పి చాతితరంత్యేవ మృత్యుం శ్రుతిపరాయణాః || 26

యావత్సంజాయతే కించిత్ సత్త్వం స్థావరజంగమమ్ |
క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞసంయోగాత్ తద్విద్ధి భరతర్షభ || 27

సమం సర్వేషు భూతేషు తిష్ఠంతం పరమేశ్వరమ్ |
వినశ్యత్స్వవినశ్యంతం యః పశ్యతి స పశ్యతి || 28

సమం పశ్యన్‌హి సర్వత్ర సమవస్థితమీశ్వరమ్ |
న హినస్త్యాత్మనాత్మానం తతో యాతి పరాం గతిమ్ || 29

ప్రకృత్యైవ చ కర్మాణి క్రియమాణాని సర్వశః |
యః పశ్యతి తథాత్మానమ్ అకర్తారం స పశ్యతి || 30

యదా భూతపృథగ్భావమ్ ఏకస్థమనుపశ్యతి |
తత ఏవ చ విస్తారం బ్రహ్మ సంపద్యతే తదా || 31

అనాదిత్వాన్నిర్గుణత్వాత్ పరమాత్మాయమవ్యయః |
శరీరస్థో௨పి కౌంతేయ న కరోతి న లిప్యతే || 32

యథా సర్వగతం సౌక్ష్మ్యాత్ ఆకాశం నోపలిప్యతే |
సర్వత్రావస్థితో దేహే తథాత్మా నోపలిప్యతే || 33

యథా ప్రకాశయత్యేకః కృత్స్నం లోకమిమం రవిః |
క్షేత్రం క్షేత్రీ తథా కృత్స్నం ప్రకాశయతి భారత || 34

క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞయోరేవమ్ అంతరం జ్ఞానచక్షుషా |
భూతప్రకృతిమోక్షం చ యే విదుర్యాంతి తే పరమ్ || 35

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞవిభాగయోగం" అనే పదమూడవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పన్నెండవ అధ్యాయం

2011-06-20T21:29:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పన్నెండవ అధ్యాయం

భక్తియోగం

అర్జున ఉవాచ

ఏవం సతతయుక్తా యే భక్తాస్త్వాం పర్యుపాసతే |
యే చాప్యక్షరమవ్యక్తం తేషాం కే యోగవిత్తమాః || 1

శ్రీ భగవానువాచ

మయ్యావేశ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే |
శ్రద్ధయా పరయోపేతాః తే మే యుక్తతమా మతాః || 2

యే త్వక్షరమనిర్దేశ్యమ్ అవ్యక్తం పర్యుపాసతే |
సర్వత్రగమచింత్యం చ కూటస్థమచలం ధ్రువమ్ || 3

సంనియమ్యేంద్రియగ్రామం సర్వత్ర సమబుద్ధయః |
తే ప్రాప్నువంతి మామేవ సర్వభూతహితే రతాః || 4

క్లేశో௨ధికతరస్తేషామ్ అవ్యక్తాసక్తచేతసామ్ |
అవ్యక్తా హి గతిర్దుఃఖం దేహవద్భిరవాప్యతే || 5

యే తు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరాః |
అనన్యేనైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే || 6

తేషామహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్ |
భవామి నచిరాత్ పార్థ మయ్యావేశితచేతసామ్ || 7

మయ్యేవ మన ఆధత్స్వ మయి బుద్ధిం నివేశయ |
నివసిష్యసి మయ్యేవ అత ఊర్ధ్వం న సంశయః || 8

అథ చిత్తం సమాధాతుం న శక్నోషి మయి స్థిరమ్ |
అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్ఛాప్తుం ధనంజయ || 9

అభ్యాసే௨ప్యసమర్థో௨సి మత్కర్మపరమో భవ |
మదర్థమపి కర్మాణి కుర్వన్ సిద్ధిమవాప్స్యసి || 10

అథైతదప్యశక్తో௨సి కర్తుం మద్యోగమాశ్రితః |
సర్వకర్మఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్ || 11

శ్రేయో హి జ్ఞానమభ్యాసాత్ జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే |
ధ్యానాత్‌కర్మఫలత్యాగః త్యాగాచ్ఛాంతిరనంతరమ్ || 12

అద్వేష్టా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ |
నిర్మమో నిరహంకారః సమదుఃఖసుఖః క్షమీ || 13

సంతుష్టస్సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః |
మయ్యర్పితమనోబుద్ధిః యో మద్భక్తస్స మే ప్రియః || 14

యస్మాన్నోద్విజతే లోకో లోకాన్నోద్విజతే చ యః |
హర్షామర్షభయోద్వేగైః ముక్తో యః స చ మే ప్రియః || 15

అనపేక్షః శుచిర్దక్షః ఉదాసీనో గతవ్యథః |
సర్వారంభపరిత్యాగీ యో మద్భక్తస్స మే ప్రియః || 16

యో న హృష్యతి న ద్వేష్టి న శోచతి న కాంక్షతి |
శుభాశుభపరిత్యాగీ భక్తిమాన్ యస్స మే ప్రియః || 17

సమశ్శత్రౌ చ మిత్రే చ తథా మానావమానయోః |
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు సమస్సంగవివర్జితః || 18

తుల్యనిందాస్తుతిర్మౌనీ సంతుష్టో యేన కేనచిత్ |
అనికేతః స్థిరమతిః భక్తిమాన్ మే ప్రియో నరః || 19

యే తు ధర్మ్యామృతమిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే |
శ్రద్దధానా మత్పరమా భక్తాస్తే௨తీవ మే ప్రియాః || 20

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "భక్తియోగం" అనే పన్నెండవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదకొండవ అధ్యాయం

2011-06-19T21:28:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదకొండవ అధ్యాయం

విశ్వరూపసందర్శనయోగం

అర్జున ఉవాచ:

మదనుగ్రహాయ పరమం గుహ్యమధ్యాత్మసంజ్ఞితమ్ |
యత్త్వయోక్తం వచస్తేన మోహో௨యం విగతో మమ || 1

భవాప్యయౌ హి భూతానాం శ్రుతౌ విస్తరశో మయా |
త్వత్తః కమలపత్రాక్ష మాహాత్మ్యమపి చావ్యయమ్ || 2

ఏవమేతద్యథాత్థ త్వమ్ ఆత్మానం పరమేశ్వర |
ద్రష్టుమిచ్ఛామి తే రూపమ్ ఐశ్వరం పురుషోత్తమ || 3

మన్యసే యది తచ్ఛక్యం మయా ద్రష్టుమితి ప్రభో |
యోగేశ్వర తతో మే త్వం దర్శయాత్మానమవ్యయమ్ || 4

శ్రీ భగవానువాచ

పశ్య మే పార్థ రూపాణి శతశో௨థ సహస్రశః |
నానావిధాని దివ్యాని నానావర్ణాకృతీని చ || 5

పశ్యాదిత్యాన్ వసూన్ రుద్రానశ్వినౌ మరుతస్తథా |
బహూన్యదృష్టపూర్వాణి పశ్యాశ్చర్యాణి భారత || 6

ఇహైకస్థం జగత్కృత్స్నం పశ్యాద్య సచరాచరమ్ |
మమ దేహే గుడాకేశ యచ్చాన్యద్దృష్టుమిచ్ఛసి || 7

న తు మాం శక్యసే ద్రష్టుమ్ అనేనైవ స్వచక్షుషా |
దివ్యం దదామి తే చక్షుః పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్ || 8

సంజయ ఉవాచ

ఏవముక్త్వా తతో రాజన్ మహాయోగేశ్వరో హరిః |
దర్శయామాస పార్థాయ పరమం రూపమైశ్వరమ్ || 9

అనేకవక్తృనయనమ్ అనేకాద్భుతదర్శనమ్ |
అనేకదివ్యాభరణం దివ్యానేకోద్యతాయుధమ్ || 10

దివ్యమాల్యాంబరధరం దివ్యగంధానులేపనమ్ |
సర్వాశ్చర్యమయం దేవమ్ అనంతం విశ్వతోముఖమ్ || 11

దివి సూర్యసహస్రస్య భవేద్యుగపదుత్థితా |
యది భాః సదృశీ సా స్యాత్ భాసస్తస్య మహాత్మనః || 12

తత్రైకస్థం జగత్కృత్స్నం ప్రవిభక్తమనేకధా |
అపశ్యద్దేవదేవస్య శరీరే పాండవస్తదా || 13

తతః స విస్మయావిష్టో హృష్టరోమా ధనంజయః |
ప్రణమ్య శిరసా దేవం కృతాంజలిరభాషత || 14

అర్జున ఉవాచ

పశ్యామి దేవాంస్తవ దేవ దేహే
సర్వాంస్తథా భూతవిశేషసంఘాన్ |
బ్రహ్మాణమీశం కమలాసనస్థమ్
ఋషీంశ్చ సర్వానురగాంశ్చ దివ్యాన్ || 15

అనేకబాహూదరవక్తృనేత్రం
పశ్యామి త్వాం సర్వతో௨నంతరూపమ్ |
నాంతం న మధ్యం న పునస్తవాదిం
పశ్యామి విశ్వేశ్వర విశ్వరూప || 16

కిరీటినం గదినం చక్రిణం చ
తేజోరాశిం సర్వతో దీప్తిమంతమ్ |
పశ్యామి త్వాం దుర్నిరీక్ష్యం సమంతాత్
దీప్తానలార్కద్యుతిమప్రమేయమ్ || 17

త్వమక్షరం పరమం వేదితవ్యం
త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ |
త్వమవ్యయః శాశ్వతధర్మగోప్తా
సనాతనస్త్వం పురుషో మతో మే || 18

అనాదిమధ్యాంతమనంతవీర్యం
అనంతబాహుం శశిసూర్యనేత్రమ్ |
పశ్యామి త్వాం దీప్తిహుతాశవక్త్రం
స్వతేజసా విశ్వమిదం తపంతమ్ || 19

ద్యావాపృథివ్యోరిదమంతరం హి
వ్యాప్తం త్వయైకేన దిశశ్చ సర్వాః |
దృష్ట్వాద్భుతం రూపముగ్రం తవేదం
లోకత్రయం ప్రవ్యథితం మహాత్మన్ || 20

అమీ హి త్వాం సురసంఘా విశంతి
కేచిద్భీతాః ప్రాఞ్జలయో గృణంతి |
స్వస్తీత్యుక్త్వా మహర్షిసిద్ధసంఘాః
స్తువన్తి త్వాం స్తుతిభిః పుష్కలాభిః || 21

రుద్రాదిత్యా వసవో యే చ సాధ్యాః
విశ్వే௨శ్వినౌ మరుతశ్చోష్మపాశ్చ |
గంధర్వయక్షాసురసిద్ధసంఘా
వీక్షంతే త్వాం విస్మితాశ్చైవ సర్వే || 22

రూపం మహత్తే బహువక్త్రనేత్రం
మహాబాహో బహుబాహూరుపాదమ్ |
బహూదరం బహుదంష్ట్రాకరాలం
దృష్ట్వా లోకాః ప్రవ్యథితాస్తథాహమ్ || 23

నభఃస్పృశం దీప్తమనేకవర్ణం
వ్యాప్తాననం దీప్తవిశాలనేత్రమ్ |
దృష్ట్వా హి త్వాం ప్రవ్యథితాంతరాత్మా
ధృతిం న విందామి శమం చ విష్ణో || 24

దంష్ట్రాకరాలాని చ తే ముఖాని
దృష్ట్వైవ కాలానలసన్నిభాని |
దిశో న జానే న లభే చ శర్మ
ప్రసీద దేవేశ జగన్నివాస || 25

అమీ చ త్వాం ధృతరాష్ట్రస్య పుత్రాః
సర్వే సహైవావనిపాలసంఘైః |
భీష్మో ద్రోణః సూతపుత్రస్తథాసౌ
సహాస్మదీయైరపి యోధముఖ్యైః || 26

వక్త్రాణి తే త్వరమాణా విశంతి
దంష్ట్రాకరాలాని భయానకాని |
కేచిద్విలగ్నా దశనాంతరేషు
సందృశ్యంతే చూర్ణితైరుత్తమాంగైః || 27

యథా నదీనాం బహవో௨0బువేగాః
సముద్రమేవాభిముఖా ద్రవంతి |
తథా తవామీ నరలోకవీరాః
విశంతి వక్త్రాణ్యభివిజ్వలంతి || 28

యథా ప్రదీప్తం జ్వలనం పతంగాః
విశంతి నాశాయ సమృద్ధవేగాః |
తథైవ నాశాయ విశంతి లోకాః
తవాపి వక్త్రాణి సమృద్ధవేగాః || 29

లేలిహ్యసే గ్రసమానః సమంతాత్
లోకాన్ సమగ్రాన్‌వదనైర్జ్వలద్భిః |
తేజోభిరాపూర్య జగత్సమగ్రం
భాసస్తవోగ్రాః ప్రతపంతి విష్ణో || 30

ఆఖ్యాహి మే కో భవానుగ్రరూపో
నమో௨స్తు తే దేవవర ప్రసీద |
విజ్ఞాతుమిచ్ఛామి భవంతమాద్యం
న హి ప్రజానామి తవ ప్రవృత్తిమ్ || 31

శ్రీ భగవానువాచ

కాలో௨స్మి లోకక్షయకృత్ ప్రవృద్ధో
లోకాన్ సమాహర్తుమిహ ప్రవృత్తః |
ఋతే௨పి త్వాం న భవిష్యంతి సర్వే
యే௨వస్థితాః ప్రత్యనీకేషు యోధాః || 32

తస్మాత్ త్వముత్తిష్ఠ యశో లభస్వ
జిత్వా శత్రూన్ భుంక్ష్వ రాజ్యం సమృద్ధమ్ |
మయైవేతే నిహతాః పూర్వమేవ
నిమిత్తమాత్రం భవ సవ్యసాచిన్ || 33

ద్రోణం చ భీష్మం చ జయద్రథం చ
కర్ణం తథాన్యానపి యోధవీరాన్ |
మయా హతాంస్త్వం జహి మా వ్యథిష్ఠా
యుధ్యస్వ జేతాసి రణే సపత్నాన్ || 34

సంజయ ఉవాచ

ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచనం కేశవస్య
కృతాంజలిర్వేపమానః కిరీటీ |
నమస్కృత్వా భూయ ఏవాహ కృష్ణం
సగద్గదం భీతభీతః ప్రణమ్య || 35

అర్జున ఉవాచ

స్థానే హృషీకేశ తవ ప్రకీర్త్యా
జగత్ప్రహృష్యత్యనురజ్యతే చ |
రక్షాంసి భీతాని దిశో ద్రవన్తి
సర్వే నమస్యన్తి చ సిద్ధసంఘాః || 36

కస్మాచ్చ తే న నమేరన్‌మహాత్మన్
గరీయసే బ్రహ్మణో௨ప్యాదికర్త్రే |
అనంత దేవేశ జగన్నివాస
త్వమక్షరం సదసత్తత్పరం యత్ || 37

త్వమాదిదేవః పురుషః పురాణః
త్వమస్య విశ్వస్య పరం నిధానమ్ |
వేత్తాసి వేద్యం చ పరం చ ధామ
త్వయా తతం విశ్వమనంతరూప || 38

వాయుర్యమో௨గ్నిర్వరుణ శ్శశాంకః
ప్రజాపతిస్త్వం ప్రపితామహశ్చ |
నమో నమస్తే௨స్తు సహస్రకృత్వః
పునశ్చ భూయో௨పి నమో నమస్తే || 39

నమః పురస్తాదథ పృష్ఠతస్తే
నమో௨స్తు తే సర్వత ఏవ సర్వ |
అనంతవీర్యామితవిక్రమస్త్వం
సర్వం సమాప్నోషి తతో௨సి సర్వః || 40

సఖేతి మత్వా ప్రసభం యదుక్తం
హే కృష్ణ! హే యాదవ! హే సఖేతి|
అజానతా మహిమానం తవేదం
మయా ప్రమాదాత్ ప్రణయేన వాపి || 41

యచ్చాపహాసార్థమసత్కృతో௨సి
విహారశయ్యాసనభోజనేషు |
ఏకో௨థ వాప్యచ్యుత తత్సమక్షం
తత్ క్షామయే త్వామహమప్రమేయమ్ || 42

పితా௨సి లోకస్య చరాచరస్య
త్వమస్య పూజ్యశ్చ గురుర్గరీయాన్ |
న త్వత్సమో௨స్త్యభ్యధికః కుతో௨న్యో
లోకత్రయే௨ప్యప్రతిమప్రభావ || 43

తస్మాత్ ప్రణమ్య ప్రణిధాయ కాయం
ప్రసాదయే త్వామహమీశమీడ్యమ్ |
పితేవ పుత్రస్య సఖేవ సఖ్యుః
ప్రియః ప్రియాయార్హసి దేవ సోఢుమ్ || 44

అదృష్టపూర్వం హృషితో௨స్మి దృష్ట్వా
భయేన చ ప్రవ్యథితం మనో మే |
తదేవ మే దర్శయ దేవరూపం
ప్రసీద దేవేశ జగన్నివాస || 45

కిరీటినం గదినం చక్రహస్తమ్
ఇచ్ఛామి త్వాం ద్రష్టుమహం తథైవ |
తేనైవ రూపేణ చతుర్భుజేన
సహస్రబాహో! భవ విశ్వమూర్తే! || 46

శ్రీ భగవానువాచ

మయా ప్రసన్నేన తవార్జునేదం
రూపం పరం దర్శితమాత్మయోగాత్ |
తేజోమయం విశ్వమనంతమాద్యం
యన్మే త్వదన్యేన న దృష్టపూర్వమ్ || 47

న వేదయజ్ఞాధ్యయనైర్న దానైః
న చ క్రియాభిర్న తపోభిరుగ్రైః |
ఏవంరూపః శక్య అహం నృలోకే
ద్రష్టుం త్వదన్యేన కురుప్రవీర || 48

మా తే వ్యథా మా చ విమూఢభావో
దృష్ట్వా రూపం ఘోరమీదృఙ్మమేదమ్ |
వ్యపేతభీః ప్రీతమనాః పునస్త్వం
తదేవ మే రూపమిదం ప్రపశ్య || 49

సంజయ ఉవాచ

ఇత్యర్జునం వాసుదేవస్తథోక్త్వా
స్వకం రూపం దర్శయామాస భూయః |
ఆశ్వాసయామాస చ భీతమేనం
భూత్వా పునః సౌమ్యవపుర్మహాత్మా || 50

అర్జున ఉవాచ

దృష్ట్వేదం మానుషం రూపం తవ సౌమ్యం జనార్దన |
ఇదానీమస్మి సంవృత్తస్సచేతాః ప్రకృతిం గతః || 51

శ్రీ భగవానువాచ

సుదుర్దర్శమిదం రూపం దృష్టవానసి యన్మయ |
దేవా అప్యస్య రూపస్య నిత్యం దర్శనకాంక్షిణః || 52

నాహం వేదైర్న తపసా న దానేన న చేజ్యయా |
శక్య ఏవంవిధో ద్రష్టుం దృష్టవానసి మాం యథా || 53

భక్త్యా త్వనన్యయా శక్య అహమేవంవిధో௨ర్జున |
జ్ఞాతుం ద్రష్టుం చ తత్త్వేన ప్రవేష్టుం చ పరంతప || 54

మత్కర్మకృన్మత్పరమో మద్భక్తస్సంగవర్జితః |
నిర్వైరస్సర్వభూతేషు యస్స మామేతి పాండవ || 55

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "విశ్వరూపసందర్శనయోగం" అనే పదకొండవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-పదవ అధ్యాయం

2011-06-18T16:58:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

పదవ అధ్యాయం

విభూతియోగం

శ్రీ భగవానువాచ:

భూయ ఏవ మహాబాహో శృణు మే పరమం వచః |
యత్తే௨హం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా || 1

న మే విదుః సురగణాః ప్రభవం న మహర్షయః |
అహమాదిర్హి దేవానాం మహర్షీణాం చ సర్వశః || 2.

యో మామజమనాదిం చ వేత్తి లోకమహేశ్వరమ్ |
అసమ్మూఢః స మర్త్యేషు సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే || 3

బుద్ధిర్‌జ్ఞానమసమ్మోహః క్షమా సత్యం దమః శమః |
సుఖం దుఃఖం భవో௨భావో భయం చాభయమేవ చ || 4

అహింసా సమతా తుష్టిః తపో దానం యశో௨యశః |
భవంతి భావా భూతానాం మత్త ఏవ పృథగ్విధాః || 5

మహర్షయః సప్త పూర్వే చత్వారో మనవస్తథా |
మద్భావా మానసా జాతా యేషాం లోక ఇమాః ప్రజాః || 6

ఏతాం విభూతిం యోగం చ మమ యో వేత్తి తత్త్వతః |
సో௨వికంపేన యోగేన యుజ్యతే నా௨త్ర సంశయః || 7

అహం సర్వస్య ప్రభవో మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే |
ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః || 8

మచ్చిత్తా మద్గతప్రాణా బోధయంతః పరస్పరమ్ |
కథయంతశ్చ మాం నిత్యం తుష్యంతి చ రమంతి చ || 9

తేషాం సతతయుక్తానాం భజతాం ప్రీతిపూర్వకమ్ |
దదామి బుద్ధియోగం తం యేన మాముపయాంతి తే || 10

తేషామేవానుకంపార్థమహమజ్ఞానజం తమః |
నాశయామ్యాత్మభావస్థో జ్ఞానదీపేన భాస్వతా || 11

అర్జున ఉవాచ:

పరం బ్రహ్మ పరంధామ పవిత్రం పరమం భవాన్ |
పురుషం శాశ్వతం దివ్యమాదిదేవమజం విభుమ్ || 12

ఆహుస్త్వామ్ ఋషయః సర్వే దేవర్షిర్నారదస్తథా |
అసితో దేవలో వ్యాసః స్వయం చైవ బ్రవీషి మే || 13

సర్వమేతదృతం మన్యే యన్మాం వదసి కేశవ |
న హి తే భగవన్ వ్యక్తిం విదుర్దేవా న దానవాః || 14

స్వయమేవాత్మనా௨త్మానం వేత్థ త్వం పురుషోత్తమ |
భూతభావన భూతేశ దేవదేవ జగత్పతే || 15

వక్తుమర్హస్యశేషేణ దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః |
యాభిర్విభూతిభిర్లోకానిమాంస్త్వం వ్యాప్య తిష్ఠసి || 16

కథం విద్యామహం యోగిన్, త్వాం సదా పరిచింతయన్ |
కేషు కేషు చ భావేషు చింత్యోసి భగవన్ మయా || 17

విస్తరేణాత్మనో యోగం విభూతిం చ జనార్దన |
భూయః కథయ తృప్తిర్హి శృణ్వతో నాస్తి మే௨మృతమ్ || 18

శ్రీ భగవానువాచ:

హంత తే కథయిష్యామి దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః |
ప్రాధాన్యతః కురుశ్రేష్ఠ నాస్త్యంతో విస్తరస్య మే || 19

అహమాత్మా గుడాకేశ సర్వభూతాశయస్థితః |
అహమాదిశ్చ మధ్యం చ భూతానామంత ఏవ చ || 20

ఆదిత్యానామహం విష్ణుః జ్యోతిషాం రవిరంశుమాన్ |
మరీచిర్మరుతామస్మి నక్షత్రాణామహం శశీ || 21

వేదానాం సామవేదో௨స్మి దేవానామస్మి వాసవః |
ఇంద్రియాణాం మనశ్చాస్మి భూతానామస్మి చేతనా || 22

రుద్రాణాం శంకరశ్చాస్మి విత్తేశో యక్షరక్షసామ్ |
వసూనాం పావకశ్చాస్మి మేరుః శిఖరిణామహమ్ || 23

పురోధసాం చ ముఖ్యం మాం విద్ధి పార్థ బృహస్పతిమ్ |
సేనానీనామహం స్కందః సరసామస్మి సాగరః || 24

మహర్షీణాం భృగురహం గిరామస్మ్యేకమక్షరమ్ |
యజ్ఞానాం జపయజ్ఞో௨స్మి స్థావరాణాం హిమాలయః || 25

అశ్వత్థః సర్వవృక్షాణాం దేవర్షీణాం చ నారదః |
గంధర్వాణాం చిత్రరథః సిద్ధానాం కపిలో మునిః || 26

ఉచ్చైఃశ్రవసమశ్వానాం విద్ధి మామమృతోద్భవమ్ |
ఐరావతం గజేంద్రాణాం నరాణాం చ నరాధిపమ్ || 27

ఆయుధానామహం వజ్రం ధేనూనామస్మి కామధుక్ |
ప్రజనశ్చాస్మి కందర్పః సర్పాణామస్మి వాసుకిః || 28

అనంతశ్చాస్మి నాగానాం వరుణో యాదసామహమ్ |
పితౄణామర్యమా చాస్మి యమః సంయమతామహమ్ || 29

ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానాం కాలః కలయతామహమ్ |
మృగాణాం చ మృగేంద్రో௨హం వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్ || 30

పవనః పవతామస్మి రామః శస్త్రభృతామహమ్ |
ఝుషాణాం మకరశ్చాస్మి స్రోతసామస్మి జాహ్నవీ || 31

సర్గాణామాదిరంతశ్చ మధ్యం చైవాహమర్జున |
అధ్యాత్మవిద్యా విద్యానాం వాదః ప్రవదతామహమ్ || 32

అక్షరాణామకారో௨స్మి ద్వంద్వః సామాసికస్య చ |
అహమేవాక్షయః కాలో ధాతా௨హం విశ్వతోముఖః || 33

మృత్యుః సర్వహరశ్చాహముద్భవశ్చ భవిష్యతామ్ |
కీర్తిః శ్రీర్వాక్చ నారీణాం స్మృతిర్మేధా ధృతిః క్షమా || 34

బృహత్సామ తథా సామ్నాం గాయత్రీ ఛందసామహమ్ |
మాసానాం మార్గశీర్షో௨హమృతూనాం కుసుమాకరః || 35

ద్యూతం ఛలయతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్ |
జయో௨స్మి వ్యవసాయో௨స్మి సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్ || 36

వృష్ణీనాం వాసుదేవో௨స్మి పాండవానాం ధనంజయః |
మునీనామప్యహం వ్యాసః కవీనాముశనా కవిః || 37

దండో దమయతామస్మి నీతిరస్మి జిగీషతామ్ |
మౌనం చైవాస్మి గుహ్యానాం జ్ఞానం జ్ఞానవతామహమ్ || 38

యచ్చాపి సర్వభూతానాం బీజం తదహమర్జున |
న తదస్తి వినా యత్స్యాత్, మయా భూతం చరాచరమ్ || 39

నాంతో௨స్తి మమ దివ్యానాం విభూతీనాం పరంతప |
ఏష తూద్దేశతః ప్రోక్తో విభూతేర్విస్తరో మయా || 40

యద్యద్విభూతిమత్సత్త్వం శ్రీమదూర్జితమేవ వా |
తత్తదేవావగచ్ఛ త్వం మమ తేజో௨0శసంభవమ్ || 41

అథవా బహునైతేన కిం జ్ఞాతేన తవార్జున |
విష్టభ్యాహమిదం కృత్స్నమేకాంశేన స్థితో జగత్ || 42

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "విభూతియోగం" అనే పదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---o---

భగవద్గీత-తొమ్మిదవ అధ్యాయం

2011-06-17T16:56:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

తొమ్మిదవ అధ్యాయం

రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగం

శ్రీ భగవానువాచ:

ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవే |
జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యద్‌జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసే௨శుభాత్ || 1

రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తమమ్ |
ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్ || 2

అశ్రద్దధానాః పురుషా ధర్మస్యాస్య పరంతప |
అప్రాప్య మాం నివర్తంతే మృత్యుసంసారవర్త్మని || 3

మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్తమూర్తినా |
మత్‌స్థాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్థితః || 4

న చ మత్‌స్థాని భూతాని పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్ |
భూతభృన్న చ భూతస్థో మమాత్మా భూతభావనః || 5

యథా௨௨కాశస్థితో నిత్యం వాయుః సర్వత్రగో మహాన్ |
తథా సర్వాణి భూతాని మత్‌స్థానీత్యుపధారయ || 6

సర్వభూతాని కౌంతేయ ప్రకృతిం యాంతి మామికామ్ |
కల్పక్షయే పునస్తాని కల్పాదౌ విసృజామ్యహమ్ || 7

ప్రకృతిం స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః |
భూతగ్రామమిమం కృత్స్నమవశం ప్రకృతేర్వశాత్ || 8

న చ మాం తాని కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ |
ఉదాసీనవదాసీనమసక్తం తేషు కర్మసు || 9

మయా௨ధ్యక్షేణ ప్రకృతిః సూయతే సచరాచరమ్ |
హేతునా௨నేన కౌంతేయ జగద్విపరివర్తతే || 10

అవజానంతి మాం మూఢా మానుషీం తనుమాశ్రితమ్ |
పరం భావమజానంతో మమ భూతమహేశ్వరమ్ || 11

మోఘాశా మోఘకర్మాణో మోఘజ్ఞానా విచేతసః |
రాక్షసీమాసురీం చైవ ప్రకృతిం మోహినీం శ్రితాః || 12

మహాత్మానస్తు మాం పార్థ దైవీం ప్రకృతిమాశ్రితాః |
భజంత్యనన్యమనసో జ్ఞాత్వా భూతాదిమవ్యయమ్ || 13

సతతం కీర్తయంతో మాం యతంతశ్చ దృఢవ్రతాః |
నమస్యంతశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే || 14

జ్ఞానయజ్ఞేన చాప్యన్యే యజంతో మాముపాసతే |
ఏకత్వేన పృథక్త్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్ || 15

అహం క్రతురహం యజ్ఞః స్వధా௨హమహమౌషధమ్ |
మంత్రో௨హమహమేవా௨జ్యమహమగ్నిరహం హుతమ్ || 16

పితా௨హమస్య జగతో మాతా ధాతా పితామహః |
వేద్యం పవిత్రమోంకార ఋక్సామ యజురేవ చ || 17

గతిర్భర్తా ప్రభుః సాక్షీ నివాసః శరణం సుహృత్ |
ప్రభవః ప్రలయః స్థానం నిధానం బీజమవ్యయమ్ || 18

తపామ్యహమహం వర్షం నిగృహ్ణామ్యుత్సృజామి చ |
అమృతం చైవ మృత్యుశ్చ సదసచ్చాహమర్జున || 19

త్రైవిద్యా మాం సోమపాః పూత పాపా
యజ్ఞైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రార్థయంతే |
తే పుణ్యమాసాద్యసురేంద్రలోకం
అశ్నంతి దివ్యాన్ దివి దేవభోగాన్ || 20

తే తం భుక్త్వా స్వర్గలోకం విశాలం
క్షీణే పుణ్యే మర్త్యలోకం విశంతి |
ఏవం త్రయీధర్మమనుప్రపన్నాః
గతాగతం కామకామా లభంతే || 21

అనన్యాశ్చింతయంతో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే |
తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం వహామ్యహమ్ || 22

యే௨ప్యన్యదేవతా భక్తా యజంతే శ్రద్ధయాన్వితాః |
తే௨పి మామేవ కౌంతేయ యజంత్యవిధిపూర్వకమ్ || 23

అహం హి సర్వయజ్ఞానాం భోక్తా చ ప్రభురేవ చ |
న తు మామభిజానంతి తత్త్వేనా௨తశ్చ్యవంతి తే || 24

యాంతి దేవవ్రతా దేవాన్ పితౄన్ యాంతి పితృవ్రతాః |
భూతాని యాంతి భూతేజ్యా యాంతి మద్యాజినో௨పి మామ్ || 25

పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి |
తదహం భక్త్యుపహృతమశ్నామి ప్రయతాత్మనః || 26

యత్కరోషి యదశ్నాసి యజ్జుహోషి దదాసి యత్ |
యత్తపస్యసి కౌంతేయ తత్కురుష్వ మదర్పణమ్ || 27

శుభాశుభఫలైరేవం మోక్ష్యసే కర్మబంధనైః |
సన్న్యాసయోగయుక్తాత్మా విముక్తో మాముపైష్యసి || 28

సమో௨హం సర్వభూతేషు న మే ద్వేష్యో௨స్తి న ప్రియః |
యే భజంతి తు మాం భక్త్యా మయి తే తేషు చాప్యహమ్ || 29

అపి చేత్సుదురాచారో భజతే మామనన్యభాక్ |
సాధురేవ స మంతవ్యః సమ్యగ్వ్యవసితో హి సః || 30

క్షిప్రం భవతి ధర్మాత్మా శశ్వచ్ఛాంతిం నిగచ్ఛతి |
కౌంతేయ ప్రతి జానీహి న మే భక్తః ప్రణశ్యతి || 31

మాం హి పార్థ వ్యపాశ్రిత్య యే௨పి స్యుః పాపయోనయః |
స్త్రియో వైశ్యాస్తథా శూద్రాః తే௨పి యాంతి పరాం గతిమ్ || 32

కిం పునర్బ్రాహ్మణాః పుణ్యా భక్తా రాజర్షయస్తథా |
అనిత్యమసుఖం లోకమిమం ప్రాప్య భజస్వ మామ్ || 33

మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు |
మామేవైష్యసి యుక్త్వైవమాత్మానం మత్పరాయణః || 34

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని " రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగం" అనే తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-ఎనిమిదవ అధ్యాయం

2011-06-16T16:52:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

ఎనిమిదవ అధ్యాయం

అక్షరపరబ్రహ్మయోగం

అర్జున ఉవాచ:

కిం తద్బ్రహ్మ కిమధ్యాత్మం కిం కర్మ పురుషోత్తమ |
అధిభూతం చ కిం ప్రోక్తమధిదైవం కిముచ్యతే || 1

అధియజ్ఞః కథం కో௨త్ర దేహే௨స్మిన్ మధుసూదన |
ప్రయాణకాలే చ కథం జ్ఞేయో௨సి నియతాత్మభిః || 2

శ్రీ భగవానువాచ:

అక్షరం బ్రహ్మ పరమం స్వభావో௨ధ్యాత్మముచ్యతే |
భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్ఞితః || 3

అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్ |
అధియజ్ఞో௨హమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర || 4

అంతకాలే చ మామేవ స్మరన్‌ముక్త్వా కలేవరమ్ |
యః ప్రయాతి స మద్భావం యాతి నాస్త్యత్ర సంశయః || 5

యం యం వాపి స్మరన్ భావం త్యజత్యంతే కలేవరమ్ |
తం తమేవైతి కౌంతేయ సదా తద్భావభావితః || 6

తస్మాత్‌సర్వేషు కాలేషు మామనుస్మర యుధ్య చ |
మయ్యర్పితమనోబుద్ధిః మామేవైష్యస్యసంశయమ్ || 7

అభ్యాసయోగయుక్తేన చేతసా నాన్యగామినా |
పరమం పురుషం దివ్యం యాతి పార్థానుచింతయన్ || 8

కవిం పురాణమనుశాసితారమ్
అణోరణీయాంసమనుస్మరేద్యః |
సర్వస్య ధాతారమచింత్యరూపమ్
ఆదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్ || 9

ప్రయాణకాలే మనసా௨చలేన
భక్త్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ |
భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణమావేశ్య సమ్యక్
స తం పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్ || 10

యదక్షరం వేదవిదో వదంతి
విశంతి యద్యతయో వీతరాగాః |
యదిచ్ఛంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి
తత్తే పదం సంగ్రహేణ ప్రవక్ష్యే || 11

సర్వద్వారాణి సంయమ్య మనో హృది నిరుధ్య చ |
మూర్ధ్న్యా ధాయాత్మనః ప్రాణమాస్థితో యోగధారణామ్ || 12

ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యాహరన్‌మామనుస్మరన్ |
యః ప్రయాతి త్యజన్‌దేహం స యాతి పరమాం గతిమ్ || 13

అనన్యచేతాః సతతం యో మాం స్మరతి నిత్యశః |
తస్యాహం సులభః పార్థ నిత్యయుక్తస్య యోగినః || 14

మాముపేత్య పునర్జన్మ దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్ |
నాప్నువంతి మహాత్మానః సంసిద్దిం పరమాం గతాః || 15

ఆబ్రహ్మభువనాల్లోకాః పునరావర్తినో௨ర్జున |
మాముపేత్య తు కౌంతేయ పునర్జన్మ న విద్యతే || 16

సహస్రయుగపర్యంతమహర్యద్బ్రహ్మణో విదుః |
రాత్రిం యుగసహస్రాంతాం తే௨హోరాత్రవిదో జనాః || 17

అవ్యక్తాద్వ్యక్తయః సర్వాః ప్రభవంత్యహరాగమే |
రాత్ర్యాగమే ప్రలీయంతే తత్రైవావ్యక్తసంజ్ఞకే || 18

భూతగ్రామః స ఏవాయం భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే |
రాత్ర్యాగమే௨వశః పార్థ ప్రభవత్యహరాగమే || 19

పరస్తస్మాత్తు భావో௨న్యో௨వ్యక్తో௨వ్యక్తాత్ సనాతనః |
యః స సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి || 20

అవ్యక్తో௨క్షర ఇత్యుక్తః తమాహుః పరమాం గతిమ్ |
యం ప్రాప్య న నివర్తంతే తద్ధామ పరమం మమ || 21

పురుషః స పరః పార్థ భక్త్యా లభ్యస్త్వనన్యయా |
యస్యాంతఃస్థాని భూతాని యేన సర్వమిదం తతమ్ || 22

యత్ర కాలే త్వనావృత్తిమావృత్తిం చైవ యోగినః |
ప్రయాతా యాంతి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ || 23

అగ్నిర్జ్యోతిరహః శుక్లః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్ |
తత్ర ప్రయాతా గచ్ఛంతి బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదో జనాః || 24

ధూమో రాత్రిస్తథా కృష్ణః షణ్మాసా దక్షిణాయనమ్ |
తత్ర చాంద్రమసం జ్యోతిర్యోగీ ప్రాప్య నివర్తతే || 25

శుక్లకృష్ణే గతీ హ్యేతే జగతః శాశ్వతే మతే |
ఏకయా యాత్యనావృత్తిమన్యయావర్తతే పునః || 26

నైతే సృతీ పార్థ జానన్ యోగీ ముహ్యతి కశ్చన |
తస్మాత్ సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్తో భవార్జున || 27

వేదేషు యజ్ఞేషు తపస్సు చైవ
దానేషు యత్పుణ్యఫలం ప్రదిష్టమ్ |
అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా
యోగీ పరం స్థానముపైతి చాద్యమ్ || 28

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "అక్షరపరబ్రహ్మయోగం" అనే ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---o---

భగవద్గీత-ఏడవ అధ్యాయం

2011-06-15T16:49:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

ఏడవ అధ్యాయం

విజ్ఞానయోగం

శ్రీ భగవానువాచ:

మయ్యాసక్తమనాః పార్థ యోగం యుఞ్జన్మదాశ్రయః |
అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసి తచ్ఛృణు || 1

జ్ఞానం తే௨హం సవిజ్ఞానమిదం వక్ష్యామ్యశేషతః |
యద్‌జ్ఞాత్వా నేహ భూయో௨న్యత్ జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే || 2

మనుష్యాణాం సహస్రేషు కశ్చిద్యతతి సిద్ధయే |
యతతామపి సిద్ధానాం కశ్చిన్మాం వేత్తి తత్త్వతః || 3

భూమిరాపో௨నలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిరేవ చ |
అహంకార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా || 4

అపరేయమితస్త్వన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్ |
జీవభూతాం మహాబాహో యయేదం ధార్యతే జగత్ || 5

ఏతద్యోనీని భుతాని సర్వాణీత్యుపధారయ |
అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా || 6

మత్తః పరతరం నాన్యత్ కించిదస్తి ధనంజయ |
మయి సర్వమిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ || 7

రసో௨హమప్సు కౌంతేయ ప్రభాస్మి శశిసూర్యయోః |
ప్రణవః సర్వవేదేషు శబ్దః ఖే పౌరుషం నృషు || 8

పుణ్యో గంధః పృథివ్యాం చ తేజశ్చాస్మి విభావసౌ |
జీవనం సర్వభూతేషు తపశ్చాస్మి తపస్విషు || 9

బీజం మాం సర్వభూతానాం విద్ధి పార్ధ సనాతనమ్ |
బుద్ధిర్బుద్ధిమతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్ || 10

బలం బలవతాం చాహం కామరాగవివర్జితమ్ |
ధర్మావిరుద్ధో భూతేషు కామో௨స్మి భరతర్షభ || 11

యే చైవ సాత్త్వికా భావా రాజసాస్తామసాశ్చ యే |
మత్త ఏవేతి తాన్ విద్ధి న త్వహం తేషు తే మయి || 12

త్రిభిర్గుణమయైర్భావైరేభిః సర్వమిదం జగత్ |
మోహితం నాభిజానాతి మామేభ్యః పరమవ్యయమ్ || 13

దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా |
మామేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే || 14

న మాం దుష్కృతినో మూఢాః ప్రపద్యంతే నరాధమాః |
మాయయాపహృతజ్ఞానా ఆసురం భావమాశ్రితాః || 15

చతుర్విధా భజంతే మాం జనాః సుకృతినో௨ర్జున |
ఆర్తో జిజ్ఞాసురర్థార్థీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ || 16

తేషాం జ్ఞానీ నిత్యయుక్త ఏకభక్తిర్విశిష్యతే |
ప్రియో హి జ్ఞానినో௨త్యర్థమహం స చ మమ ప్రియః || 17

ఉదారాః సర్వ ఏవైతే జ్ఞానీ త్వాత్మైవ మే మతమ్ |
ఆస్థితః స హి యుక్తాత్మా మామేవానుత్తమాం గతిమ్ || 18

బహూనాం జన్మనామంతే జ్ఞానవాన్ మాం ప్రపద్యతే |
వాసుదేవః సర్వమితి స మహాత్మా సుదుర్లభః || 19

కామైస్తైస్తైర్హృతజ్ఞానాః ప్రపద్యంతే௨న్యదేవతాః |
తం తం నియమమాస్థాయ ప్రకృత్యా నియతాః స్వయా || 20

యో యో యాం యాం తనుం భక్తః శ్రద్ధయార్చితుమిచ్ఛతి |
తస్య తస్యాచలాం శ్రద్ధాం తామేవ విదధామ్యహమ్ || 21

స తయా శ్రద్ధయా యుక్తః తస్యారాధనమీహతే |
లభతే చ తతః కామాన్ మయైవ విహితాన్ హి తాన్ || 22

అంతవత్తు ఫలం తేషాం తద్భవత్యల్పమేధసామ్ |
దేవాన్ దేవయజో యాంతి మద్భక్తా యాంతి మామపి || 23

అవ్యక్తం వ్యక్తిమాపన్నం మన్యంతే మామబుద్ధయః |
పరం భావమజానంతో మమావ్యయమనుత్తమమ్ || 24

నాహం ప్రకాశః సర్వస్య యోగమాయాసమావృతః |
మూఢో௨యం నాభిజానాతి లోకో మామజమవ్యయమ్ || 25

వేదాహం సమతీతాని వర్తమానాని చార్జున |
భవిష్యాణి చ భూతాని మాం తు వేద న కశ్చన || 26

ఇచ్ఛాద్వేషసముత్థేన ద్వంద్వమోహేన భారత |
సర్వభూతాని సమ్మోహం సర్గే యాంతి పరంతప || 27

యేషాం త్వంతగతం పాపం జనానాం పుణ్యకర్మణామ్ |
తే ద్వంద్వమోహనిర్ముక్తా భజంతే మాం దృఢవ్రతాః || 28

జరామరణ మోక్షాయ మామాశ్రిత్య యతంతి యే |
తే బ్రహ్మ తద్విదుః కృత్స్నమధ్యాత్మం కర్మ చాఖిలమ్ || 29

సాధిభూతాధిదైవం మాం సాధియజ్ఞం చ యే విదుః |
ప్రయాణకాలే௨పి చ మాం తే విదుర్యుక్తచేతసః || 30

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "విజ్ఞానయోగం" అనే ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---o---

భగవద్గీత-ఆరవ అధ్యాయం

2011-06-14T16:47:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

ఆరవ అధ్యాయం

ఆత్మసంయమయోగం

శ్రీ భగవానువాచ:

అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః |
స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్నచాక్రియః || 1

యం సన్న్యాసమితి ప్రాహుః యోగం తం విద్ధి పాండవ |
న హ్యసన్న్యస్తసంకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన || 2

ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే |
యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే || 3

యదా హి నేంద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషజ్జతే |
సర్వసంకల్పసన్న్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే || 4

ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ |
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధురాత్మైవ రిపురాత్మనః || 5

బంధురాత్మాత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః |
అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్ || 6

జితాత్మనః ప్రశాంతస్య పరమాత్మా సమాహితః |
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానావమానయోః || 7

జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేంద్రియః |
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాంచనః || 8

సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబంధుషు |
సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే || 9

యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః |
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః || 10

శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః |
నాత్యుచ్ఛ్రిత్రం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్ || 11

తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేంద్రియక్రియః |
ఉపవిశ్యాసనే యుంజ్యాత్, యోగమాత్మవిశుద్ధయే || 12

సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః |
సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చా௨నవలోకయన్ || 13

ప్రశాంతాత్మా విగతభీః బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః |
మనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః || 14

యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః |
శాంతిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి || 15

నాత్యశ్నతస్తు యోగో௨స్తి న చైకాంతమనశ్నతః |
న చాతి స్వప్నశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున || 16

యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు |
యుక్తస్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా || 17

యదా వినియతం చిత్తమాత్మన్యేవావతిష్ఠతే |
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా || 18

యథా దీపో నివాతస్థో నేంగతే సోపమా స్మృతా |
యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః || 19

యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా |
యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి || 20

సుఖమాత్యంతికం యత్తద్బుద్ధిగ్రాహ్యమతీంద్రియమ్ |
వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః || 21

యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః |
యస్మిన్ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే || 22

తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగవియోగం యోగసంజ్ఞితమ్ |
స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగో௨నిర్విణ్ణచేతసా || 23

సంకల్పప్రభవాన్ కామాన్ త్యక్త్వా సర్వానశేషతః |
మనసైవేంద్రియగ్రామం వినియమ్య సమంతతః || 24

శనైః శనైరుపరమేద్బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా |
ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చింతయేత్ || 25

యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చంచలమస్థిరమ్ |
తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్ || 26

ప్రశాంతమనసం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమమ్ |
ఉపైతి శాంతరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ || 27

యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ విగతకల్మషః |
సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శమత్యంతం సుఖమశ్నుతే || 28

సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని |
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః || 29

యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి |
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి || 30

సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః |
సర్వథా వర్తమానో௨పి స యోగీ మయి వర్తతే || 31

ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యో௨ర్జున |
సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః || 32

అర్జున ఉవాచ:

యో௨యం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః సామ్యేన మధుసూదన |
ఏతస్యాహం న పశ్యామి చంచలత్వాత్ స్థితిం స్థిరామ్ || 33

చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ |
తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్ || 34

శ్రీ భగవానువాచ:

అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్ |
అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే || 35

అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః |
వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యో௨వాప్తుముపాయతః || 36

అర్జున ఉవాచ:

అయతిః శ్రద్ధయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః |
అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి || 37

కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్టః ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి |
అప్రతిష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి || 38

ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః |
త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే || 39

శ్రీ భగవానువాచ:

పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే |
న హి కల్యాణకృత్ కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి || 40

ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకానుషిత్వా శాశ్వతీః సమాః |
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టో௨భిజాయతే || 41

అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్ |
ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశమ్ || 42

తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్ |
యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునందన || 43

పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశో௨పి సః |
జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే || 44

ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్బిషః |
అనేకజన్మసంసిద్ధః తతో యాతి పరాం గతిమ్ || 45

తపస్విభ్యో௨ధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యో௨పి మతో௨ధికః |
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున || 46

యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాంతరాత్మనా |
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః || 47

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "ఆత్మసంయమయోగం" అనే ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

--0--

భగవద్గీత-ఐదవ అధ్యాయం

2011-06-13T16:44:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

ఐదవ అధ్యాయం

కర్మసన్యాసయోగం

అర్జున ఉవాచ:

సన్న్యాసం కర్మణాం కృష్ణ పునర్యోగం చ శంససి |
యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్ || 1

శ్రీ భగవానువాచ:

సన్న్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ |
తయోస్తు కర్మసన్న్యాసాత్ కర్మయోగో విశిష్యతే || 2

జ్ఞేయః స నిత్యసన్న్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాంక్షతి |
నిర్ద్వంద్వో హి మహాబాహో సుఖం బంధాత్ ప్రముచ్యతే || 3

సాంఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదంతి న పండితాః |
ఏకమప్యాస్థితస్సమ్యక్ ఉభయోర్విందతే ఫలమ్ || 4

యత్సాంఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే |
ఏకం సాంఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి || 5

సన్న్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః |
యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి || 6

యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేంద్రియః |
సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే || 7

నైవ కించిత్‌కరోమీతి
యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ |
పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్
అశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపన్ శ్వసన్ || 8

ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ణన్నున్మిషన్ నిమిషన్నపి |
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేషు వర్తంత ఇతి ధారయన్ || 9

బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః |
లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివాంభసా || 10

కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరింద్రియైరపి |
యోగినః కర్మ కుర్వంతి సంగం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే || 11

యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాంతిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ |
అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే || 12

సర్వకర్మాణి మనసా సన్న్యస్యాస్తే సుఖం వశీ |
నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్ న కారయన్ || 13

న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః |
న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే || 14

నాదత్తే కస్యచిత్ పాపం న చైవ సుకృతం విభుః |
అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యంతి జంతవః || 15

జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః |
తేషామాదిత్యవద్ జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్ || 16

తద్బుద్ధయస్తదాత్మానః తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః |
గచ్ఛంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః || 17

విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని |
శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః || 18

ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః |
నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్‌బ్రహ్మణి తే స్థితాః || 19

న ప్రహృష్యేత్ ప్రియం ప్రాప్య నోద్విజేత్ ప్రాప్య చాప్రియమ్ |
స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః || 20

బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విందత్యాత్మని యత్సుఖమ్ |
స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయమశ్నుతే || 21

యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే |
ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః || 22

శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్ శరీరవిమోక్షణాత్ |
కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః || 23

యో௨0తఃసుఖో௨0తరారామః తథాంతర్జ్యోతిరేవ యః |
స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతో௨ధిగచ్ఛతి || 24

లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణమ్ఋషయః క్షీణకల్మషాః |
ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః || 25

కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్ |
అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్ || 26

స్పర్శాన్‌కృత్వా బహిర్బాహ్యాన్ చక్షుశ్చైవాంతరే భ్రువోః |
ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యంతరచారిణౌ || 27

యతేంద్రియమనోబుద్ధిః మునిర్మోక్షపరాయణః |
విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః || 28

భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ |
సుహృదం సర్వభూతానం జ్ఞాత్వా మాం శాంతిమృచ్ఛతి || 29

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "కర్మసన్యాసయోగం" అనే ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తం.

ప్రతి అధ్యాయానికి లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజి

---0---

భగవద్గీత-నాల్గవ అధ్యాయం

2011-06-12T16:41:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

నాల్గవ అధ్యాయం

జ్ఞానయోగం

శ్రీ భగవానువాచ:

ఇమం వివస్వతే యోగం ప్రోక్తవానహమవ్యయమ్ |
వివస్వాన్ మనవే ప్రాహ మనురిక్ష్వాకవే௨బ్రవీత్ || 1

ఏవం పరంపరాప్రాప్తమిమం రాజర్షయో విదుః |
స కాలేనేహ మహతా యోగో నష్టః పరంతప || 2

స ఏవాయం మయా తే௨ద్య యోగః ప్రోక్తః పురాతనః |
భక్తో௨సి మే సఖా చేతి రహస్యం హ్యేతదుత్తమమ్ || 3

అర్జున ఉవాచ:

అపరం భవతో జన్మ పరం జన్మ వివస్వతః |
కథమేతద్విజానీయాం త్వమాదౌ ప్రోక్తవానితి || 4

శ్రీ భగవానువాచ:

బహూని మే వ్యతీతాని జన్మాని తవ చార్జున |
తాన్యహం వేద సర్వాణి న త్వం వేత్థ పరంతప || 5

అజో௨పి సన్నవ్యయాత్మా భూతానామీశ్వరో௨పి సన్ |
ప్రకృతిం స్వామధిష్ఠాయ సంభవామ్యాత్మమాయయా || 6

యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత |
అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్ || 7

పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతామ్ |
ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే || 8

జన్మ కర్మ చ మే దివ్యమేవం యో వేత్తి తత్త్వతః |
త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మామేతి సో௨ర్జున || 9

వీతరాగభయక్రోధా మన్మయా మాముపాశ్రితాః |
బహవో జ్ఞానతపసా పూతా మద్భావమాగతాః || 10

యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాంస్తథైవ భజామ్యహమ్ |
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః || 11

కాంక్షన్తః కర్మణాం సిద్ధిం యజంత ఇహ దేవతాః |
క్షిప్రం హి మానుషే లోకే సిద్ధిర్భవతి కర్మజా || 12

చాతుర్వర్ణ్యం మయా సృష్టం గుణకర్మవిభాగశః |
తస్య కర్తారమపి మాం విద్ధ్యకర్తారమవ్యయమ్ || 13

న మాం కర్మాణి లిమ్పన్తి న మే కర్మఫలే స్పృహా |
ఇతి మాం యో௨భిజానాతి కర్మభిర్న స బధ్యతే || 14

ఏవం జ్ఞాత్వా కృతం కర్మ పూర్వైరపి ముముక్షుభిః |
కురు కర్మైవ తస్మాత్త్వం పూర్వైః పూర్వతరం కృతమ్ || 15

కిం కర్మ కిమకర్మేతి కవయో௨ప్యత్ర మోహితాః |
తత్తే కర్మ ప్రవక్ష్యామి యద్‌జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసే௨శుభాత్ || 16

కర్మణో హ్యపి బోద్ధవ్యం బోద్ధవ్యం చ వికర్మణః |
అకర్మణశ్చ బోద్ధవ్యం గహనా కర్మణో గతిః || 17

కర్మణ్యకర్మ యః పశ్యేదకర్మణి చ కర్మ యః |
స బుద్ధిమాన్ మనుష్యేషు స యుక్తః కృత్స్నకర్మకృత్ || 18

యస్య సర్వే సమారంభాః కామసంకల్పవర్జితాః |
జ్ఞానాగ్నిదగ్ధకర్మాణం తమాహుః పండితం బుధాః || 19

త్యక్త్వా కర్మఫలాసంగం నిత్యతృప్తో నిరాశ్రయః |
కర్మణ్యభిప్రవృత్తో௨పి నైవ కించిత్కరోతి సః || 20

నిరాశీర్యతచిత్తాత్మా త్యక్తసర్వపరిగ్రహః |
శారీరం కేవలం కర్మ కుర్వన్నాప్నోతి కిల్బిషమ్ || 21

యదృచ్ఛాలాభసంతుష్టో ద్వంద్వాతీతో విమత్సరః |
సమః సిద్ధావసిద్ధౌ చ కృత్వా௨పి న నిబధ్యతే || 22

గతసంగస్య ముక్తస్య జ్ఞానావస్థితచేతసః |
యజ్ఞాయాచరతః కర్మ సమగ్రం ప్రవిలీయతే || 23

బ్రహ్మార్పణం బ్రహ్మ హవిర్బ్రహ్మాగ్నౌ బ్రహ్మణా హుతమ్ |
బ్రహ్మైవ తేన గన్తవ్యం బ్రహ్మకర్మసమాధినా || 24

దైవమేవాపరే యజ్ఞం యోగినః పర్యుపాసతే |
బ్రహ్మాగ్నావపరే యజ్ఞం యజ్ఞేనైవోపజుహ్వతి || 25

శ్రోత్రాదీనీంద్రియాణ్యన్యే సంయమాగ్నిషు జుహ్వతి |
శబ్దాదీన్ విషయానన్య ఇంద్రియాగ్నిషు జుహ్వతి || 26

సర్వాణీంద్రియకర్మాణి ప్రాణకర్మాణి చాపరే |
ఆత్మసంయమయోగాగ్నౌ జుహ్వతి జ్ఞానదీపితే || 27

ద్రవ్యయజ్ఞాస్తపోయజ్ఞా యోగయజ్ఞాస్తథా௨పరే |
స్వాధ్యాయజ్ఞానయజ్ఞాశ్చ యతయః సంశితవ్రతాః || 28

అపానే జుహ్వతి ప్రాణం ప్రాణే௨పానం తథా௨పరే |
ప్రాణాపానగతీ రుద్ధ్వా ప్రాణాయామపరాయణాః || 29

అపరే నియతాహారాః ప్రాణాన్ ప్రాణేషు జుహ్వతి |
సర్వే௨ప్యేతే యజ్ఞవిదో యజ్ఞక్షపితకల్మషాః || 30

యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్ |
నాయం లోకో௨స్త్యయజ్ఞస్య కుతో௨న్యః కురుసత్తమ || 31

ఏవం బహువిధా యజ్ఞా వితతా బ్రహ్మణో ముఖే |
కర్మజాన్ విద్ధి తాన్ సర్వానేవం జ్ఞాత్వా విమోక్ష్యసే || 32

శ్రేయాన్ ద్రవ్యమయాద్యజ్ఞాత్ జ్ఞానయజ్ఞః పరంతప |
సర్వం కర్మాఖిలం పార్థ జ్ఞానే పరిసమాప్యతే || 33

తద్విద్ధి ప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన సేవయా |
ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్ఞానం జ్ఞానినస్తత్త్వదర్శినః || 34

యద్‌జ్ఞాత్వా న పునర్మోహమేవం యాస్యసి పాండవ |
యేన భూతాన్యశేషేణ ద్రక్ష్యస్యాత్మన్యథో మయి || 35

అపి చేదసి పాపేభ్యః సర్వేభ్యః పాపకృత్తమః |
సర్వం జ్ఞానప్లవేనైవ వృజినం సంతరిష్యసి || 36

యథైధాంసి సమిద్ధో௨గ్నిః భస్మసాత్కురుతే௨ర్జున |
జ్ఞానాగ్నిః సర్వకర్మాణి భస్మసాత్కురుతే తథా || 37

న హి జ్ఞానేన సదృశం పవిత్రమిహ విద్యతే |
తత్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలేనాత్మని విందతి || 38

శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానం తత్పరః సంయతేంద్రియః |
జ్ఞానం లబ్ధ్వా పరాం శాంతిమచిరేణాధిగచ్ఛతి || 39

అజ్ఞశ్చాశ్రద్దధానశ్చ సంశయాత్మా వినశ్యతి |
నాయం లోకో௨స్తి న పరో న సుఖం సంశయాత్మనః || 40

యోగసన్న్యస్తకర్మాణం జ్ఞానసంఛిన్నసంశయమ్ |
ఆత్మవంతం న కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ || 41

తస్మాదజ్ఞానసంభూతం హృత్‌స్థం జ్ఞానాసినాత్మనః |
ఛిత్త్వైనం సంశయం యోగమాతిష్ఠోత్తిష్ఠ భారత || 42

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "జ్ఞానయోగం" అనే నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తం.

అన్ని అధ్యాయాలకు లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజీ

---0---

భగవద్గీత-మూడవ అధ్యాయం

2011-06-11T16:38:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

మూడవ అధ్యాయం

కర్మయోగం

అర్జున ఉవాచ:

జ్యాయసీ చేత్ కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన |
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ || 1

వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే |
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయో௨హమాప్నుయామ్ || 2

శ్రీ భగవానువాచ:

లోకే௨స్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయా௨నఘ |
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ || 3

న కర్మణామనారంభాత్ నైష్కర్మ్యం పురుషో௨శ్నుతే |
న చ సన్న్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి || 4

న హి కశ్చిత్ క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ |
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః || 5

కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ |
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే || 6

యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతే௨ర్జున |
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే || 7

నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః |
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః || 8

యజ్ఞార్థాత్ కర్మణో௨న్యత్ర లోకో௨యం కర్మబంధనః |
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర || 9

సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః |
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వో௨స్త్విష్టకామధుక్ || 10

దేవాన్ భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః |
పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ || 11

ఇష్టాన్ భోగాన్ హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః |
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః || 12

యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః |
భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ || 13

అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః |
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః || 14

కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ |
తస్మాత్ సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ || 15

ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః |
అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి || 16

యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః |
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టః తస్య కార్యం న విద్యతే || 17

నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన |
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః || 18

తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర |
అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః || 19

కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః |
లోకసంగ్రహమేవా௨పి సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి || 20

యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః తత్తదేవేతరో జనః |
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే || 21

న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన |
నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి || 22

యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః |
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః || 23

ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ |
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః || 24

సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత |
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తః చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ || 25

న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయేత్ సర్వకర్మాణి విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్ || 26

ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః |
అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే || 27

తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః |
గుణా గుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే || 28

ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు |
తానకృత్స్నవిదో మందాన్ కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ || 29

మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా |
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః || 30

యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః |
శ్రద్ధావంతో௨నసూయంతో ముచ్యంతే తే௨పి కర్మభిః || 31

యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ |
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్ విద్ధి నష్టానచేతసః || 32

సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేః జ్ఞానవానపి |
ప్రకృతం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి || 33

ఇంద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ |
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్ తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ || 34

శ్రేయాన్‌స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్‌స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః || 35

అర్జున ఉవాచ:

అథ కేన ప్రయుక్తో௨యం పాపం చరతి పూరుషః |
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః || 36

శ్రీ భగవానువాచ:

కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః |
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ || 37

ధూమేనావ్రియతే వహ్నిః యథా௨దర్శో మలేన చ |
యథోల్బేనావృతో గర్భః తథా తేనేదమావృతమ్ || 38

ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా |
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ || 39

ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే |
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ || 40

తస్మాత్‌త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ |
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ || 41

ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిః యో బుద్ధేః పరతస్తు సః || 42

ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా |
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ || 43

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "కర్మయోగం" అనే మూడవ అధ్యాయం సమాప్తం.

అన్ని అధ్యాయాలకు లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజీ

---0---

భగవద్గీత-రెండవ అధ్యాయం

2011-06-10T16:32:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

రెండవ అధ్యాయం

సాంఖ్యయోగం

సంజయ ఉవాచ:

తం తథా కృపయావిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ |
విషీదంతమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః || 1

శ్రీ భగవానువాచ:

కుతస్త్వాకశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ |
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున || 2

క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే |
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరంతప || 3

అర్జున ఉవాచ:

కథం భీష్మమహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన |
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన || 4

గురూనహత్వాహి మహానుభావాన్
శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే |
హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ
భుంజీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్ || 5

న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో
యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః |
యానేవ హత్వా న జిజీవిషామః
తే௨వస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః || 6

కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః
పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసమ్మూఢచేతాః |
యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్చితం బ్రూహి తన్మే
శిష్యస్తే௨హం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్ || 7

న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యాత్
యచ్ఛోక ముచ్ఛోషణమింద్రియాణామ్ |
అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధం
రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్ || 8

సంజయ ఉవాచ:

ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరంతప |
న యోత్స్య ఇతి గోవిందముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ || 9

తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత |
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదంతమిదం వచః || 10

శ్రీభగవానువాచ:

అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే |
గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచంతి పండితాః || 11

న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః |
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ || 12

దేహినో௨స్మిన్ యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా |
తథా దేహాంతరప్రాప్తిః ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి || 13

మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌంతేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః |
ఆగమాపాయినో௨నిత్యాః తాం స్తితిక్షస్వ భారత || 14

యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ |
సమదుఃఖసుఖం ధీరం సో௨మృతత్వాయ కల్పతే || 15

నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః |
ఉభయోరపి దృష్టో௨న్తః త్వనయో స్తత్త్వదర్శిభిః || 16

అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్ |
వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్‌కర్తుమర్హతి || 17

అంతవంత ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః |
అనాశినో௨ప్రమేయస్య తస్మాద్యుద్ధ్యస్వ భారత || 18

య ఏనం వేత్తి హంతారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్ |
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హంతి న హన్యతే || 19

న జాయతే మ్రియతే వా కదాచిత్
నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః |
అజో నిత్యః శాశ్వతో௨యం పురాణో
న హన్యతే హన్యమానే శరీరే || 20

వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్ |
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హంతి కమ్ || 21

వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ నవాని గృహ్ణాతి నరో௨పరాణి |
తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణాన్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ || 22

నైనం ఛిందంతి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః |
న చైనం క్లేదయంత్యాపో న శోషయతి మారుతః || 23

అచ్ఛేద్యో௨యమదాహ్యో௨యమక్లేద్యో௨శోష్య ఏవ చ |
నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలో௨యం సనాతనః || 24

అవ్యక్తో௨యమచింత్యో௨యమవికార్యో௨యముచ్యతే |
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి || 25

అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్ |
తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి || 26

జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుః ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ |
తస్మాదపరిహార్యే௨ర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి || 27

అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత |
అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా || 28

ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేనం
ఆశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః |
ఆశ్చర్య వచ్చైనమన్యః శృణోతి
శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ || 29

దేహీ నిత్యమవధ్యో௨యం దేహే సర్వస్య భారత |
తస్మాత్ సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి || 30

స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి |
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాచ్ఛ్రేయో௨న్యత్ క్షత్రియస్య న విద్యతే || 31

యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్ |
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లబంతే యుద్ధమీదృశమ్ || 32

అథ చేత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి |
తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి || 33

అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యంతి తే௨వ్యయామ్ |
సంభావితస్య చాకీర్తిః మరణాదతిరిచ్యతే || 34

భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః |
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్ || 35

అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యన్తి తవా௨హితాః |
నిందంతస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్ || 36

హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ |
తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః || 37

సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జాయాజయౌ |
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి || 38

ఏషా తే௨భిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శృణు |
బుద్ధ్యా యుక్తో యయా పార్థ కర్మబంధం ప్రహాస్యసి || 39

నేహాభిక్రమనాశో௨స్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే |
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్ || 40

వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునందన |
బహుశాఖా హ్యనంతాశ్చ బుద్ధయో௨వ్యవసాయినామ్ || 41

యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదంత్యవిపశ్చితః |
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః || 42

కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ |
క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి || 43

భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ |
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే || 44

త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున |
నిర్ద్వంద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ || 45

యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే |
తావాన్ సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః || 46

కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన |
మా కర్మఫలహేతుర్భూః మా తే సంగో௨స్త్వకర్మణి || 47

యోగస్థః కురు కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా ధనంజయ |
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే || 48

దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనంజయ |
బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః || 49

బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే |
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ || 50

కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః |
జన్మబంధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛంత్యనామయమ్ || 51

యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి |
తదా గంతాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ || 52

శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా |
సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి || 53

అర్జున ఉవాచ:

స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ |
స్థితధీః కిం ప్రభాషేత? కిమాసీత? వ్రజేత కిమ్? || 54

శ్రీ భగవానువాచ:

ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్ |
ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే || 55

దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః |
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే || 56

యః సర్వత్రానభిస్నేహః తత్తత్ ప్రాప్య శుభాశుభమ్ |
నాభినందతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా || 57

యదా సంహరతే చాయం కూర్మో௨0గానీవ సర్వశః |
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యః తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా || 58

విషయా వినివర్తంతే నిరాహారస్య దేహినః |
రసవర్జం రసో௨ప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే || 59

యతతో హ్యపి కౌంతేయ పురుషస్య విపశ్చితః |
ఇంద్రియాణి ప్రమాథీని హరంతి ప్రసభం మనః || 60

తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః |
వశే హి యస్యేంద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా || 61

ధ్యాయతో విషయాన్ పుంసః సంగస్తేషూపజాయతే |
సంగాత్ సంజాయతే కామః కామాత్ క్రోధో௨భిజాయతే || 62

క్రోధాద్భవతి సమ్మోహః సమ్మోహాత్ స్మృతివిభ్రమః |
స్మృతిభ్రంశాద్బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ ప్రణశ్యతి || 63

రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానింద్రియైశ్చరన్ |
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి || 64

ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే |
ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే || 65

నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా |
న చాభావయతశ్శాంతిః అశాంతస్య కుతస్సుఖమ్ || 66

ఇంద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనో௨ను విధీయతే |
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివాంభసి || 67

తస్మాద్యస్య మహాబాహో ! నిగృహీతాని సర్వశః |
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేభ్యః తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా || 68

యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ |
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః || 69

ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం
సముద్రమాపః ప్రవిశంతి యద్వత్ |
తద్వత్‌కామా యం ప్రవిశంతి సర్వే
స శాంతిమాప్నోతి న కామకామీ || 70

విహాయ కామాన్ యః సర్వాన్‌పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః |
నిర్మమో నిరహంకారః స శాంతిమధిగచ్ఛతి || 71

ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి |
స్థిత్వా௨స్యామంతకాలే௨పి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి || 72

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "సాంఖ్యయోగం" అనే రెండవ అధ్యాయం సమాప్తం.

అన్ని అధ్యాయాలకు లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజీ

---0---

భగవద్గీత-మొదటి అధ్యాయం

2011-06-09T16:27:00.000-07:00

శ్రీమద్భగవద్గీత

మొదటి అధ్యాయం

అర్జునవిషాదయోగం

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ:

ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః |
మామకాః పాండవాశ్చైవ కి మకుర్వత సంజయ || 1

సంజయ ఉవాచ:

దృష్ఠ్వా తు పాండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా |
ఆచార్య ముపసంగమ్య రాజా వచన మబ్రవీత్ || 2

పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణాం ఆచార్య మహతీం చమూమ్ |
వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా || 3

అత్ర శూరా మహేష్వాసాః, భీమార్జునసమా యుధి |
యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపద శ్చమహారథః || 4

ధృష్టకేతు శ్చేకితానః కాశీరాజ శ్చ వీర్యవాన్ |
పురుజిత్కున్తిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుఙ్గవః || 5

యుధామన్యుశ్చ విక్రాన్తః ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ |
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః || 6

అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ |
నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్ బ్రవీమి తే || 7

భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమితిఞ్జయః |
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సౌమదత్తి స్తథైవ చ || 8

అన్యే చ బహవశ్శూరాః మదర్థే త్యక్తజీవితాః |
నానాశస్త్ర ప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః || 9

అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితమ్ |
పర్యాప్తం త్విద మేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితమ్ || 10

అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగ మవస్థితాః |
భీష్మమేవాభిరక్షంతు భవంత స్సర్వ ఏవ హి || 11

తస్య సంజనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః |
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ || 12

తత శ్శంఖాశ్చ భేర్యశ్చ పణవానక గోముఖాః |
సహసై వాభ్యహన్యంత స శబ్దస్తుములో௨భవత్ || 13

తత శ్శ్వే తైర్హయై ర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ |
మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః || 14

పాంచజన్యం హృషికేశో దేవదత్తం ధనంజయః |
పౌండ్రం ధధ్మౌ మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోదరః || 15

అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః |
నకుల స్సహదేవశ్చ సుఘోష మణిపుష్పకౌ || 16

కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖండీ చ మహారథః |
ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకి శ్చాపరాజితః || 17

ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః పృథివీపతే |
సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్ దధ్ముః పృథక్ పృథక్ || 18

స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ |
నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములో వ్యనునాదయన్ || 19

అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః |
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధను రుద్యమ్య పాండవః || 20

హృషీకేశం తదా వాక్యం ఇద మాహ మహీపతే !

అర్జున ఉవాచ:

సేనయో రుభయో ర్మధ్యే రథం స్థాపయ మే௨చ్యుత ! 21

యావ దేతాన్ నిరీక్షే௨హం యోద్దుకామా నవస్థితాన్ |
కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యమ్ అస్మిన్ రణసముద్యమే || 22

యోత్స్యమానా నవేక్షే௨హం య ఏతే௨త్ర సమాగతాః |
ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్భుద్ధేః యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః || 23

సంజయ ఉవాచ:

ఏవ ముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత |
సేనయో రుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ || 24

భీష్మ ద్రోణ ప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ |
ఉవాచ పార్థ పశ్యైతాన్ సమవేతాన్ కురూనితి || 25

తత్రాపశ్యత్ స్థితాన్ పార్థః పితౄనథ పితామహాన్ |
ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాతౄన్ పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీం స్తథా || 26

శ్వశురాన్ సుహృదశ్చైవ సేనయో రుభయో రపి |
తాన్ సమీక్ష్య స కౌన్తేయః సర్వాన్ బంధూనవస్థితాన్ || 27

కృపయా పరయా௨௨విష్టో విషీదన్నిద మబ్రవీత్.

అర్జున ఉవాచ:

దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ || 28

సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి |
వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే || 29

గాండీవం స్రంసతే హస్తాత్ త్వక్చైవ పరిదహ్యతే |
న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః || 30

నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ |
న చ శ్రేయో௨నుపశ్యామి హత్వా స్వజన మాహవే || 31

న కాంక్షే విజయం కృష్ణ ! న చ రాజ్యం సుఖాని చ |
కిం నో రాజ్యేన గోవింద ! కిం భోగై ర్జీవితేన వా? || 32

యేషా మర్థే కాంక్షితం నో రాజ్యం భోగాస్సుఖాని చ |
త ఇమే௨వస్థితా యుద్ధే ప్రాణాం స్త్యక్త్వా ధనాని చ || 33

ఆచార్యాః పితరః పుత్రాః తథైవ చ పితామహాః |
మాతులాశ్శ్వశురాః పౌత్రాః స్యాలాస్సబంధిన స్తథా || 34

ఏతా న్న హంతు మిచ్చామి ఘ్నతో௨పి మధుసూదన |
అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే || 35

నిహత్య ధార్తరాష్ట్రా న్నః కా ప్రీతి స్స్యా జ్జనార్దన? |
పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్ హత్వైతా నాతతాయినః || 36

తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం ధార్తరాష్ట్రాన్ స్వబాంధవాన్ |
స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖిన స్స్యామ మాధవ || 37

యద్య ప్యేతే న పశ్యంతి లోభోపహతచేతసః |
కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ || 38

కథం న జ్ఞేయ మస్మాభిః? పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్ |
కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భి ర్జనార్దన || 39

కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మా స్సనాతనాః |
ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమ్ అధర్మో௨భిభవత్యుత || 40

అధర్మా௨భిభవాత్ కృష్ణ! ప్రదుష్యన్తి కులస్త్రియః |
స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసంకరః || 41

సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ |
పతంతి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిండోదక క్రియాః || 42

దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసంకరకారకైః |
ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః || 43

ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన |
నరకే నియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ || 44

అహో ! బత ! మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయమ్ |
యద్రాజ్యసుఖలోభేన, హంతుం స్వజన ముద్యతాః || 45

యది మామ ప్రతీకారం అశస్త్రం శస్త్రపాణయః |
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః తన్మే క్షేమతరం భవేత్ || 46

సంజయ ఉవాచ:

ఏవ ముక్త్వా௨ర్జున స్సంఖ్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ |
విసృజ్య సశరం చాపం శోక సంవిగ్న మానసః || 47

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "అర్జున విషాదయోగం" అనే మొదటి అధ్యాయం సమాప్తం.

అన్ని అధ్యాయాలకు లింక్ ఉండే హోమ్‌పేజీ

---0---

భగవద్గీత: అన్నిశ్లోకాలు

2011-06-08T16:27:00.000-07:00

భగవద్గీతలో ఉన్న మొత్తం 701 శ్లోకాలనూ తెలుగులో నెటిజన్లందరికీ అందుబాటులో ఉండేవిధంగా బ్లాగులో ప్రచురించాలని ఎప్పటినుండో అనుకుంటున్నాను. ఆ ఉద్దేశ్యం ఇప్పటికి కార్యరూపం దాల్చినది. 18 అధ్యాయాలనూ ఒక్కొకటి చొప్పున పోస్ట్ చేస్తుంటాను. అన్ని అధ్యాయాలకూ ఈ హోమ్‌పేజీలో లింక్ ఉంటుంది. అలాగే ప్రతీ అధ్యాయంలోనూ ఈ హోమ్‌పేజీకి లింక్ ఉంటుంది.

మొదటి అధ్యాయం: అర్జునవిషాదయోగం

రెండవ అధ్యాయం: సాంఖ్యయోగం

మూడవ అధ్యాయం: కర్మయోగం

నాల్గవ అధ్యాయం: జ్ఞానయోగం

ఐదవ అధ్యాయం: కర్మసన్యాసయోగం

ఆరవ అధ్యాయం: ఆత్మసంయమయోగం

ఏడవ అధ్యాయం: విజ్ఞానయోగం

ఎనిమిదవ అధ్యాయం: అక్షరపరబ్రహ్మయోగం

తొమ్మిదవ అధ్యాయం: రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగం

పదవ అధ్యాయం: విభూతియోగం

పదకొండవ అధ్యాయం: విశ్వరూపసందర్శనయోగం

పన్నెండవ అధ్యాయం: భక్తియోగం

పదమూడవ అధ్యాయం: క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞ విభాగయోగం

పదునాల్గవ అధ్యాయం: గుణత్రయ విభాగయోగం

పదిహేనవ అధ్యాయం: పురుషోత్తమప్రాప్తియోగం

పదహారవ అధ్యాయం: దైవాసుర సంపద్విభాగయోగం

పదిహేడవ అధ్యాయం: శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగం

పదునెనిమిదవ అధ్యాయం: మోక్షసన్యాసయోగం

శ్రీ గీతామాహాత్మ్యం

యుద్ధమేదైనా...విజయం తథ్యం!

2011-05-02T22:57:00.000-07:00

జీవితంలో యుద్ధం అనివార్యమైనది. దుష్టుడు యుద్ధాన్ని ఆరంభిస్తాడు; శిష్టుడు ఆ యుద్ధాన్ని ముగిస్తాడు. యుద్ధం చేయాలా వద్దా అని నిర్ణయించుకోగల స్వేచ్ఛ ఎవరికీ ఉండదు. ఎవరైనా సరే మనుగడ కోసం, ఆత్మగౌరవం కోసం, విజయాన్ని సాధించడం కోసం యుద్ధం చేసితీరాలి. నీవు శాంతి కాముకుడవు అయినా కూడా యుద్ధం చేయక తప్పదు. ఎందుకంటే శాంతి యుద్ధాన్ని నిరాకరిస్తే రాదు; యుద్ధం చేస్తే వస్తుంది. మనిషి జీవితంలో యుద్ధమనేది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ.

అటువంటి యుద్ధానికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానాన్ని సుబోధకంగా వివరించే ఓ చిరు గ్రంథాన్ని ఇప్పుడు నేను మీకు పరిచయం చేయాలనుకుంటున్నాను. ఆ గ్రంథం పేరు The Art of War. ఇది ప్రపంచంలోకెల్లా అత్యంత ప్రాచీన యుద్ధతంత్ర గ్రంథం. ఈ గ్రంథ రచయిత క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దానికి చెందిన చైనా దేశపు సైనిక వ్యూహకర్త అయిన సన్–జు. ఇతడు ‘వు’ రాజ్య సేనానిగా పనిచేసి అనేక యుద్ధాలలో విజయం సాధించాడు. ఈ గ్రంథాన్ని చైనీస్ లో ‘పింగ్ ఫా’ అని అంటారు. ఈ గ్రంథం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందినది. చరిత్రలో ఎన్నో యుద్ధ గతులను, వాటి ఫలితాలను ప్రభావితం చేసింది. ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య దేశాలకు చెందిన ఎందరో సేనానులు ఈ గ్రంథం లో వివరించిన వ్యూహాలను ఆచరించి విజయాన్ని తమ స్వంతం చేసుకున్నారు.

నెపోలియన్, మావో సేటుంగ్, హొచిమిన్ వంటి రణతంత్రవేత్తలు, హెన్రీ కిసింజర్ వంటి రాజనీతి కోవిదుడు; ఇంకా ఇటువంటి వారు అనేక మంది ఈ గ్రంథాన్ని నిత్యపఠనీయ గ్రంథంగా పరిగణించారు. మరిముఖ్యంగా ఈ గ్రంథంతో నెపోలియన్‌కున్న అనుబంధం ప్రత్యేకమయినది. ఈ గ్రంథం యొక్క ఫ్రెంచ్ అనువాదం ఫ్రాన్సు దేశంలో ఓ 'నెపోలియన్' రూపొందడానికి కారణమయినదంటే అది అతిశయోక్తి కాదు. వియత్నాం యుద్ధకాలం నుండి అమెరికన్ సైనికాధికారులలో ఈ గ్రంథం విశేషమైన ఆదరణను పొందుతున్నది. వారి యుద్ధ వ్యూహాలన్నీ ఈ గ్రంథం మీదనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

నిజమైన వ్యక్తిత్వవికాసం

2011-04-29T03:52:00.000-07:00

ప్రపంచానికి రాజనీతిని బోధించే కార్యాన్ని మాకియవెల్లి నెరవేర్చాడు. యుద్ధకళను బోధించే పనిని సన్–జు నిర్వర్తించాడు. ప్రేమపాఠాలు ఒవిడ్ నేర్పాడు. అలాగే ఎదుగుతున్న బాలలు, విశాల ప్రపంచంలోకి అడుగిడబోతున్న యువత తెలుసుకోవలసిన విషయాలను, అలవరచుకోవలసిన అలవాట్లను, పొందవలసిన క్రమశిక్షణను లార్డ్ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ బోధించాడు.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ (1694-1773) ఇంగ్లాండు దేశపు కులీన వర్గానికి చెందినవాడు. ఇతడు ఆనాటి తన దేశప్రభుత్వంలో ఎన్నో ఉన్నతస్థాయి పదవీ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఇతడు 1732 లో జన్మించిన తన కొడుకు ఫిలిప్‌ను ప్రయోజకుడైన మరియు సమర్థుడైన వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాలనే ఉద్దేశ్యంతో అతని బాల్యదశ నుండి 30సంవత్సరాలపాటు 400కు పైగా ఉత్తరాల ద్వారా ప్రాపంచిక విజ్ఞానాన్ని అత్యంత ఆసక్తికరంగానూ మరియు సులభగ్రాహ్యమైన శైలిలోనూ బోధించాడు. అతి మనోహరమైన భాషాసౌందర్యంతోనూ మరియు అతి విలువైన బోధనతోనూ విలసిల్లే ఆ ఉత్తరాలు చెస్టర్‌ఫీల్డ్ మరణానంతరం ప్రచురింపబడి ఆంగ్ల ప్రజానీకం యొక్క హృదయాలను హత్తుకున్నాయి.

ఇటువంటి విషయాలను బోధించినవారు చెస్టర్‌ఫీల్డ్‌కు ముందూ ఉన్నారు, తరువాత కూడా ఉన్నారు. కానీ వారందరిలోనూ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క స్థానం అద్వితీయమైనది. మరిముఖ్యంగా నేటికాలంలో వ్యక్తిత్వవికాసం పేరుతో అనేక గ్రంథాలు మనకు మార్కెట్లో ప్రత్యక్షమవుతున్నాయి. అనేకమంది వ్యక్తిత్వవికాసనిపుణులమంటూ భారీ ఫీజులు వసూలు చేసి క్లాసులు నిర్వహిస్తున్నారు. అవన్నీ చదివినంతసేపూ, విన్నంతసేపూ ఉత్తేజభరితంగా ఉంటాయి. కానీ తరువాత ఏ ఒక్క విషయంగూడా మన మనసులో నిలిచి ఉండదు, మన ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేయదు—వెరసి వెచ్చించిన మొత్తమంతా, పడిన ప్రయాసంతా వ్యర్థం. కానీ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క ఈ బోధను ఒక్కసారి అధ్యయనం చేస్తే ఏ ఒక్క విషయాన్నీ కూడా జీవితంలో మరెన్నటికీ మరువలేము.

నేటికాలపు బోధకుల లక్ష్యం డబ్బుసంపాదన. కనుక వారు ప్రత్యర్థులతో ఉన్న పోటీని మరియు మార్కెట్ ట్రెండును దృష్టిలో ఉంచుకుని రాసుకుపోతూ, చెప్పుకుపోతూ ఉంటారు. విద్యార్థులను ఆకర్షించగల అనవసర విషయాల ప్రస్తావనే వారి బోధనలో అధికం. నిజంగా వ్యక్తిత్వానికి పునాదిగా నిలబడగలిగిన విషయాలేవీ అందులో ఉండవు.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ కు ఈ ఉత్తరాలు రాసేటపుడు ఇవన్నీ ఈ విధంగా ప్రచురించబడగలవన్న ఆలోచనేలేదు. కేవలం తన కుమారుడిని ఉత్తమ వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాలన్న ఓ తండ్రికి ఉండే సహజమైన అభిలాషతో చిత్తశుద్ధితోనూ, లక్ష్యశుద్ధితోనూ ఆంతరంగికంగా రాసిన ఉత్తరాలు ఇవి. ఓ తండ్రికి ఉండే ఆరాటమే కాక చెస్టర్‌ఫీల్డ్, తాను స్వయంగా ఉన్నత విద్యావంతుడు గావడం, ప్రభువంశీకుడుగావడంతో విలువలయెడల, క్రమశిక్షణ గలిగిన జీవితం యెడల, నాగరిక జీవనశైలి యెడల పట్టుదల గలిగినవాడవటం, ఉన్నతస్థాయి రాజోద్యోగిగా అనేక ప్రాంతాలలో అనేక మంది వ్యక్తులతో కలసి పనిచేసి గడించిన లోకానుభవం, మనోహరమైన ఆంగ్లభాషను రాయగలిగే సామర్థ్యం—ఇవన్నీ కలసి అత్యంత విలువైన బోధ ఈ ప్రపంచానికి అందడానికి కారణమయ్యాయి.

ఈ బోధనకు మరో విశిష్టత కూడా ఉన్నది. ఇవి ఆధునిక యుగారంభంలో రాయబడినా కూడా ఫ్రెంచి విప్లవ భావజాలంగానీ, అక్టోబర్ విప్లవ భావజాలంగానీ మానవుడి ఆలోచనావిధానాన్ని ప్రభావితం చేయడానికన్నా ముందే రాయబడ్డాయి. ఈ రెండు విప్లవాలు మానవాళికి ఎంతో మేలు చేసిన సంగతి అలా ఉంచితే, అవి మోసుకువచ్చిన నూతనభావజాలం మూలంగా మానవుడు తరతరాలుగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్న కొన్ని ముఖ్యమైన విలువలను అనివార్యంగా వదులుకోవాల్సి వచ్చింది. అటువంటి పరిణామం జరగడానికంటే ముందే రాయబడటంతో చెస్టర్‌ఫీల్డ్ ఉత్తరాలు మనిషి అలవరచుకోవలసిన కల్తీలేని అసలుసిసలు విలువలతో అలరారుతూ ఉంటాయి.

ఆంగ్లభాషలో నైతికవర్తనకు పర్యాయపదంగా Victorian అనే పదం ఎలా స్థిరపడిపోయిందో, అలాగే నాగరిక ప్రవర్తనకు పర్యాయపదంగా chesterfieldian అనే పదం స్థిరపడిపోయింది.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ తన స్వంత కొడుకుకు మరియు పెంపుడు కొడుకుకు రాసిన అన్ని ఉత్తరాలు కలిపి కొన్ని వందల సంఖ్యలో ఉంటాయి. వాటిలో చాలావరకూ సుదీర్ఘమైన ఉత్తరాలే. అవన్నీ కలిపితే పెద్ద ఉద్గ్రంథమే అవుతుంది. కనుకనే కాలక్రమంలో Best Letters, Selected Letters లాంటి పేర్లతో కొన్ని ముఖ్యమైన ఉత్తరాలనో లేక ఆ ఉత్తరాలలోని కొన్ని ముఖ్యభాగాలనో సంకలనం చేసిన గ్రంథాలు ప్రచురింపబడ్డాయి. అయితే 1861 లో "Lord Chesterfield's Advice to His Son on Men and Manners" పేరుతో ప్రచురింపబడిన ఓ చిరుగ్రంథం మరింత విశిష్టమైనది. ఆ గ్రంథంలో చెస్టర్‌ఫీల్డ్ తన ఉత్తరాలలో బోధించిన విషయాలన్నింటినీ అంశాలవారీగా విభజించి, ఒకానొక అంశం గురించి అనేక ఉత్తరాలలో బోధించిన సందర్భంలో వాటిలో పునరావృతాలను వదిలేస్తూ, ముఖ్యమైన వాక్యాలను మాత్రం ఒక చోటకు చేర్చి ఆయన బోధనల సారాన్నంతటినీ సంక్షిప్తంగా అందించడం జరిగినది. ఆ గ్రంథాన్నే నేను మీకు సిఫార్సు చేయాలనుకుంటున్నాను. ఈ గ్రంథం యొక్క స్కానింగ్ కాపీని “ఇంటర్నెట్ ఆర్చివ్” అనే వెబ్‌సైట్ నుండి ఉచితంగా డౌన్‌లోడ్ చేసుకొని చదువుకోండి…..అనేక విలువైన సలహాలు, సూచనలు పొందడంతోపాటు చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క ఆంగ్లవాక్య నిర్మాణశైలిని ఆస్వాదించండి।

(చెస్టర్‌ఫీల్డ్ సలహాలను మరికొంత విపులంగా చదవాలనుకుంటే పేరుకు తగ్గట్లుగానే బెస్ట్‌గా ఉండే ఈ బుక్‌ని చదవండి)

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 16వ అధ్యాయం

2010-10-28T00:20:00.000-07:00

16వ అధ్యాయం: ఉదారత మరియు లోభితనం గురించి

CHAPTER XVI: CONCERNING LIBERALITY AND MEANNESS

ఇప్పుడు పైన చెప్పబడిన లక్షణాలలో మొదటి దానితో ప్రారంభిస్తూ ఉదారత కలిగిన వారిగా ప్రఖ్యాతి పొందటం మంచిదే అని నేను చెబుతాను. అయితే ఉదారుడిగా ప్రఖ్యాతిని పొందలేని విధానంలో నీవు ఉదారతను ఆచరిస్తే అది నీకు హానికరం. ఎందుకంటే ఎవరైనా ఉదారతను నిజాయితీగా మరియు దానిని ఆచరించవలసిన విధానంలో ఆచరిస్తే అది ఇతరులకు తెలియకపోవడం వలన అందుకు వ్యతిరేకమైన (పిసినారి అనే) నిందను తప్పించుకోలేవు. కనుక ఉదారుడిగా ప్రజలలో పేరుపొందాలని కోరుకునే ఎవరైనా వైభవాన్ని, విలాసాన్ని ప్రదర్శించక తప్పదు. ఫలితంగా, అలా కోరుకునే రాజు అటువంటి కార్యాలకు తన సంపదనంతా వినియోగించి, --ఇంకా ఉదారుడు అనే పేరు నిలుపుకోవాలని అతడు కోరుకుంటుంటే-- చివరికి, ప్రజలమీద అక్రమంగా భారాన్ని మోపే విధంగా వత్తిడి చేయబడి, వారిమీద పన్నులు విధిస్తాడు. ఇంకా ధనాన్ని పొందటానికి అతడు చేయగలిగిన ప్రతీపనీ చేస్తాడు. ఇదంతా అతని ఎడల ప్రజలలో ద్వేషం కలుగచేస్తుంది. పేదవాడిగా మారిపోవటం వలన అతని కెవ్వరూ విలువనివ్వరు. ఆ విధంగా తన ఉదారతతో కొద్దిమందిని సంతోష పెట్టి, అనేక మందికి ఆగ్రహం తెప్పించడంతో, అతడు తాను యెదుర్కొనే మొట్టమొదటి కష్టంతోటే సతమతమైపోతాడు, మొదటి ప్రమాదానికే కృంగిపోతాడు. ఈ విషయాన్నంతా గ్రహించినమీదట, దానినుండి వెనుకకు మరలాలలనే ప్రయత్నంలో పిసినారితనం అనే నిందలో చాలా త్వరగా కూరుకుపోతాడు.

రాజు తాను కష్టాలపాలవటానికి సిద్ధమైతే తప్ప -ఇతరుల గుర్తింపు పొందేవిధంగా ఉదారత అనే నీతిని ఆచరించలేని స్థితిలో ఉంటాడు కనుక- అతనికి వివేకం ఉన్నట్లైతే పిసినారి అనే పేరు పొందడానికి భయపడకూడదు. ఎందుకంటే అతడు కాలక్రమంలో తాను ఉదారుడిగా ప్రవర్తించిన దానికన్నా ఎక్కువగా పరిగణించబడతాడు. దీనికి కారణం పొదుపు మూలంగా అతనికి ఆదాయం సరిపడినంతగా ఉంటుంది. దానివలన అతడు తన రాజ్యంమీద దండెత్తేవారిని స్వయంగా ఎదుర్కోగలుగుతాడు. అలాగే యుద్ధాలను ప్రజలమీద పన్నులు విధించకుండానే నడపగలుగుతాడు. అంటే ఎలా చెప్పవచ్చంటే ఎవరి నుండి ఏమీ తీసుకోడో, వారి అందరి యెడల ఇతడు ఉదారంగా ఉన్నట్లే. వీరు సంఖ్యలో లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉంటారు. ఎవరికి ఇతడు ఏమీ ఇవ్వడో, వారి యెడల ఇతడు పిసినారితనాన్ని ఆచరించినట్లుగా చెప్పవచ్చు. వీరు సంఖ్యలో కొద్దిమందే ఉంటారు.

పిసినిగొట్టుగా (లోభి) పేరుపొందిన వారి వలన తప్ప మన కాలంలో మరెవరి వలనా ఘన కార్యాలు జరిగినట్లు మనం చూడలేదు. వారు తప్ప మిగతా వారంతా వైఫల్యాన్నే చవి చూశారు. పోప్ జూలియస్II పోప్ అవడం కొరకు ఉదారుడిగా తనకున్న ప్రఖ్యాతిని అడ్డు పెట్టుకున్నాడు. కానీ పోప్ అయిన తరువాత దానిని నిలుపుకోవడానికి అతడు కృషి చేయలేదు, ఫ్రాన్సు రాజు మీద యుద్ధం చేసినపుడు అతడు తన ప్రజల మీద అధిక పన్నులు వేయకుండానే అనేక యుద్ధాలను చేశాడు. ఎందుకంటే అతనికున్న అదనపు ఖర్చులకు కావలసిన ధనాన్ని అతడు తను దీర్ఘకాలం ఆచరించిన పొదుపు ద్వారా సమకూర్చుకున్నాడు. ఇప్పటి స్పెయిన్ రాజు ఒకవేళ ఉదారుడిగా కనుక పేరు పడి ఉంటే అన్ని యుద్ధాలను చేయగలిగేవాడే కాదు, వాటిలో గెలిచేవాడే కాదు. కనుక ఒక రాజు తన అనుచరులను దోచుకోకుండా ఉండటానికీ, తనను రక్షించుకోవడానికీ, తాను పేదరికానికీ, చులకనకూ లోనుకాకుండా ఉండటానికీ, దురాశాపరుడిగా మారవలసిన అగత్యం లేకుండా చేసుకోవడానికీ… ఇలా వీటన్నింటి కొరకు లోభిగా పేరుపొందడానికి సంకోచించకూడదు. ఎందుకంటే తాను పరిపాలన సాగించడానికి సహాయపడే దుష్ట కార్యాలలో (vices) అది ఒకటి.

సీజర్ ఉదార గుణం వలననే సామ్రాజ్యన్ని పొందగలిగాడు. అలానే అనేకమంది ఇతరులు ఉదారంగా ఉండటం వలన మరియు ఆ విధంగా పరిగణింపబడటం వలనే అత్యున్నత స్థానాలకు చేరుకున్నారని ఎవరైనా అన్నట్లైతే దానికి నా సమాధానం: నిజంగా నీవు రాజువైనా లేక రాజు కావడనికి ప్రయత్నిస్తున్న వాడివి అయినా సరే. మొదటి పరిస్థితిలో ఈ ఉదార గుణం చాలా ప్రమాదకరం. రెండవ పరిస్థితిలో ఉదారంగా పరిగణించబడటం చాలా అవసరం. సీజర్ రోమ్ మొత్తంలోనే సర్వోన్నతుడిగా (చక్రవర్తిగా) రూపొందాలని అభిలషించిన వారిలో ఒకడు. కానీ అలా అయిన తరువాత అతడు ఖర్చులను అదుపులో ఉంచకుండా జీవించినట్లైతే అతడు తన ప్రభుత్వాన్ని నాశనం చేసుకొని ఉండేవాడు. దీనికి ఎవరైనా ఇలా బదులిస్తే: ఎందరో రాజులు ఉన్నారు. వారంతా ఉదారులుగా పరిగణింపబడుతూనే సైన్యంతో ఎన్నో ఘనకార్యాలు చేశారు. దీనికి నా బదులు: ఒక రాజు తనకు మరియు తన అనుచరులకు చెందిన దానిని ఖర్చు చేస్తాడు లేక ఇతరులకు చెందిన దానినైనా ఖర్చు చేస్తాడు. మొదటి పరిస్థితిలో అతడు చాలా పొదుపుగా ఉండాలి, రెండవ పరిస్థితిలో ఉదారంగా ఉండే ఏ అవకాశాన్ని అతడు వదులుకోకూడదు. ఏ రాజైతే తన సైన్యాన్ని దోపిడీలు, లూటీలు, బలవంతపు వసూళ్ళ ద్వారా పోషిస్తూ ముందుకు నడిపిస్తుంటాడో -ఇతరులకు చెందిన ధనం అతడి వద్ద ఉంటుంది కనుక- అతడికి ఈ ఉదారగుణం అవసరం. లేదంటే సైనికులు అతడిని అనుసరించరు. ఏదైతే నీది, నీ అనుచరులది కాదో దానిని నీవు సులువుగా ఇచ్చివేయవచ్చు …సైరస్, సీజర్, అలెగ్జాండర్ మాదిరిగా. ఎందుకంటే ఇతరులకు చెందిన దానిని విచ్చలవిడిగా పంచిపెట్టడం వలన నీకున్న ప్రఖ్యాతి పోదు, పైగా ఇంకా పెరుగుతుంది. నీ స్వంత ధనాన్ని విచ్చలవిడిగా పంచిపెట్టడం మాత్రమే నీకు నష్టదాయకం.

ఉదారత అంత త్వరగా వృధా అయిపోయే లక్షణం మరోటిలేదు. ఎందుకంటే నీవు దానిని ఆచరించే సమయంలోనే అలా ఆచరించగల సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయి, పేదరికాన్నీ మరియు అగౌరవాన్నీ మూటగట్టుకుంటావు, లేదంటే ఆ పేదరికాన్ని పోగొట్టుకునే ప్రయత్నంలో దోపిడీదారుడిగా మారి ద్వేషాన్నైనా మూటగట్టుకుంటావు. రాజనేవాడు అన్నిటి కన్నా ముఖ్యంగా అగౌరవానికీ, ద్వేషానికీ గురికాకుండా తనను కాపాడుకోవాలి. ఉదారత ఈ రెంటికీ నీవు గురయ్యేటట్లు చేస్తుంది.

కనుక ఉదారుడుగా పేరు తెచ్చుకోవాలనే ఉబలాటంలో దోపిడీదారుడనే చెడ్డ పేరునూ, దానితో పాటు ద్వేషాన్నీ కొనితెచ్చుకునేకన్నా, పిసినారి అనే పేరు తెచ్చుకోవడం వివేకం. ఎందుకంటే ఇది చెడ్డపేరును మాత్రమే తెస్తుంది కానీ ద్వేషానికి గురిచేయదు.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 15వ అధ్యాయం

2010-10-28T00:13:00.000-07:00

15వ అధ్యాయం: వ్యక్తులు, ముఖ్యంగా రాజులు ప్రసంశలు పొందటానికి లేక నిందలు మోయడానికి కారణమయ్యే విషయాల గురించి

CHAPTER XV: CONCERNING THINGS FOR WHICH MEN, AND ESPECIALLY PRINCES, ARE PRAISED OR BLAMED

ఒక రాజు తన అనుచరులతో మరియు మిత్రులతో (subject and friends) మెలగవలసిన విధానం ఎలా ఉండాలన్నది తెలిసుకోవడం ఇప్పుడు మిగిలి ఉన్నది. అనేకమంది ఈ అంశం గురించి రాశారనే విషయం నాకు తెలుసు కనుక, దీనిని నేను మరలా చెప్పడం, --మరి ముఖ్యంగా ఈ విషయం గురించి చర్చించేటపుడు నేను ఇతరులు చెప్పిన దానితో విభేదించడం-- అనేది తెగువగా పరిగణింపబడుతుందని నేను భావిస్తాను. అయితే, అర్థం చేసుకునే వారికి ఉపయోగకరం గా ఉండే విషయం గురించి రాయడం నా ఉద్దేశ్యం కనుక, ఒక విషయం గురించి ఊహలు చేయడం కన్నా, దాన్ని గురించిన వాస్తవాలను, నిజాలను అనుసరించడం మరింత సముచితంగా నాకు కనపడుతున్నది. ఎందుకంటే అనేక మంది రిపబ్లిక్‌ల గురించి, సంస్థానాల గురించి ఎంతో వర్ణించారు కానీ, వాస్తవంలో ఎన్నడూ, ఎవరూ వాటిని ఆ విధంగా కనలేదు, వినలేదు. ఎందుకంటే ఒకవ్యక్తి ‘ఏ విధంగా జీవించాలి’ అన్నదానికీ, ‘ఏ విధంగా జీవిస్తాడు’ అన్నదానికీ చాలా భేదం ఉంటుంది. ఎవరైతే ‘ఏమి జరిగితే బాగుంటుంది’ అన్నదాని కొరకు ‘ఏమి జరిగింది’ అన్నదానిని నిర్లక్ష్యం చేస్తారో అతడు తనను రక్షించుకోవడనికి బదులుగా త్వరలోనే వినాశనానికి దగ్గరౌతాడు. ఎందుకంటే ఎవరైతే ప్రతీ విషయంలోనూ పూర్తి ఆదర్శవంతంగా, పూర్తి మంచిగా ఉండాలని కోరుకుంటారో వారు అనేక మంది చెడ్డవారి మధ్యన త్వరలోనే పతనమైపోతారు.

దీనిని బట్టి తన స్థానాన్ని నిలుపుకోవాలనుకునే రాజెవరికైనా చెడుగా ఎలా ఉండాలో కూడా తెలిసి ఉండవలసిన అవసరం ఉన్నది. అవసరాన్ని బట్టి ఆవిధంగా ఉండాలా లేక ఉండకూడదా అన్నది కూడా తెలిసి ఉండాలి. కనుక ఒక రాజుకు సంబంధించిన ఊహాత్మకమైన విషయాలన్నింటినీ పక్కనబెట్టి వాస్తవమైన వాటినే చర్చిస్తూ నేను ఓ విషయం చెబుతాను. మనుషులెవరి గురించైనా మనం మాట్లాడేటపుడు -మరీ ముఖ్యంగా రాజుల గురించి, ఎందుకంటే వారు చాలా ఉన్నత స్థానంలో ఉంటారు గనుక- వారికి అపనిందనో లేక ప్రశంసనో కలుగజేసే ప్రత్యేక లక్షణాలను కలిగిన వారిగా వారిని మనం గుర్తిస్తాము. ఈ విధంగా ఒక మనిషి ఉదారుడుగా ప్రఖ్యాతిని పొందుతాడు. మరో మనిషి పిసినారిగా పేరు పొందుతాడు (పేరాశపరుడుకు బదులు పిసినారి అనే పదం ఎందుకు వాడానంటే పేరాశ కలిగినవాడు ధనం మీద వ్యామోహంతో ఇతరుల సొమ్మును సైతం కాజేయలని చూస్తాడు. కానీ పిసినిగొట్టు అదే ధన వ్యామోహంతో తన సొమ్మును ఖర్చు చేయకుండా మాత్రమే ఉంటాడు). ఒక మనిషి దానగుణానికి పేరుపొందుతాడు, మరో మనిషి దోపిడీదారుడుగా పేరుపొందుతాడు. ఒకడు క్రూరుడు, మరొకడు దయామయుడు. ఒకడు నమ్మదగిన మనిషి, మరొకడు నమ్మదగని మనిషి. ఒకడు పిరికి వాడు, మగటిమి లేనివాడు, మరొకడు ధైర్యసాహసాలు కలిగినవాడు. ఒకడు సౌజన్యమూర్తి, మరొకడు గర్విష్ఠి. ఒకడు కాముకుడు, మరొకడు నీతివర్తనుడు. ఒకడు అమాయకుడు, మరొకడు జిత్తులమారి. ఒకడు స్థిరచిత్తుడు, మరొకడు చంచలుడు. ఒకడు గంభీరంగా ఉంటాడు, మరొకడు చిలిపిగా ఉంటాడు. ఒకడు ఆస్తికుడు, మరొకడు నాస్తికుడు… ఇలా ఉంటారు. పైన తెలిపిన లక్షణాలలో మంచివాటన్నింటినీ ఒక రాజు గనుక ప్రదర్శించగలిగితే, అది ఎంతో ప్రశంసనీయంగా ఉంటుందనే విషయం అందరూ ఒప్పుకుంటారని నాకు తెలుసు. కానీ, ఆ లక్షణాలన్నింటినీ కలిగి ఉండటం గానీ, వాటిని ఆచరించడం గానీ –మానవ పరిస్థితులు అందుకు వీలు కల్పించవు కనుక- సాధ్యం కాదు. కనుక తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయేంతగా అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టే దుష్టకార్యాలకు దూరంగా ఎలా ఉండాలో -తెలుసుకోగలిగే వివేకాన్ని తగినంతగా కలిగి ఉండటం- ఒక రాజుకు అవసరం. సాధ్యమైతే రాజ్యం కోల్పోయేంత ప్రమాదంలేని దుష్టకార్యాలకు కూడా దూరంగా ఉండటం మంచిదేకానీ, అంత నిబద్ధతగా ఉండటం సాధ్యంకాదు కనుక, వాటిని నిస్సంకోచంగా ఆచరించవచ్చు. ఏ దుష్టకార్యాలు చేయకపోతే రాజ్యసంరక్షణ కష్టసాధ్యమౌతుందో వాటిని చేయడం మూలంగా వచ్చిపడే నిందను మోయడానికి రాజు వెనకాడవలసిన అవసరంలేదు. ఎందుకంటే అన్ని విషయాలు జాగ్రత్తగా పర్యాలోచించబడినట్లైతే, పైకి నీతివలే కనిపించే విషయాన్ని ఆచరించినట్లైతే, అది అతని యొక్క పతనానిని కారణమౌతుందనీ, అదే సమయంలో పైకి దుష్టకార్యంగా కనిపించే మరేదైనా విషయాన్ని ఆచరించినట్లైతే అది ఆ రాజుకు భద్రతను, ఐశ్వర్యాన్ని తెచ్చిపెడుతుందనీ మనకు బోధపడుతుంది.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 14వ అధ్యాయం

2010-10-28T00:08:00.000-07:00

14వ అధ్యాయం: సైనిక వ్యవహారాలకు సంబంధించి రాజు యొక్క విధుల గురించి

CHAPTER XIV: THAT WHICH CONCERNS A PRINCE ON THE SUBJECT OF THE ART OF WAR

ఒక రాజుకు యుద్ధము, దాని నియమాలు మరియు దానికి కావలసిన శిక్షణ కన్నా వేరుగా మరే ఇతర లక్ష్యం గానీ, ఆలోచన గానీ ఉండకూడదు. అలాగే తన అధ్యయనానికి దానిని తప్ప మరే ఇతర విషయాన్ని ఎంచుకోకూడదు. ఎందుకంటే పరిపాలన సాగించే వానికి సంబంధించిన ఒకేఒక్క కళ యుద్ధమే కనుక. అంతేకాక ఇది జన్మతః రాజులైన వారిని తమ స్థానంలో కొనసాగేటట్లు చేయడమేకాక, అనేక సందర్భాలలో మామూలు వ్యక్తులు కూడా ఆ స్థానాన్ని పొందడాన్ని సాధ్యంచేసే ఒక శక్తి. దీనికి విరుద్ధంగా ఎవరైనా రాజులు యుద్ధం కన్నా విశ్రాంతికి అధిక ప్రాధాన్యమిస్తే, వారు తమ రాజ్యాలను కోల్పోవటాన్ని మనం చూడవచ్చు. నీవు రాజ్యాన్ని కోల్పోవడానికి ప్రధమకారణం ఈ కళను నిర్లక్ష్యం చేయడమే; అలాగే నీవు ఒక రాజ్యాన్ని పొందడాన్ని సాధ్యం చేసేది ఏమిటంటే అది ఈ కళలో ప్రావీణ్యమే. ఫ్రాన్సెస్కో స్ఫోర్జా (Francesco Sforza) తను యోధుడవటం ద్వారా సాధారణ స్థితి నుండి Duke of Milan గా రూపొందాడు. అతని కొడుకులు యుద్ధంలోని పరిశ్రమకు, కష్టానికి దూరంగా ఉండి రాజులనుండి సామాన్యులుగా మారిపోయారు. యుద్ధ ప్రావీణ్యత లేకపోవడం వలన కలిగే ఇతర నష్టాలలో ఒకటి నీవు చులకనై పోవడం. ఒక రాజు తాను గురికాకుండా –ఇప్పుడు వివరించబోతున్నట్లుగా- జాగ్రత్త పడవలసిన అగౌరవాలలో ఇది ఒకటి. యుద్ధ ప్రావీణ్యత కలిగిన వ్యక్తి, అటువంటి ప్రావీణ్యత లేని వ్యక్తి ఏ విషయంలోనూ ఒకరికి తగినట్లుగా మరొకరు ఉండరు. ఒక యోధుడు యుద్ధ ప్రావీణ్యత లేని వ్యక్తికి విధేయుడై ఉండాలనటం, లేకపోతే యుద్ధప్రావీణ్యత లేనివ్యక్తి అటువంటి ప్రవీణత కలిగిన సేవకుల మధ్యన సురక్షితంగా ఉండాలనడం సహేతుకం కాదు. ఎందుకంటే ఒకరిలో ధిక్కారం ఉంటుంది, మరొకరిలో అనుమానం ఉంటుంది. ఇటువంటి ఇరువురు కలసి పనిచేయడం సాధ్యమయ్యే పని కాదు. కనుక యుద్ధకళను అర్థంచేసుకోని రాజు ఇప్పటికే తెలిపిన ఇతర దురదృష్టాలతోపాటుగా తన సైనికులచే గౌరవింపబడలేడు, అలాగే ఆ సైనికుల మీద ఆధారపడనూలేడు. కనుక అతడు యుద్ధమనే అంశం తన ఆలోచనలలో లేకుండా ఎప్పుడూ ఉండకూడదు. అలాగే యుద్ధసమయంలో కన్నా శాంతి సమయంలోనే దాని అభ్యాసానికి మరింతగా తనను అంకితం చేసుకోవాలి. ఈ అభ్యాసాన్ని అతడు రెండు మార్గాలలో చేయగలడు. ఒకటి సాధన (కార్యాచరణ) ద్వారా, రెండవది అధ్యయనం ద్వారా.

సాధనకు సంబంధించి అతడు అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా తన సైనికులను మంచి క్రమశిక్షణ కలిగిన వారిగా, సుశిక్షితులైన వారిగా తీర్చిదిద్దటమే కాక తాను నిరంతరం వేటలో పాల్గొంటూ ఉండాలి. దీనివలన అతడి శరీరం కఠిన పరిశ్రమకు అలావాటుపడుతుంది, ఆయా ప్రాంతాల స్వభావాన్ని ఎంతోకొంత తెలుసుకుంటాడు, పర్వతాలు ఏ విధంగా పైకెగసి ఉంటాయి, లోయలు ఏ విధంగా ప్రారంభమవుతాయి, మైదానాలు ఏ విధంగా విస్తరించి ఉంటాయి మొదలైన విషయాలను తెలుసుకునే అవకాశం కలుగుతుంది. నదుల యొక్క మరియు చిత్తడినేలల యొక్క స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. అలానే వీటన్నింటిలో ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలో కూడా తెలుసుకుంటాడు. ఈ పరిజ్ఞానం రెండు విధాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. మొదటగా, ఇతడు తన దేశం గురించి తెలుసుకోవడం నేర్చుకుని, దానిని మరింత సమర్థవంతంగా కాపాడుకుంటాడు. తరువాత, ఆ ప్రాంతం యొక్క పరిజ్ఞానం మరియు పరిశీలన ద్వారా అతడికి అటుపిమ్మట ఏ ఇతర ప్రాంతాన్ని అధ్యయనం చేయటం అవసరమైనా, దానిని అతడు చాలా సులువుగా అర్థం చేసుకుంటాడు. ఎందుకంటే, ఒకప్రాంతంలోని -ఉదాహరణకు టస్కనీ లోని- కొండలు, లోయలు, మైదానాలు, నదులు మరియు చిత్తడినేలలు ఇతర దేశాలలోని వాటినే పోలి ఉంటాయి. కనుక వీటికి సంబందించిన ఒక దేశపు పరిజ్ఞానంతో ఎవరైనా చాలా సులువుగా ఇతర దేశాల పరిజ్ఞానాన్ని పొందవచ్చు. ఈ నైపుణ్యం లేని రాజు ఒక నాయకుడు కలిగి ఉండవలసిన అతిముఖ్యమైన లక్షణం లేనివాడుగా ఉంటాడు. ఎందుకంటే ఈ పరిజ్ఞానం అతనికి తన శత్రువును ఆశ్చర్యపరచడాన్ని, శిబిరాలను ఏర్పాటుచేయడాన్ని, సైన్యానికి నేతృత్వం వహించడాన్ని, యుద్ధాన్ని క్రమబద్దీకరించడాన్ని, పట్టణాలను సానుకూలంగా ముట్టడించడాన్ని నేర్పుతుంది.

(టస్కనీ అనునది ఇటలీలోని ఒక ప్రాంతం)

ఫిలోపోయెమెన్ (Philopoemen) ఏచియన్స్ యొక్క రాజు. ఇతడి గురించి చరిత్రకారులు చేసిన ఇతర ప్రశంసలకు తోడుగా మరో ప్రశంస ఏమిటంటే ఇతడు శాంతి సమయంలో తన మనస్సులో యుద్ధనియమాల గురించిన ఆలోచనలు తప్ప అన్యమేమీ కలిగి ఉండేవాడు కాడు. ఇతడు దేశంలో తన స్నేహితులతో ఉన్నపుడు తరచుగా ఆగి, వారితో ఈ విధంగా చర్చించేవాడు. “ఒకవేళ మన శత్రువు కొండమీద ఉండి, అదేసమయంలో మనం ససైన్యంగా ఇక్కడ ఉంటే పరిస్థితి ఎవరికి సానుకూలంగా ఉంటుంది? ఏ విధంగా మనం -సరైన శ్రేణీ క్రమాన్ని పాటిస్తూ, సురక్షితంగా పురోగమించి- శత్రువును చేరాలి? మనం తిరోగమించాలనుకుంటే, ఏ దిశలో వెళ్ళాలి? ఒకవేళ శతృవు తిరోగమిస్తే, మనం వారిని ఏలా వెంబడించాలి?” …ఆ విధంగా చర్చజరిగేకొలదీ సైన్యం ఎదుర్కోవడానికి అవకాశమున్న అన్ని పరిస్థితులను అతడు వాళ్ళ ముందుంచుతాడు. వాళ్ళ అందరి అభిప్రాయాలు విన్న మీదట, తన అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించి, దానిని తగిన కారణాలతో నిర్థారణ చేస్తాడు. ఈ విధమైన నిరంతర చర్చల వలన యుద్ధ సమయంలో అతడు ఎదుర్కోలేని పరిస్థితులు ఎన్నడూ తలయెత్తేవి కావు.

(Philopoemen- born 252 B.C., died 183 B.C.)

మేథో పరిశ్రమ (మానసిక శిక్షణ) కొరకు రాజు చరిత్రలను చదవాలి. పేరు పొందిన వ్యక్తులు యుద్ధంలో ఎలా వ్యవహరించారో తెలుసుకోవడానికీ, వారి గెలుపోటములకు కారణాలను పరీక్షించడానికీ, వారి కార్యాలను అక్కడ అధ్యయనం చేయాలి. దీనివలన మనం ఓటమికి గురిచేసే కారణాలకు దూరంగా ఉండి, గెలుపునందించే కారణాలను అనుకరించవచ్చు. వీటన్నింటినీ మించి గొప్పవ్యక్తులందరూ చేసినట్లుగా నీవు కూడా చేయి. అదేమంటే వారు తమకు నమూనాగా --ఎవరు తమ కన్నా ముందు ప్రఖ్యాతిని మరియు ప్రశంసను పొంది ఉంటారో, అలాగే ఎవరు సాధించిన విజయాలను, చేసిన పనులను వారు తమ మనసులో నిరంతరం పెట్టుకుంటారో, అటువంటి వ్యక్తిని-- ఎంచుకుంటారు. ఎలా అంటే ఎచిల్లిస్‌ను అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్, అలెగ్జాండర్‌ను సీజర్, సైరస్‌ను సిపియో తమ నమూనాగా ఎంచుకుని అనుకరించినట్లుగా. గ్జినోఫోన్ చే రచించబడిన సైరస్ జీవిత చరిత్రను పఠించిన తదుపరి ఎవరైనా --సిపియో జీవితంలో ఈ అనుకరణ ఎంతో వైభవాన్ని తెచ్చిందనీ, అలాగే గ్జినోఫోన్ తన రచనలో సైరస్ గుణాలుగా చెప్పిన నైతిక పరిశుద్ధత, సౌజన్యం, మానవత్వం, ఉదారత మొదలైన లక్షణాలన్నింటినీ సిపియో కూడా కలిగి ఉన్నాడనీ-- తెలుసుకుంటారు.

వివేకం కలిగిన రాజు ఇటువంటి నియమాలను కొన్నింటిని పాటించవలసి ఉన్నది. శాంతి సమయాలలో ఎన్నడూ విశ్రమించక, కష్టసమయంలో ఉపయోగపడే విధంగా తన వనరులను పరిశ్రమతో పెంపొందించుకోవాలి. దానివలన, ఒకవేళ దురదృష్టం వెంటాడినట్లైతే ఆ దెబ్బలను అతడు తట్టుకోగలిగే పరిస్థితిలో ఉంటాడు.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 13వ అధ్యాయం

2010-10-25T00:28:00.000-07:00

13వ అధ్యాయం: సహాయ సైన్యం, మిశ్రమ సైన్యం మరియు స్వంత సైన్యాల గురించి

CHAPTER XIII: CONCERNING AUXILIARIES, MIXED SOLDIERY, AND ONE'S OWN

మరోరకం ఉపయోగం లేని సైన్యాలు, సహాయ సైన్యాలు (auxiliaries ); ఇవి నీవు సహాయం కొరకు పిలిచిన రాజుచేత నీ సహాయార్ధం మరియు రక్షణార్ధం తీసుకురాబడతాయి. ఇటీవలి కాలంలో పోప్ జూలియస్ II ఫెర్రారా యుద్ధంలో తన కిరాయి సైన్యాలయొక్క పేలవమైన ప్రదర్శనను గమనించి, సహాయక సైన్యాలను పొందదలచి, స్పెయిన్ రాజు ఫెర్డినాండ్ తో సైన్యాన్ని పంపే విధంగా ఒప్పందం చేసుకున్నాడు. ఈ విధమైన సహాయ సైన్యాలు మౌలికంగా ఉపయోగకరమైనవి, మంచివి అయితే అవవచ్చు, ఐతే వాటిని ఆహ్వానించిన వానికి మాత్రం అవి ఎల్లప్పుడూ హానికరమైనవే. ఎందుకంటే అవి ఓడిపోతే అతడు నాశనమౌతాడు, గెలిస్తే వాటికి బందీ అవుతాడు.

ప్రాచీన చరిత్రలో అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నప్పటికీ, ఇంకా మన మనసుల నుండి చెరిగిపోని పోప్ జూలియస్ II కు చెందిన ఇటీవలి కాలపు ఉదాహరణను దాటిపోను. అతడు ఫెర్రారాను పొందాలనే ఆతురతలో ఒక విదేశీయుడి చేతులలో చిక్కుకున్నాడు. అయినప్పటికీ అతడి అదృష్టం అతడిని రక్షించడంతో, తన అనాలోచిత ప్రవర్తన యొక్క ఫలాన్ని అతడు పొందలేదు. ఎలా అంటే అతడి యొక్క సహాయ సైన్యాలు రవెన్నా వద్ద ఓడింపబడగానే, -ఇతడు గానీ, ఇతరులు గానీ అనుకోని విధంగా- స్విట్జర్లాండ్ సైన్యాలు హఠాత్తుగా తలయెత్తి విజేతను తరిమివేశాయి. ఈ విధంగా అతడు తన శత్రువులకు -వారు పారిపోవడం వలన– బందీ అవలేదు, అలాగే తన సహాయసైన్యాలకు కూడా బందీ అవలేదు. ఎందుకంటే విజయం వారివలన కాక మరో సైన్యం వలన సిద్ధించింది కనుక.

ఫ్లోరెంటైన్స్ తమకు స్వంత సైన్యాలు అనేవి అసలు లేకపోవడం వలన పీసాను జయించడానికి పదివేల మంది ఉన్న ఫ్రెంచ్ బలగాన్ని పంపి, గతంలో ఎన్నడూ లేనంతటి ప్రమాదంలో చిక్కుకుపోయారు.

తన పొరుగు వారిని ఎదుర్కోవడానికి కాన్‌స్టాంటినోపుల్ చక్రవర్తి పదివేల మంది టర్కిష్ సైనికులను గ్రీసు దేశం లోనికి పంపించాడు. ఐతే వారు యుద్ధం ముగిసిన తరువాత తిరిగి వెళ్ళడానికి తిరస్కరించారు. క్రైస్తవేతరులకు గ్రీసుదేశం యొక్క బానిసత్వానికి ఇదే ఆరంభం.

కనుక, గెలుపొందాలనే కోరిక లేని వారే సహాయ సైన్యాల మీద ఆధారపడతారు. ఎందుకంటే అవి కిరాయి సైన్యాల కన్నా చాలా ఎక్కువ ప్రమాదకరమైనవి. వీటితో వినాశనం తయారుగా ఉంటుంది, సైన్యమంతా ఐకమత్యంతో ఉండి, వేరెవరికో విధేయత తెలుపుతూ ఉంటుంది. అదే కిరాయి సైన్యాల విషయానికి వస్తే, వారు జయించినపుడు నీకు హాని చేయడానికి వారికి ఎక్కువ సమయం మరియు మంచి అవకాశాలు అవసరమౌతాయి. వారంతా ఒకే జాతికి చెందిన వారై ఉండరు, వారు నీచే నియమించబడి నీ ద్వారా జీతభత్యాలు అందుకుంటూ ఉంటారు. వారి నాయకుడిగా నీచే నియమించబడిన వ్యక్తి నీకు హాని చేయగలిగేంతటి అధికారాన్ని వారి మీద వెంటనే పొందలేడు. మొత్తానికి చెప్పేదేమిటంటే, కిరాయి సైన్యాలలో వారి పిరికితనం మరియు నిరాసక్తత అత్యంత ప్రమాదకరమైనవి, అదే సహాయ సైన్యాలలో వారి ధైర్య సాహసాలే అతి ప్రమాదకరమైనవి. కనుక వివేకవంతుడైన రాజు ఈ సైన్యాలకు ఎల్లవేళలా దూరంగా ఉండి, తన స్వంత సైన్యాల మీద మాత్రమే ఆధారపడతాడు. అతడు ఇతరుల సైన్యం ద్వారా పొందిన దానిని నిజమైన విజయంగా పరిగణించక, తన స్వంత సేనల ద్వారా వచ్చే ఓటమినైనా కోరుకుంటాడు గానీ, ఇతరుల సైన్యం ద్వారా వచ్చే విజయాన్ని మాత్రం కాంక్షించడు.

సీజర్ బోర్గియాను మరియు అతడి చేతలను పేర్కొనడానికి నేనెన్నడూ సంకోచించను. అతడు రొమాగ్నాలోకి సహాయ సైన్యాల ద్వారా ప్రవేశించాడు -వారందరూ కూడా ఫ్రెంచ్ సైనికులే- వారి సహాయంతో ఇమోలాను మరియు ఫోర్లిని (Imola and Forli) జయించాడు. అయితే ఆ తదుపరి ఆ సైన్యాలు అతనికి విశ్వసనీయమైనవిగా కనిపించకపోవడంతో, తక్కువ ప్రమాదకరమైనవిగా భావించిన కిరాయి సైన్యాల మీద ఆధారపడాలని నిర్ణయించుకొని, ఓర్సిని మరియు విటెల్లి (Orsini and Vitelli) లను నియమించుకున్నాడు. కానీ తన నియంత్రణలోకి అవి వచ్చిన తరువాత అవి చంచలమైనవి, విశ్వాసం లేనివి మరియు ప్రమాదకరమైనవి అని గ్రహించి, వాటిని కూడా వదిలించుకుని తన స్వంత సైన్యాల మీద ఆధారపడ్డాడు. డ్యూక్ (సీజర్ బోర్గియా) ఒక్క ఫ్రెంచ్ బలగాల మీదనే ఆధారపడినపుడు, ఓర్సిని మరియు విటెల్లిలను తన కొలువులోకి తీసుకున్నపుడు అలాగే తన స్వంత సైనికుల మీద ఆధారపడినపుడు …ఇలా ఈ మూడు సందర్భాలలోనూ అతడి ప్రఖ్యాతిలోని తేడాలను గమనించడం ద్వారా మనం ఈ బలగాలలో ఒకదానితో మరోదానికి ఉన్న భేదాన్ని సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు. ‘ప్రతీ ఒకరూ అతడిని తన బలగాలకు పూర్తి యజమానిగా గుర్తించినప్పటి కన్నా (అతడు స్వంత సైన్యాలను కలిగి ఉన్నప్పటి కన్నా) ఎక్కువగా అతడి గురించి ఉన్నతంగా మరెప్పుడూ భావించబడలేదు; అంతేకాక ఆసమయంలో అతడి ప్రఖ్యాతి నిరంతరం వృద్ధిచెందుతూనే ఉన్నది’ అని మనం తెలుసుకుంటాం.

ఇటలీకి మరియు ఇటీవలి కాలానికి చెందిన ఉదాహరణలను దాటి అవతలికి వెళ్ళాలని నేను అనుకోవడం లేదు. ఐతే నేను ఇంతకు ముందు పేర్కొన్న వారిలో ఒకడు అయిన, సిరాకస్ కు చెందిన Hieroను వదిలివేయడం నాకు ఇష్టం లేదు.

నేను చెప్పినట్లుగా ఇతడు సిరాకసన్‌ల చేత సైన్యానికి నాయకుడిగా చేయబడి, ఇటలీ సేనాధిపతులను పోలిన సేనానులతో నిర్మించబడిన కిరాయి సైన్యాలు నిరుపయోగకరమైనవనే విషయాన్ని వెనువెంటనే గ్రహించి, ఆ సేనానులను కొనసాగనివ్వనూలేక, సురక్షితంగా తొలగించనూలేక, వారందరినీ ముక్కలు ముక్కలుగా నరికించి, ఆ తరువాత ఇతర సహాయమేమీ లేకుండా తన స్వంత సైన్యాలతోనే యుద్ధం చేశాడు.

ఈ విషయానికి అనువర్తించదగిన ఓల్డ్ టెస్టమెంట్ (పాత నిబంధన గ్రంథం) లోని ఒక సంఘటనను గుర్తుతెచ్చుకోవాలని కూడా నేను కోరుకుంటున్నాను. పాలస్తీనా యోధుడైన గోలియత్‌తో యుద్ధం చేయడానికి డేవిడ్ తన సంసిద్ధతను సాల్‌తో వ్యక్తం చేయగా సాల్ అతడిని ప్రోత్సహించదానికి తన స్వంత ఆయుధాలనిచ్చాడు. వాటిని డేవిడ్ ఒకసారి పరీక్షించి, వెంటనే, అలవాటు లేని ఆ ఆయుధాలతో తాను విజయం సాధించలేనని అంటూ వాటిని తిరస్కరించి, తన వడిసెల (sling), మరియు తన ఖడ్గంతోనే శత్రువును ఎదుర్కోవడానికి సిద్ధమయ్యాడు. చివరికి చెప్పేదేంటంటే, ఇతరుల యొక్క ఆయుధాలు పెద్దగా అనిపించి చేజారిపోవచ్చు, లేక బరువుగా అనిపించవచ్చు, లేదా మరీ తేలికగానూ అనిపించవచ్చు.

11వ లూయీ (Louis XI, born 1423, died 1483 ) తండ్రి అయిన 7వ ఛార్లెస్ (Charles VII, born 1403, died 1461) అదృష్టం ద్వారానూ మరియు ధైర్యసాహసాలతోనూ ఫ్రాన్స్ దేశాన్ని ఇంగ్లీషు వారి నుండి విముక్తం చేసిన తరువాత తన స్వంత సైన్యాలను కలిగి ఉండవలసిన అవసరాన్ని గుర్తించి, అశ్వికదళం మరియు పదాతి దళాలను ఏర్పాటు చేస్తూ దానికి సంబంధించిన శాసనాన్ని తన సామ్రాజ్యంలో జారీ చేశాడు. తదుపరి అతని కొడుకు కింగ్ లూయీ పదాతిదళాన్ని రద్దుచేసి, దాని స్థానంలో స్విస్ కిరాయి సైనికులను తీసుకున్నాడు. తరువాతి రాజుల చేత కూడా అనుసరించబడిన ఆ పొరపాటు చర్యే ఆ సామ్రాజ్యపు విపత్తుకు మూలంగా ఇప్పుడు మనకు కనిపిస్తున్నది. ఎందుకంటే స్విస్ వారి ప్రఖ్యాతిని పెంచడం ద్వారా అతడు తన స్వంత బలగాల విలువను పూర్తిగా తగ్గించి వేశాడు. ఫ్రెంచ్ వారి పదాతి దళం రద్దుకావడంతో వారి అశ్విక దళం పూర్తిగా విదేశీ సహాయం (స్విస్ వారి) మీద ఆధారపడేటట్లు చేయబడింది. అంతేకాక స్విస్ వారితో కలసి యుద్ధం చేయడానికి అలవాటు పడిపోవడం వలన, వారు లేకుండా తాము ఏమీ చేయలేమని భావించే స్థితికి వచ్చారు. దానితో ఫ్రెంచ్ వారు స్విట్జర్లాండ్ తో పోరాడలేని పరిస్థితి మరియు వారు లేకుండా వేరెవ్వరినీ ఎదుర్కొని విజయం సాధించలేని పరిస్థితి తలయెత్తింది. ఆవిధంగా కొంత కిరాయి సేనలతోనూ, కొంత జాతీయ సేనలతోనూ ఫ్రెంచ్‌వారి సైన్యాలు మిశ్రమ సైన్యాలుగా మారాయి.

ఈ విధంగా కలగలసిన సైన్యం కేవలం కిరాయి సైన్యాల కన్నానో, లేక కేవలం సహాయసైన్యాల కన్నానో చాలా మెరుగైనదే. కానీ స్వంత సైన్యం కన్నా చాలా తక్కువ స్థాయిది. ఛార్లెస్ శాసనం గనుక అమలులో ఉంచబడి, మరింత విస్తరించబడి ఉంటే, ఫ్రాన్స్ సామ్రాజ్యం అజేయంగా నిలచి ఉండేదని ఈ ఉదాహరణ నిరూపిస్తున్నది.

మొదట్లో బాగానే కనిపించే వ్యవహారాలలో అడుగుపెట్టినపుడు మనిషి యొక్క అల్పబుద్ధి -నేను ఇంతకుముందు విషజ్వరాల గురించి చెప్పినట్లుగా- దానిలో దాగి ఉన్న విషాన్ని స్పష్టంగా చూడలేదు. కనుక ఒక సంస్థానాన్ని పాలించే రాజు నిజంగా వివేకవంతుడు కానట్లైతే అతడు ప్రమాదాలను, అవి తనను చుట్టుముట్టేవరకూ, పసిగట్టలేడు. అటువంటి సూక్ష్మదృష్టి కొద్దిమందికి మాత్రమే ఉంటుంది. రోమన్ సామ్రాజ్యానికి దాపురించిన మొదటి ముప్పును మనం పరీక్షించినట్లైతే, కేవలం గోత్‌లను (కిరాయి సైన్యాలుగా) నియమించుకోవడంతోనే అది మొదలైనట్లుగా తెలుస్తున్నది. ఎందుకంటే అప్పటి నుండి రోమన్ సామ్రాజ్యపు శక్తి క్షీణించడం మొదలై, ఆ ధైర్యసాహసాలన్నీ ఇతరులకు (గోత్‌లకు) బదిలీ అయినాయి.

మొత్తానికి నేనేం చెబుతానంటే, తన స్వంత బలగాలు లేకుండా ఏ సంస్థానం కూడా సురక్షితం కాదు. పైగా కష్టకాలంలో ఆదుకునే ధైర్యసాహసాలు లేకపోవడంతో అది పూర్తిగా అదృష్టం మీదనే ఆధారపడుతుంది. ‘స్వంత బలం యొక్క పునాది లేని యశస్సు లేక అధికారం వలే అనిశ్చితమైనవి, అస్థిరమైనవి మరేవీ లేవు’ అనేది ఎల్లవేళలా వివేకవంతుల యొక్క అభిప్రాయం మరియు నిర్ణయం. ఒకరి స్వంత సైన్యం అంటే అతడి పౌరులు, అనుచరులు లేక ఆధారితులు, …వీరిలో ఎవరితోనైనా (either of subjects, citizens, or dependents ) నిర్మించబడినది; మిగిలిన వారంతా కిరాయి సైన్యాలు లేక సహాయ సైన్యాలు.

(‘ఆధారితులు’ అంటే రాజు యొక్క పౌరులో లేక అనుచరులో కాకపోయినా కూడా కేవలం అతడి పోషణలోనే సైనిక వృత్తిని అవలంబించేవారు)

నేను సూచించిన సూత్రాలను గనుక పర్యాలోచించినట్లైతే, అలాగే అలెగ్జాండర్ ద గ్రేట్ యొక్క తండ్రియైన ఫిల్లిప్ మరియు అనేక మంది ఇతర రాజులు మరియు రిపబ్లిక్‌లు సైన్యాలను ఎలా నిర్మించి, నిర్వహించారో -నేను పూర్తిగా కట్టుబడి ఉండే సూత్రాలు- పరిశీలిస్తే స్వంత సైన్యాలను నిర్మించే మార్గాన్ని సులభంగా తెలుసుకోవచ్చు.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 12వ అధ్యాయం

2010-10-25T00:15:00.000-07:00

12వ అధ్యాయం: వివిధ రకాల సైన్యాల గురించి; ముఖ్యంగా కిరాయి సైన్యాల గురించి

CHAPTER XII: HOW MANY KINDS OF SOLDIERY THERE ARE, AND CONCERNING MERCENARIES

నేను ప్రారంభంలో పరిశీలించడానికి ప్రతిపాదించిన వివిధ రకాల సంస్థానాల యొక్క లక్షణాలను విశేషంగా (సంస్థానాల వారీగా) చర్చించిన మీదట, అలాగే వాటి యొక్క బలానికి మరియు బలహీనతకు గల కారణాలను కొంతవరకు పరిశీలించిన మీదట, అంతేకాక వాటిని పొందాలని మరియు నిలుపుకోవాలని కోరుకునే అనేకమంది అనుసరించే పద్దతులను సూచించిన మీదట, ప్రతి ఒక సంస్థానం ఉపయోగించే దాడి మరియు రక్షణ సాధనం (సైన్యం) గురించి సామాన్యంగా (generally) చర్చించడమే ఇప్పుడు నాకు మిగిలి ఉన్నది.

ఒక రాజుకు తన పునాదులు బలంగా నిర్మింపబడి ఉండటం అనేది ఎంతో అవసరం, లేదంటే అతడు తప్పనిసరిగా వినాశనానికి గురి అవుతాడు అనే దానిని మనం పైన చూసాం. అన్ని రాజ్యాలకు --అవి కొత్తవైనా, లేక పాతవైనా లేక మిశ్రమమైనవైనా-- ప్రధానమైన పునాదులు మంచి శాసనాలు మరియు మంచి సైన్యాలు. ఒక రాజ్యానికి మంచి సైనిక సంపత్తి లేనట్లైతే మంచి చట్టాలు ఉండబోవు. దీనిని అనుసరించి మంచి సైనిక సంపత్తి ఉన్న రాజ్యాలు మంచి చట్టాలను కలిగి ఉండగలవు. కనుక నేను చట్టాల గురించిన చర్చను వదిలేసి సైన్యాల గురించి మాత్రమే మాట్లాడతాను.

కనుక ఇప్పుడు నేను ఏమి చెబుతానంటే, ఒక రాజు తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఉపయోగించే సైన్యాలు తన స్వంతవైనా (own ) అయి ఉంటాయి లేదంటే అవి కిరాయిసైన్యాలు (mercenaries ) లేదా ఇతరులు సాయం కొరకు పంపిన సైన్యాలు (auxiliaries ) లేదంటే మిశ్రమ సైన్యాలైనా (mixed ) అయి ఉంటాయి. కిరాయి సైన్యాలు మరియు ఇతరులు పంపిన సైన్యాలు నిరుపయోగమైనవి మరియు ప్రమాదకరమైనవి. తన రాజ్యాన్ని కిరాయి సైన్యాల మీద ఆధారపడి నిలుపుకునేవాడు దృఢంగానూ ఉండలేడు లేక సురక్షితంగానూ ఉండలేడు. ఎందుకంటే వాటిలో ఐకమత్యం ఉండదు, దురాశాపూరితమైనవి, క్రమశిక్షణ ఉండదు, విశ్వాసం ఉండదు, స్నేహితులతో దుందుడుకుగానూ, శతృవులతో పిరికిపందల్లానూ వ్యవహరిస్తాయి. వాటికి దేవుడంటే భయం ఉండదు. మనిషికి విశ్వాసపాత్రులుగా ఉండరు. దాడి మొదలు కానంతవరకే విధ్వంసం జరగకుండా ఉంటుంది. (వారి మీద దాడి జరిగినప్పుడల్లా ఓటమి సంభవిస్తుంది) శాంతి సమయాలలో నీవు వారి దోపిడీకి గురి అవుతావు. యుద్ధ సమయంలో నీ శతృవు యొక్క దోపిడీకి గురి అవుతావు. కారణమేమిటంటే --నీ కోసం మరణించడనికి వారు ఇష్టపడేలా చేయడానికి సరిపోని అతితక్కువ వేతనం కన్నా-- వారిని యుద్ధరంగాన్ని అంటిపెట్టుకుని ఉండేలా చేసే మరే ఇతర ఆకర్షణగానీ, కారణంగానీ వారు కలిగిలేరు. నీవు యుద్ధం చేయని సమయంలో మాత్రమే వారు నీ సైనికులుగా ఉండటానికి ఇష్టపడతారు, యుద్ధం రాగానే వారు శత్రువు నుండి పలాయనం చిత్తగించి అదృశ్యమైపోతారు. ఈ విషయాన్ని నిరూపించడంలో పెద్దకష్టమేమీ ఉండదు. ఎందుకంటే అనేక సంవత్సరాలపాటు తన ఆశలన్నీ కిరాయి సైన్యాలమీదే నిలపటం తప్ప ఇటలీ నాశనానికి మరేదీ కారణం కాదు. మొదట్లో అవి కొంత మెరుగ్గా కనబడి, వారితో వారే ఎదురైనప్పుడు ధైర్యసాహసాలు కనబరచినప్పటికీ, విదేశీయులు ప్రవేశించినప్పుడు మాత్రం వారు తామేమిటో చూయించారు. ఆ విధంగా ఫ్రాన్స్ రాజైన ఛార్లెస్ అతి సునాయాసంగా ఇటలీని తన స్వాధీనం లోనికి తెచ్చుకునే వీలు కలిగింది. ‘మన (ఇటాలియన్ల) పాపాలే దీనికి కారణం’ అని అన్నవాడు నిజమే చెప్పాడు. కానీ అవి అతడనుకున్న పాపాలు కాదు, నేను చెప్పిన పాపాలు. అంతేకాక అవి రాజుల యొక్క పాపాలు గనుక వాటికి శిక్షను అనుభవించింది కూడా రాజులే.

నేను ఈ (కిరాయి) బలగాల అవాంఛనీయ లక్షణం గురించి మరింత స్పష్టంగా విశదీకరించాలని కోరుకుంటున్నాను. ఈ కిరాయి సైన్యాల యొక్క సైన్యాధిపతులు బలవంతులో లేక బలహీనులో అయి ఉంటారు. వారు గనుక బలవంతులైతే నీవు వారిని నమ్మలేవు. ఎందుకంటే అటువంటి వారు వారి యజమానివైన నిన్నే అణచివేయడం ద్వారానో లేక నీ అభీష్టానికి విరుద్ధంగా మరెవరినో అణచివేయడం ద్వారానో వారు ఎల్లప్పుడూ తమ ఔన్నాత్యాన్నే కోరుకుంటారు. అలా కాక ఆ సైన్యాధిపతి సమర్థుడు కాకపోతే నీవు మామూలు పద్దతిలో నాశనమైపోతావు. తన చేతిలో సైన్యాలు కలిగిన ఎవరైనా సరే -అతడు కిరాయి సైన్యాధిపతి అయినా, కాకపోయినా కూడా- ఇదే విధంగా ప్రవర్తిస్తాడని ఎవరైనా అంటే దానికి నా సమాధానం: ఒక రాజు గానీ, లేక ఒక రిపబ్లిక్ గానీ సైన్యాన్ని ఉపయోగించవలసి వచ్చినపుడు; రాజు ఐతే స్వయంగా తానే సైన్యాధిపత్యం వహించడానికి వెళ్ళవలసి ఉంటుంది. రిపబ్లిక్ ఐతే తన పౌరులలో ఒకరిని పంపవలసి ఉంటుంది. ఒకవేళ అతడు అందుకు తగని వాడని నిరూపణ అయితే అతడిని మార్చవలసి ఉంటుంది, తగిన వాడని నిరూపణ అయితే చట్టాల యొక్క బలం ద్వారా అతడిని తగిన హద్దులలో ఉంచవలసి ఉంటుంది. రాజులు గానీ, రిపబ్లిక్‌లు గానీ తమ స్వంత సైన్యాల మీద ఆధారపడినపుడు గొప్ప విజయాలను పొందాయనీ, అదే కిరాయి సైన్యాలను ఉపయోగించటం వలన నష్టం తప్ప మరేమీ జరగలేదనీ అనుభవం ద్వారా మనం తెలుసుకున్నాము. స్వంత సైన్యాలు కలిగిన రిపబ్లిక్‌ను దాని యొక్క పౌరులలో ఒకని యొక్క నియంత్రణ (పాలన) లోకి తీసుకురావడం, విదేశీ సైన్యాల మీద ఆధారపడిన దానిని తేవడాని కన్నా ఎక్కువ కష్టం అవుతుంది (అంటే ఆ దేశ సైన్యాధికారి కుట్ర ద్వారా దేశాన్ని తన పాలనలోకి తెచ్చుకోవాలనుకుంటే అది కష్టసాధ్యం ) రోమ్ మరియు స్పార్టా స్వంత సైన్యాలు కలిగి ఉండి అనేక శతాబ్దాల పాటు స్వేచ్ఛగా నిలిచాయి. స్విస్ ప్రజలు పూర్తిగా స్వంత సైన్యాలు కలిగి ఉండి పూర్తి స్వేచ్ఛా స్వాతంత్ర్యాలను కలిగి ఉన్నారు.

ప్రాచీన కాలంలో మనకు కిరాయి సైన్యాల గురించిన ఒక ఉదాహరణ కార్తజినియన్‌ల (Carthaginians ) విషయంలో ఉన్నది. కార్తజినియన్‌లు తమ స్వంత పౌరులనే సైన్యాధికారులుగా కలిగి ఉన్నప్పటికీ, రోమ్‌తో వారి మొదటి యుద్ధం యొక్క ముగింపులో, వారు తమ కిరాయి సైన్యాల చేత దాదాపూ వినాశనమైపోయారు. (తమ స్వంత సేనాని) ఎపామినొండాస్ (Epaminondas ) మరణించిన తరువాత థెబన్లు (Thebans ), (మాసిడోనియాకు చెందినవాడైన) ఫిలిప్ ఆఫ్ మాసిడోన్‌ను (Philip of Macedon ) తమ సేనాధిపతిగా చేసారు. (వారి సేనానిగా పోరాడి ) విజయం సాధించిన తరువాత అతడు వారి స్వేచ్ఛను హరించాడు. డ్యూక్ ఫిలిప్పో (Duke Filippo ) మరణించిన తరువాత మిలనీస్ వెనటియన్స్ కు వ్యతిరేకంగా యుద్ధం చేయడానికి ఫ్రాన్సిస్కో స్ఫోర్జా (Francesco Sforza ) ను నియమించారు. అతడు శతృవులను కారావాగ్గియో (Caravaggio ) వద్ద ఓడించి, వారితోనే చేతులు కలిపి తన యజమానులైన మిలనీస్‌నే కూలదోశాడు. ఇతడి తండ్రి నేపుల్స్ రాణి అయిన జొహన్న (గియోవన్న) (Johanna ) కొలువు చేస్తున్నపుడు, ఆమెను హఠాత్తుగా సైన్యాలేవీ లేకుండా అరక్షితంగా వదిలివేయడంతో, ఆమె తన రాజ్యాన్ని రక్షించుకోవడానికి ఆరగాన్ రాజు (King of Aragon ) యొక్క చేతులలో వాలవలసి వచ్చింది.

‘గతంలో వెనటియన్స్ మరియు ఫ్లోరెంటైన్స్, తమ భూభాగాలను ఈ (కిరాయి) సైన్యాల ద్వారా విస్తరించుకున్నా కూడా వాటి యొక్క సేనాధిపతులు తమను రాజులుగా చేసుకోవాలని కోరుకోకుండా, వారిని విశ్వాసంతో సేవించారు’ అని ఎవరైనా అంటే నేను ఇలా బదులిస్తాను: ఈ విషయంలో ఫ్లోరెంటైన్స్ అదృష్టవంతులు, ఎందుకంటే భయపడటానికి అవకాశం ఉన్న సమర్థులైన సేనానులలో కొందరు విజయం సాధించలేదు, కొందరు ప్రత్యర్థులను కలిగి ఉన్నారు, కొందరు వేరే ఇతర విషయాలకు తమ ఆశలను మళ్ళించారు.

విజయాన్ని పొందని వారిలో గియోవన్ని అకుటో (Giovanni Acuto ) ఒకడు. అతడు పరాజయం పాలవడంతో అతడి విశ్వాసపాత్రత పరీక్షను ఎదుర్కొనలేదు. ఒకవేళ ఇతడు విజేత అయినట్లైతే, ఫ్లోరెంటైన్స్ పూర్తిగా ఇతని చేత చిక్కి ఉండేవారనే విషయం ప్రతీ ఒకరికీ తెలుసు. స్ఫోర్జా మరియు బ్రాసెస్చి (Sforza had the Bracceschi ) ఎల్లవేళలా ప్రత్యర్థులు. అందువలన వారు ఒకరినొకరు కాపు కాసుకున్నారు. అంతకన్నా ముఖ్యంగా ఫ్రాన్సెస్కో (స్ఫోర్జా) తన ఆశలను లొంబార్డీ (మిలన్) వైపు మళ్ళించాడు; బ్రాసియో చర్చి మరియు నేపుల్స్ రాజ్యాల వైపు మళ్ళించాడు. మనం కొద్దికాలం క్రితం జరిగిన విషయానికి వద్దాం. ఫ్లోరెంటైన్స్ తమ సేనానిగా పగొలొ విటెల్లి (Pagolo Vitelli ) ని నియమించారు. అతడు ఎంతో సూక్ష్మబుద్ధి కలవాడు. అతడు సాధారణ స్థితి నుండి సైన్యంలో ఎంతో పేరు ప్రఖ్యాతులున్న ఉన్నత స్థానానికి ఎదిగాడు. అతడు గనుక పీసాను (Pisa ) జయించినట్లైతే, ఫ్లోరెంటైన్స్ పూర్తిగా అతడి అధికారంలోకి వచ్చి ఉండేవారనే విషయాన్ని ఎవరూ కాదనలేరు. ఎందుకంటే అప్పుడిక అతడు శత్రుపక్షం వహిస్తే వారు నిస్సహాయులుగా మిగిలిపోతారు, అదే సమయంలో వారు అతడిని తమతోనే కలిగి ఉంటే వారు తప్పక అతడి అభీష్టానికి అనుగుణంగా నడుచుకోవలసి వస్తుంది.

వెనటియన్స్ సాధించిన విజయాలను మనం పరిశీలించినట్లైతే ఆ దేశ ప్రజలలోని అన్నివర్గాలవారు -గొప్పవారు గానీయండి, సామాన్య ప్రజలు గానీయండి– యుద్ధాలలో ధైర్యసాహసాలతో పోరాడినంత కాలం, వారు సురక్షితంగా మరియూ గొప్పగా వ్యవహరించినట్లుగా మనం తెలుసుకుంటాం. వారు భూమి మీద కాకుండా నీటిమీద యుద్ధం చేసినంతకాలం ఇలానే జరిగింది. ఐతే వారు భూమిమీద యుద్ధం చేయడం ప్రారంభించగానే తమకు ప్రావీణ్యం ఉన్న ఈ పద్దతులన్నింటినీ వదిలేసి ఇటలీ సంప్రదాయాలను (కిరాయి సైన్యాలను ఉపయోగించడం) అనుసరించారు. భూమి మీద వారి విస్తరణ యొక్క ప్రారంభంలో, ఎక్కువ ప్రాంతాన్ని కలిగి లేకపోవడం వలన, మరియు వారి గొప్ప ప్రఖ్యాతి కారణంగా, వారికి తమ సేనానుల వలన అంతగా భయపడవలసిన పని లేకుండా పోయింది. ఐతే వారు కార్మిగ్నుయోలా (Carmignuola ) నేతృత్వంలో తమ భూభాగాలను విస్తరించిన తరువాత తమ పొరపాటును తెలుసుకున్నారు. ఎలా అంటే అతడి ఆధ్వర్యంలో డ్యూక్ ఆఫ్ మిలన్‌ను ఓడించినపుడు, వారు అతడిని ఎంతో ధైర్యసాహసాలు మరియు నైపుణ్యం కలిగిన నాయకుడిగా గ్రహించారు. ఐతే మరోపక్క, ఆ తదుపరి యుద్ధాన్ని కొనసాగించటంలో అతడు ఎంతో నిరాసక్తంగా వ్యవహరించడాన్ని చూసి, ఇక అతడి నేతృత్వంలో ఎటువంటి విజయాలు నమోదు కావని భావించారు. అయితే వారు -తాము సాధించినదంతా కోల్పోగలమనే భయంతో అతడిని బహిష్కరించలేక- అతడి నుండి తమను తాము రక్షించుకోవడానికి తప్పనిసరి పరిస్థితులలో అతడిని హతమార్చారు. ఆ తరువాత వారు తమ సేనానులుగా బార్టోలొమియో డ బెర్గమో, రొబెర్టో డ సాన్ సెవేరినో, ద కౌంట్ ఆఫ్ పిటిగ్లియానో (Bartolomeo da Bergamo, Roberto da San Severino, the count of Pitigliano ) మొదలైన వారిని నియమించారు. వారి వలన వెనటియన్స్‌కు ఎప్పుడూ అపజయం తెచ్చిన ప్రమాదాలే తప్ప విజయం తెచ్చిన ప్రమాదాలు కలగలేదు (అపజయమే తప్ప విజయం ఏనాడూ రాలేదు). ఆవిధంగా, తదుపరి వైలా (Vaila) వద్ద; ఒకేఒక యుద్ధంలో ఎనిమిది వందల సంవత్సరాల కాలంలో, తాము ఎంతో కష్టంతో సాధించినదంతా వారు కోల్పోయారు. ఎందుకంటే ఇటువంటి (కిరాయి) సైన్యాలతో విజయాలు చాలా నెమ్మదిగా, ఎంతో ఆలస్యంగా వస్తాయి. అవి కూడా పరిగణించదగినవి కావు. కానీ అపజయాలు మాత్రం హఠాత్తుగా వస్తాయి, అపశకునాన్ని తెస్తాయి.

ఈ ఉదాహరణల మూలంగా నేను ఎన్నో సంవత్సరముల నుండి కిరాయి సైన్యాలచే రక్షించబడుతున్న ఇటలీ (ప్రస్తావన) కి వచ్చాను కనుక ఈ విషయం గురించి కొంత లోతుగా వెళ్ళాలనుకుంటున్నాను. దాని వలన కిరాయిసైన్యాల యొక్క పుట్టుక మరియు పెరుగుదల గురించి తెలుసుకున్నవారికి, వాటితో తగినవిధంగా వ్యవహరించడం మరింత తేలిక అవుతుంది. ఆధునిక కాలంలో (రోమన్) సామ్రాజ్యం యొక్క అధికారం ఇటలీలో గుర్తింపు కోల్పోతుండగా, పోప్ యొక్క లౌకిక అధికారాలు మరింత పెరుగుతుండగా, ఇటలీ ఒక్కసారిగా అనేక చిన్న చిన్న రాజ్యాలుగా ముక్కలైపోయింది అన్న విషయాన్ని నీవు అర్థం చేసుకోవాలి. అనేక పెద్ద నగరాలు -చక్రవర్తి అండతో అప్పటివరకూ తమను అణచివేతకు గురిచేసిన- తమ ప్రభువులమీద తిరుగుబాటు చేశాయి. తిరుగుబాటు చేసిన ఈ నగరాలను చర్చి తన లౌకిక అధికారాలను పెంపు చేసుకోవడం కోసం సమర్థిస్తే: అనేక ఇతర నగరాలలో వాటి యొక్క పౌరులే రాజులయ్యారు. దీనిమూలంగా ఇటలీ పాక్షికంగా చర్చి మరియు కొన్ని రిపబ్లిక్‌ల చేతులలోకి వెళ్ళిపోయింది. పూజారులను కలిగి ఉన్న చర్చి, మరియు సైనిక వ్యవహారాలలో అనుభవం లేని పౌరులను కలిగి ఉన్న రిపబ్లిక్‌లు, రెండూ కూడా విదేశీయులను (కిరాయి సైన్యాలను) నియమించుకోవడం ప్రారంభించాయి.

మొట్టమొదట ఈ విధమైన సైనిక పద్దతికి ప్రాచుర్యం కల్పించినవాడు రొమాగ్నాకు చెందిన అల్బెరిగొ డ కొనియో (Alberigo da Conio ). ఇతని వద్ద శిక్షణ పొందిన వారిలో బ్రాసియో మరియు స్ఫోర్జాలు తమ కాలంలో ఇటలీలోనే నిర్ణయాత్మకమైన వారు. వీరి తరువాత ఇప్పటివరకు ఇటలీ సేనలను నడిపిన ఇతర సేనానులందరూ వచ్చారు. వీరందరి ప్రతాపం యొక్క ఫలితం ఏమిటంటే, ఇటలీ ఛార్లెస్ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యింది. లూయిస్ చే లూటీ చేయబడింది, ఫెర్డినాండ్ చే ధ్వంసం చేయబడింది, స్విట్జర్లాండ్ చేతిలో అవమానింపబడింది.

(ఛార్లెస్ మరియు లూయీస్ ఫ్రెంచ్ రాజులు; ఫెర్డినాండ్ స్పానిష్ రాజు)

ఈ కిరాయి సైన్యాల యొక్క ప్రథమ లక్ష్యం ఏమిటంటే పదాతిదళాల (infantry ) యొక్క ఖ్యాతిని తగ్గించి, తద్వారా తమ (అశ్విక దళాల) (cavalry ) ప్రాముఖ్యతను పెంచుకోవడం. వీరు ఇలా చేయడానికి కారణం వారికి తమదైన భూభాగం లేకపోవడం మరియు జీవిక కోసం వారు తమ వృత్తి మీదనే ఆధారపడటం వలన అనేక మంది సైనికులను వారు పోషించలేరు, అదే సమయంలో కొద్ది మంది పదాతి సైనికుల వలన వారికి ఏ విధమైన ప్రాముఖ్యతా రాదు, కనుక వారు అశ్వికదళం వైపు మొగ్గుచూపారు. అలా అయితే తక్కువ సైనికులతోనే ప్రాముఖ్యత వస్తుంది, మరియు పోషించడం కూడా సులభసాధ్యం. పరిస్థితి ఎక్కడకు దారితీసిందంటే ఇరవై వేల సైనికులున్న ఒక సైన్యంలో రెండువేల మంది పదాతిదళ సైనికులు కూడా కనబడరు. వీటన్నింటికీ తోడుగా ఈ కిరాయి సైన్యాలు తమకు, తమ సైనికులకు శ్రమను మరియు ప్రమాదాన్ని తగ్గించడానికి అందుబాటులో ఉండే ప్రతీ పద్దతినీ ఉపయోగిస్తాయి. యుద్ధంలో ఒకరినొకరు (శత్రుదేశపు కిరాయి సైనికులను) చంపరు, అయితే వారిని యుద్ధ ఖైదీలుగా పట్టుకుని, పరిహారంగా ధనం వసూలు చేయకుండానే విడిచిపెడతారు. వారు ఏ పట్టణం మీదా రాత్రిపూట దాడి చేయరు, అలాగే పట్టణాలలో ఉన్న సైనికులు తమను ముట్టడించిన సైన్యాన్ని రాత్రిపూట ఎదుర్కోరు, తమ సైనిక విడిది చుట్టూ వారు రక్షణ గోడలు గానీ, కందకాలు గానీ ఏర్పాటు చేయరు, చలికాలంలో యుద్ధానికి బయలుదేరరు. ఇవన్నీకూడా వారి యొక్క సైనిక నియమావళిచే అనుమతించబడ్డాయి. నేను చెప్పినట్లుగా శ్రమనూ మరియూ ప్రమాదాలనూ తప్పించుకోవడానికి వారిచే రూపొందించబడ్డాయి. ఈ విధంగా కిరాయి సైన్యాలు ఇటలీని బానిసత్వంలోకి, హీన స్థితిలోకి తీసుకెళ్ళాయి.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్ ' 11వ అధ్యాయం

2010-10-11T00:24:00.000-07:00

11వ అధ్యాయం: చర్చి అధీనంలోని సంస్థానాల గురించి

CHAPTER XI: CONCERNING ECCLESIASTICAL PRINCIPALITIES

చర్చి అధీనంలోని సంస్థానాల గురించి చెప్పడమే ఇప్పుడు మిగిలిపోయింది. వాటిని స్వాధీనంలోకి తెచ్చుకోవడానికి ముందు మాత్రమే కష్టంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే వాటిని పొందడానికి శక్తిసామర్థ్యాలో లేక అదృష్టమో అవసరమౌతుంది గానీ వాటిని సంరక్షించుకోవడానికి ఆ రెంటిలో దేని అవసరమూ ఉండదు. ఎందుకంటే అవి మతపరమైన ఆదేశాలద్వారా సంరక్షించబడుతూ ఉంటాయి. ఈ మతపరమైన ఆదేశాలు ఎంత శక్తివంతమైనవంటే, ఎటువంటి లక్షణాన్ని కలిగి ఉన్నవంటే, ఈ సంస్థానాలు వాటి యొక్క రాజులు ఏ విధంగా ప్రవర్తించినా, ఏ విధంగా జీవించినా కూడా సురక్షితంగానే ఉంటాయి. ఈ రాజులు మాత్రమే రాజ్యాలను కలిగి ఉంటారు కానీ వాటిని రక్షించరు. అలాగే ప్రజలను కలిగి ఉంటారు గానీ వారిని పాలించరు. అలాగే వారి రాజ్యాలకు ఏ విధమైన రక్షణ లేకపోయినప్పటికీ అవి వారి చేజారిపోవు. ప్రజలు తాము పాలింపబడనప్పటికీ వారు ఆసంగతిని పట్టించుకోరు. అంతేకాక వారికి తమ రాజభక్తిని వీడే కోరికగానీ, సామర్థ్యం గానీ ఉండవు. కనుకనే ఇటువంటి సంస్థానాలు మాత్రమే సురక్షితమైనవి మరియు సంతోషప్రదమైనవి. మానవ మేథస్సు అందుకోలేని శక్తులచేత రక్షించబడుతున్న వీటి గురించి నేను ఇంకేమీ మాట్లాడను. ఎందుకంటే భగవంతుడి చేతనే గౌరవింపబడి, నిర్వహింపబడుతున్న వాటి గురించి చర్చించడం అనేది ఒక దుందుడుకు వ్యక్తి యొక్క చేష్టగా భావించబడుతుంది.

అయినప్పటికీ --పోప్ అలెగ్జాండర్-VI కు ముందు ఇటలీ సార్వభౌములు [కేవలం సార్వభౌములేకాదు ప్రతీ చిన్న రాజు, భుస్వామి కూడా, వారెంత తక్కువస్థాయి వారైనప్పటికీ] చర్చియొక్క ప్రాపంచిక అధికారాలను చిన్న చూపు చూశారు. కానీ ఇప్పుడు ఫ్రాన్సురాజంతటివాడు దానిముందు భయపడిపోతున్నాడు. అతడిని అది ఇటలీ నుండి తరిమివేయగలిగింది. అలాగే వెనటియన్స్‌ను నాశనం చేయగలిగింది— దీనిని గమనించిన మీదట ప్రాపంచిక అధికారాలలో చర్చి అంత ఉన్నత స్థాయిని చేరుకోవడం ఏ విధంగా సంభవించింది అని ఎవరైనా నన్ను అడిగితే, సమధానం అందరికీ తెలిసినదే అయినప్పటికీ, దానిని కొంత జ్ఞాపకం చేసుకోవడం అనవసరం అని నాకనిపించదు.

ఫ్రాన్స్ రాజైన ఛార్లెస్ ఇటలీలోకి ప్రవేశించక ముందు [Charles VIII invaded Italy in 1494.] ఈ దేశం పోప్, వెనటియన్స్, నేపుల్స్ రాజు, డ్యూక్ ఆఫ్ మిలన్ మరియు ఫ్లోరెంటైన్స్… ఇలా వీరి యొక్క పరిపాలన కింద ఉన్నది. ఈ రాజ్యాలు రెండు ముఖ్యమైన ఒప్పందాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఒకటి సాయుధసైన్య సమేతుడైన ఏ విదేశీయుడినీ ఇటలీ లోనికి ప్రవేశించనీయకూడదు. మరొకటి తమలో ఎవరూ కూడా రాజ్యవిస్తరణకు పూనుకోకూడదు. వీరందరిలో కూడా పోప్ మరియు వెనటియన్స్ వలనే ఎక్కువ భయాందోళనలు నెలకొన్నాయి. వెనటియన్స్‌ను అదుపులో ఉంచడానికి, ఫెర్రారాను రక్షించడం కొరకు జరిగిన విధంగా మిగిలిన రాజ్యాలన్నీ కూటమిగా ఏర్పడటం అవసరం. పోప్‌ను నియంత్రించడానికి ఓర్సిని మరియు కొలోన్నెసి అనే రెండు వర్గాలుగా విడిపోయిన రోమన్ జమీందారులను ఉపయోగించారు. వారు ఎల్లప్పుడూ ఏదో ఒక సాకుతో గొడవపడి సాక్షాత్తూ పోప్ కళ్ళముందే ఆయుధాలను చేబూని నిలబడతారు. ఈ కారణంగా పోప్ అధికారం బలహీనంగా, అరక్షితంగా ఉండిపోయింది. అప్పుడప్పుడు ధైర్యవంతుడైన సిక్స్టస్ లాంటి పోప్ తలయెత్తినప్పటికీ అతడి వివేకంగానీ అతడి అదృష్టం గానీ ఈ చీకాకులనుండి అతడిని రక్షించలేదు. అంతేకాక పోప్ యొక్క జీవితకాలం తక్కువ అవడం కూడా బలహీనతకు ఒక కారణం. ఒక పోప్ యొక్క సగటు జీవితకాలమైన 10 సంవత్సరాలలో అతడు చాలా కష్టం మీద ఒక వర్గాన్ని మాత్రమే అణచివేయగలుగుతాడు. ఉదాహరణకు ఒక పోప్ కొలొన్నెసి వర్గాన్ని దాదాపూ అణచివేశాడనుకుందాం. తరువాతవచ్చే పోప్ ఓర్సిని వర్గానికి శత్రువుగా మారి, వారి ప్రత్యర్థులకు మద్దతిస్తాడు. ఆ విధంగా కొలొన్నెసి వర్గం మరలా జీవం పోసుకుంటుంది. అయినా కూడా ఓర్సిని వర్గాన్ని నాశనం చేయగలిగేంతటి సమయం అతడికి ఉండదు. పోప్ యొక్క ప్రాపంచిక అధికారాలను (రాజకీయ అధికారాలను) ఇటలీలో ఎవరూ మన్నించకపోవడానికి ఇదీ కారణం.

ఆ తరువాత 6వ అలెగ్జాండర్ తలయెత్తాడు. ఇతడు అందరు పోప్‌ల్లా కాకుండా ధనంతో, సైన్యంతో ఒక పోప్ ఏ విధంగా విజయాలు సాధించవచ్చో నిరూపించాడు. అలాగే డ్యూక్ వాలెంటినో (6వ అలెగ్జాండర్ కుమారుడు) సహాయ సహకారాల ద్వారా, ఫ్రెంచ్ వారి దురాక్రమణను ఒక అవకాశంగా మలచుకోవడం ద్వారా, -నేను డ్యూక్ చేసిన పనుల గురించి మాట్లాడేటపుడు- పైన తెలిపిన అన్ని విషయాలను ఈయన సాధించాడు. ఇతని ఉద్దేశ్యం చర్చి యొక్క శక్తిని పెంచడం కాదు. డ్యూక్ యొక్క శక్తిని పెంచడం మాత్రమే. అయినప్పటికీ ఇతడు చేసిన పనులు చర్చి యొక్క శక్తి పెరగడనికీ, దాని గొప్పదనానికీ దోహదపడ్డాయి. అతడి మరణం తరువాత, డ్యూక్ వినాశనం తరువాత ఆ చర్చే అతడి శ్రమయొక్క ఫలానికి వారసురాలయింది.

ఆ తరువాత పోప్ జూలియస్ వచ్చాడు. మొత్తం రొమాగ్నాను పొందడం ద్వారా, -మరియు రోమన్ జమీందారుల యొక్క ప్రాభవం క్షీణించి, అలెగ్జాండర్ కొట్టిన చావుదెబ్బల మూలంగా వారి యొక్క ముఠాలన్నీ చెల్లాచెదురై పోయి ఉన్న పరిస్థితిలో- చర్చి బలంగా ఉండటం గమనించాడు. అంతేగాక అలెగ్జాండర్‌కు ముందు ఎవరూ చేయని రీతిలో ధనాన్ని పోగుజేయడానికి మార్గం సుగమంగా ఉన్నట్లుగా కూడా గమనించాడు. అటువంటి విషయాలను జూలియస్ కేవలం అనుసరించడమే కాదు వాటిని ఇంకా వృద్ధిచేశాడు. బొలోగ్నాను పొందడానికి, వెనటియన్స్‌ను నాశనం చేయడానికి, ఇటలీ నుండి ఫ్రెంచివారిని తరిమివేయడానికి ఇతడు నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ పథకాలన్నింటిలోనూ ఇతను విజయం సాధించాడు. ఇంతేకాక మరింత ప్రశంసనీయమైన అంశమేమంటే అతడు నిర్వర్తించిన ప్రతీకార్యం చర్చిని మాత్రమే బలోపేతం చేశింది తప్ప ఏ వ్యక్తినో బలోపేతం చేయలేదు. మరిముఖ్యంగా ఓర్సిని మరియు కొలొన్నెసి వైరివర్గాలను కూడా ప్రారంభంలో (తాను అధికారంలోకి వచ్చినపుడు) వాటికున్న స్థాయికే పరిమితం చేశాడు. వారి మధ్యన ఘర్షించాలనే ఉద్దేశ్యాలు కొంత మిగిలి ఉన్నప్పటికీ రెండు విషయాలు స్థిరంగా ఉండేటట్లు జాగ్రత్తపడటం ద్వారా వారిని నియంత్రించగలిగాడు. మొదటిది, చర్చి యొక్క గొప్పదనం. దీని ద్వారానే ఇతడు వాటిని భయపెట్టాడు. రెండవది వారిలో మతాధికారులు ఉండాటానికి అనుమతించకపోవడం. ఎందుకంటే మతాధికారులే వారి మధ్యన ఘర్షణలకు కారకులవుతున్నారు. ఈ వైరి ముఠాలలో మతాధికారులు ఉన్నప్పుడల్లా అవి ఎంతోకాలం శాంతియుతంగా ఉండవు. దీనికి కారణం మతాధికారులు రోమ్‌కు ఇంటా బయటా ఘర్షణలను ఎగదోసి, మద్దతు కొరకు భూస్వాములను (జమీందారులను) బలవంతం చేస్తారు. ఈ విధంగా మతాధికారుల దురాశల మూలంగా భూస్వాముల మధ్యన అభిప్రాయ భేదాలు, కల్లోలాలు పొడసూపుతాయి.

ఈ కారణాల మూలంగానే (జూలియస్ తరువాత పోప్ గా వచ్చిన) దైవసమానుడైన పోప్ లియో చర్చి అత్యంత శక్తివంతంగా ఉన్నట్లు గమనించాడు. తన ముందువారు దానిని సైనికంగా ఉన్నతంగా రూపొందిస్తే ఇతడు దానిని తన మంచితనం ద్వారా, అంతులేని సుగుణాల ద్వారా మరింత గొప్పగా, మరింత గౌరవనీయమైనదిగా రూపొందించాలని మనం ఆశిద్దాం.

Pope Alexander VI (1492-1503). Pope Julius II (1503-1513). Pope Leo X (1513-1521).

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్ ' 10వ అధ్యాయం

2010-10-11T00:21:00.000-07:00

10వ అధ్యాయం: అన్ని సంస్థానాల యొక్క బలాన్ని నిర్థారించవలసిన విధానం గురించి

CHAPTER X: CONCERNING THE WAY IN WHICH THE STRENGTH OF ALL PRINCIPALITIES OUGHT TO BE MEASURED

ఈ సంస్థానాల యొక్క లక్షణాన్ని పరీక్షించడంలో మరో అంశం గురించి ఆలోచించడం అవసరం. అదేమంటే రాజు అవసరమైన సందర్భంలో తన స్వంత వనరులతో తనను తాను కాపాడుకోగలిగేంత సామర్ధ్యం కలిగి ఉన్నాడా లేక అతడు ఎల్లప్పుడూ ఇతరుల సహాయం యొక్క అవసరం కలిగి ఉన్నాడా అని. ఈ విషయాన్ని మరింత స్పష్టం చేయడానికి, -ధనంగానీ, వ్యక్తులుగానీ సమృద్ధిగా ఉండటం వలన తమ మీద దండెత్తే వారికి వ్యతిరేకంగా యుద్ధంలో చేరడానికి తగినంత సైన్యాన్ని పెంపొందించగలిగే వారిని- తమస్వంత వనరుల ద్వారా తమను తాము కాపాడుకోగలిగే వారుగా నేను పరిగణిస్తాను. ఎవరికైతే యుద్ధరంగంలో శత్రువును ఎదుర్కోలేక కోటగోడల వెనకాల తలదాచుకోవడం ద్వారా తమను తాము రక్షించుకునే పరిస్థితి తప్పదో, వారిని ఎల్లప్పుడూ ఇతరుల సహాయం అవసరపడి ఉండేవారిగా నేను పరిగణిస్తాను అని చెబుతున్నాను. మొదటి పరిస్థితి ఇప్పటికే చర్చించబడింది. సందర్భం వస్తే, దాని గురించి మరలా మనం మాట్లాడుకుందాం. రెండవ పరిస్థితిలో అటువంటి రాజులను మిగతా దేశం యొక్క రక్షణ గురించి ఆలోచించకుండా, తాము నివసించే పట్టణాలకు కోటలు కట్టాలనీ, తగిన ఆహారనిల్వలు కలిగి ఉండాలనీ హెచ్చరించడం తప్ప చెప్పటానికి మరేమీ లేదు. ఎవరైనా తమ పట్టణానికి చక్కగా కోటకట్టి, -పైన తెలిపిన మరియు ముందుముందు తరచూ చెప్పబోయే విధానంలో- తమ ప్రజల యొక్క ఇతర అవసరాలన్నింటినీ సక్రమంగా సమకూరుస్తారో వారిమీద ఎంతో జాగ్రత్త తీసుకుంటే తప్ప దాడి చేయటం సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే కష్టంతో కూడుకున్న కార్యాచరణలో పాల్గొనడానికి మనుషులు ఎల్లప్పుడూ విముఖత చూపిస్తారు. ఎవరైతే తమ పట్టణానికి చక్కగా కోటకట్టి, ప్రజాద్వేషానికి గురికాకుండా ఉంటారో వారి మీద దాడిచేయడం అంత తేలిక విషయం కాదని తెలుస్తున్నది.

జర్మనీ యొక్క నగరాలు పూర్తి స్వాతంత్ర్యాన్ని అనుభవిస్తున్నాయి. అవి తమ చుట్టుప్రక్కల (కోట వెలుపల) కొద్దిదేశాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉన్నాయి. అవి తమకనుకూలంగా ఉన్నపుడు మాత్రమే చక్రవర్తికి విధేయతను ప్రకటిస్తాయి. చక్రవర్తికిగానీ, తమకు సమీపంలోగల మరే ఇతర శక్తికి గానీ అవి భయపడవు. వాటిని స్వాధీనం చేసుకోవడం అనేది చాలా కష్టంతోనూ మరియూ ప్రయాసతోనూ కూడుకున్న పని అని ప్రతీ ఒక్కరికీ తేటతెల్లమయ్యే విధంగా వాటికి కోటలు కట్టబడ్డాయి. అవి అన్నీకూడా లోతైన కందకాలు మరియు బలిష్టమైన గోడల చేత సురక్షితమై ఉంటాయి, తగినన్ని ఆయుధాలను కలిగి ఉంటాయి, మరియు వాటియొక్క ప్రజా గోదాముల్లో ఒక సంవత్సరానికి సరిపడా ఆహారం, పానీయాలు, మరియు ఇంధనం నిరంతరం నిల్వ ఉంటాయి. వీటన్నింటికీ తోడుగా ప్రభుత్వానికి వ్యయం లేకుండా ప్రజలలోని పేదవర్గాలకు చేయూత నీయడానికి -అటువంటి నగరాలకు జీవమూ మరియూ బలమూ అయినటువంటి చేతివృత్తులలోనూ మరియూ సామాన్య ప్రజలు జీవనోపాధిని పొందే వృత్తులలోనూ- వారికి ఒక సంవత్సరకాలం పాటు పని కల్పించడం కొరకు కావలసిన ముడిపదార్థాల నిల్వను కూడా కలిగి ఉంటాయి. మరిముఖ్యంగా అవి సైనిక కార్యకలాపాలను చాలా ప్రతిష్టాత్మకంగా భావిచటమేకాక వాటి నిర్వహణ కొరకు ఏన్నో నియమనిబంధనలను కూడా కలిగి ఉన్నాయి.

కనుక పటిష్ఠమైన నగరాన్ని కలిగి ఉన్న మరియు ప్రజాద్వేషానికి గురికాని రాజుమీద ఎవరూ దండెత్తరు. ఒకవేళ ఎవరైనా దండెత్తినా వారు చాలా అవమానకరమైన రీతిలో తరిమివేయబడతారు. ఎందుకంటే ప్రపంచ వ్యవహారాలు ఎంతగా చలనశీలమంటే ఒక పూర్తి సంవత్సరం కోటముట్టడిలో సైన్యాన్ని ఏ మార్పూ లేకుండా అలానే ఉంచడం దాదాపూ అసాధ్యం. ఎవరైనా ఇలా వాదిస్తే: ప్రజలు నగరం వెలుపల ఆస్తులు కలిగి ఉన్నట్లైతే, అవి తగులబెట్టబడటం చూచి సహనంగా ఉండలేరు. దీర్ఘకాలముట్టడి, స్వార్థపరత్వం వారు తమ రాజును మర్చిపోయేటట్లు చేస్తాయి. దానికి నేను ఇలా సమాధానమిస్తాను. శక్తివంతుడైన మరియు ధైర్యవంతుడైన ఒక రాజు ఒకసారి తన ప్రజలకు కష్టకాలం ఎంతోకాలం కొనసాగదనే ధైర్యాన్నివ్వడం ద్వారా, మరోసారి శత్రువు యొక్క క్రూరత్వం యెడల భయాన్ని కలిగించడం ద్వారా, ఆ తదుపరి బహిరంగంగా అసంతృప్తిని తెలిపేవారిని చాకచక్యంగా నియంత్రించడం ద్వారా ఈ విధమైన కష్టాలన్నింటినీ అధిగమిస్తాడు.

ఇంతే కాకుండా, శత్రువు దండెత్తివచ్చిన వెంటనే - ప్రజల మనసులు ఉద్వేగంతో ఉండి, ఆత్మరక్షణకు సంసిద్ధంగా ఉన్న సమయంలోనే - సహజంగా దేశాన్ని తగులబెట్టి నాశనం చేస్తాడు. ఈ కారణం చేతనే రాజు భయపడాల్సిన అవసరం ఉండదు. ఎందుకంటే కొంతకాలం గడిచిన తరువాత, ప్రజల ఆవేశాలు చల్లబడిన సమయంలో, ప్రమాదం అప్పటికే జరిగిపోయింది, కష్టాలకు లోనవడం జరిగిపోయింది, దీని నివారణ ఇక ఎంతమాత్రం లేదు. కనుక ప్రజలు ఇప్పుడు తమ రాజుతో మరింతగా సన్నిహితమవడానికి సంసిద్ధంగా ఉంటారు. ఎందుకంటే అతడిని రక్షించడం కొరకు తమ గృహాలు దహనానికి, తమ ఆస్తులు విధ్వంసానికి గురయ్యాయి కనుక ఆ రాజు ఇప్పుడు తమ యెడల కృతజ్ఞతా భావంతో ఉన్నట్లుగా వారికి కనిపిస్తాడు. ఎందుకంటే తమకు జరిగిన మేలువలన ఎంతగా బంధింపబడతారో (అనుబంధాన్ని ఏర్పరచుకుంటారో), తాము చేసిన మేలు వలన కూడా అంతగానే బంధింపబడటం (అనుబంధాన్ని ఏర్పరచుకోవడం) మానవస్వభావం. కనుక అన్ని విషయాలను గురించి జాగ్రత్తగా పరిశీలించినట్లైతే తన ప్రజలకు సరైన రక్షణను, అలానే సరైన సరఫరాలను అందించడంలో వైఫల్యం చెందకపోతే వారియొక్క మనసులను మొదటినుండి చివరివరకు స్థిరంగా ఉంచడం ఒక వివేకవంతుడైన రాజుకు కష్టం కాదు (అని చెప్పవచ్చు).

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్ ' 9వ అధ్యాయం

2010-10-11T00:18:00.000-07:00

9వ అధ్యాయం: పౌర సంస్థానం గురించి

CHAPTER IX: CONCERNING A CIVIL PRINCIPALITY

ఇప్పుడు నేను రెండవ పద్దతి గురించి చెబుతాను. (మొదటి పద్దతి పై అధ్యాయంలో వివరించబడింది) అదేమిటంటే ఒక ప్రముఖ పౌరుడు కుట్ర ద్వారా లేక హింస ద్వారా కాకుండా తన తోటి పౌరుల యొక్క మద్దతుతో తన దేశానికి రాజు కావడం. ఇటువంటి దానిని ‘పౌర రాజ్యం’(civil principality) గా పిలువవచ్చు. దీనిని పొందడానికి గొప్ప ప్రతిభాపాటవాలు గానీ, లేక అసాధారణమైన అదృష్టం గానీ అవసరం లేదు. కేవలం నిశిత దృష్టి (happy shrewdness) మాత్రమే అవసరం. తదుపరి నేను చెప్పేదేమిటంటే అటువంటి రాజ్యం ప్రజల మద్దతు ద్వారాగానీ లేక ప్రభువంశీకుల (nobles) మద్దతు ద్వారా గానీ పొందబడుతుంది. ఎందుకంటే అన్ని నగరాలలోనూ ఈ రెండు వర్గాలు ఉంటాయి. దీనివలన ప్రభువంశీకులచే తాము పరిపాలింపబడకూడదనీ, వారిచే అణచివేతకు గురికాకూడదనీ ప్రజలు కోరుకునే పరిస్థితీ; అలాగే ప్రజలను పాలించాలి, వారిని అణచివేయాలి అని ప్రభువంశీకులు కోరుకునే పరిస్థితీ తలయెత్తుతాయి. అంతేకాక ఈ రెండు విరుద్ధమైన కోరికలనుండి నగరాలలో ఈ మూడింటిలో ఏదో ఒక ఫలితం తలయెత్తుతుంది. అవి సంస్థానం (principality), లేక స్వీయ ప్రభుత్వం (self- government ) లేక అరాచకత్వం (anarchy ).

ప్రజల చేతగానీ లేక ప్రభువంశీకులచేత గానీ - వారిలో ఎవరికో ఒకరికి అవకాశం వచ్చిన దాని ప్రకారంగా - ఒక సంస్థానం సృష్టింపబడుతుంది. ఎలా అంటే ప్రజలను నియంత్రించలేమని గ్రహించిన ప్రభువంశీకులు తమలో ఒకరి యొక్క ప్రఖ్యాతిని నినదిస్తూ- ఆ విధంగా అతని నీడలో వారు తమ ఆకాంక్షలను నెరవేర్చుకోగలిగేటట్లుగా- అతనిని రాజుగా చేస్తారు. ప్రభువంశీకులను నిరోధించలేమని తెలుసుకున్న ప్రజలు కూడా తమలో ఒకని యొక్క ప్రఖ్యాతిని నినదిస్తూ- అతని అధికారం ద్వారా ఆత్మరక్షణ చేసుకునేటట్లుగా- అతడిని రాజుగా చేస్తారు. ప్రభువంశీకుల సహాయం ద్వారా సార్వభౌమత్వాన్ని పొందినవాడు ప్రజల సహాయం ద్వారా దానిని చేరుకున్నవాని కన్నా ఎక్కువ కష్టంతో ఆ స్థానాన్ని నిలబెట్టుకుంటాడు. ఎందుకంటే మొదటివాని చుట్టూ అతనితో సములుగా తమను భావించుకునే వారు అనేకమంది ఉంటారు. దీనిమూలంగా అతడు వారిని తన అభీష్టానుసారంగా పాలించనూలేడు లేక సమాధానపరచనూ లేడు. అయితే ప్రజామద్దతుతో సార్వభౌమత్వాన్ని చేరుకున్నవాడు తానొక్కడే ఉంటాడు. అతనియెడల విధేయత చూపడానికి సిద్ధంగా లేనివారు అతని చుట్టూ కొద్దిమందే ఉంటారు, లేనిచో అసలు ఉండరు.

దీనికి తోడుగా నిజాయితీగా వ్యవహరించడం ద్వారా మరియు ఇతరులకు హాని తలపెట్టకుండా ప్రభువంశీకులను ఎవరూ తృప్తిపరచలేరు. కానీ ప్రజలను తృప్తిపర్చవచ్చు. ఎందుకంటే వారిలక్ష్యం ప్రభువంశీకుల లక్ష్యం కన్నా ఎక్కువ ధర్మబద్ధమైనది. ప్రభువంశీకులు అణచివేయాలని కోరుకుంటే ప్రజలు కేవలం అణచి వేతకు గురికాకూడదని మాత్రమే కోరుకుంటారు. మరో విషయం ఏమిటంటే శత్రుత్వం వహించిన ప్రజలనుండి రాజు తనను ఎన్నడూ రక్షించుకోలేడు, ఎందుకంటే వారు అనేకమంది ఉంటారు. అదేసమయంలో ప్రభువంశీకుల నుండి అతడు తనను రక్షించుకోగలుగుతాడు. ఎందుకంటే వారు సంఖ్యలో కొద్దిమందే ఉంటారు గనుక. శత్రుత్వం వహించిన ప్రజల వలన ఏ రాజైనా మహా అయితే వారిచే త్యజించబడవచ్చు (abandonment). కానీ శతృత్వం వహించిన ప్రభువంశీకుల వలన త్యజించబడే భయమేకాదు, వారంతా ఇతడిమీద తిరగబడే (rise against) అవకాశం కూడా ఉంటుంది. ఎందుకంటే వారు చాలా గొప్ప చాకచక్యాన్ని (craft) మరియు దూరదృష్టిని కలిగి ఉండటం వలన వారు ఎల్లప్పుడూ కాలం తమ రక్షణకు అనుకూలంగా ఉండేటట్లు చూచుకొంటారు, అంతేకాక విజేత ఎవరు అవగలరని వారు భావిస్తారో వాని పక్షాన ఉండటాన్నే వారు కోరుకుంటారు. ఇంకా రాజు ఎల్లప్పుడూ అదే ప్రజలతో కలసి జీవించక తప్పదు. కానీ అదే ప్రభువంశీకులతోనే ఎల్లప్పుడూ కలసి జీవించవలసిన అవసరం మాత్రం లేదు. ఎందుకంటే వారిని అతడు ఏరోజైనా రూపొందించగలడు మరియు రూపుమార్చగలడు (make and unmake). అంతేకాక తనకిష్టం వచ్చినపుడు వారికి అధికారం ఈయనూగలడు లేక తీసివేయనూగలడు.

ఐతే ఈ విషయాన్ని తేటతెల్లం చేయడానికి, ప్రభువంశీకులు ప్రధానంగా రెండువిధాలుగా పరిగణించబడాలని నేను చెబుతున్నాను. ఎలా అంటే నీ పురోభివృద్ధిలో పాలుపంచుకునేటట్లుగా తమ నడవడికను మలచుకునేవారు (binds them entirely to your fortune) లేక అలా చేయనివారు. ఆవిధంగా పాలుపంచుకునేవారిని -వారు దురాశలేని వారైనట్లైతే (దోపిడీ ప్రవృత్తి లేని వారైనట్లైతే)- వారిని ప్రేమించాలి మరియు గౌరవించాలి. ఆ విధంగా పాలుపంచుకోని వారిని మరలా రెండువిధాలుగా పరిగణించాలి. పిరికితనం వలన మరియు సహజంగానే వారికి ధైర్యం లేకపోవడం వలన కొందరు ఆ విధంగా చేయకపోవచ్చు (పాలుపంచుకోకపోవచ్చు). అలాంటపుడు వారి సేవలను నీవు పొందాలి -మరిముఖ్యంగా వారిలో వివేకవంతులైన వారి సేవలు- ఎందుకంటే మంచిరోజులలో వారు నిన్ను గౌరవిస్తారు, కష్టకాలంలో వారివలన నీకు ఏవిధమైన భయం ఉండదు. కానీ ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా మరియు స్వార్థపూరిత లక్ష్యాలతో వారు నీ పురోభివృద్ధిలో పాలుపంచుకోక దూరంగా ఉంటే అది వారు నీ గురించి కన్నా తమ గురించే ఎక్కువ ఆలోచిస్తున్నారన్నదానికి నిదర్శనం. అటువంటి వ్యక్తులతో రాజనేవాడు చాలా జాగ్రత్తగా ఉండాలి. అలాగే వారు తనకు బాహాటమైన శతృవులు అన్నట్లుగా వారితో వ్యవహరించాలి. ఎందుకంటే అతడి కష్టకాలంలో ఎల్లప్పుడూ అతడి వినాశనానికే వారు కృషి చేస్తారు.

కనుక ప్రజల మద్దతుతో రాజైన వాడు ప్రజలతో స్నేహపూర్వకంగా ఉండాలి. తన వలన అణచివేతకు గురికాకుండా ఉండటాన్ని మాత్రమే వారు కోరుకుంటున్నారని తెలుసుకుని అతడు సులభంగానే వారితో స్నేహపూర్వకంగా ఉండగలుగుతాడు. కానీ ఎవరైతే ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా, ప్రభువంశీకుల మద్దతుతో రాజౌతాడో అతడు అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా ప్రజల అభిమానాన్ని సంపాదించుకోవడాన్నే కోరుకోవాలి. వారిని తన సంరక్షణలోనికి తీసుకున్నట్లైతే దానిని అతడు సులువుగానే నెరవేర్చగలుగుతాడు. ఎందుకంటే మనుషులు, తాము ఎవరినుండైతే చెడును ఊహిస్తున్నారో వారినుండే తమకు మంచి ఎదురైనపుడు అలా మంచి చేసినవానితో వారు మరింత బలమైన అనుబంధాన్ని ఏర్పరచుకుంటారు. ఆ విధంగా తమ మద్దతుతో రాజైనప్పటికంటే త్వరితంగా, మరింతగా ప్రజలు అతడిని ప్రేమిస్తారు (అతడికి అంకితమౌతారు). ఒకరాజు ప్రజల ప్రేమను పొందడానికి అనేక మార్గాలున్నాయి. కానీ అవన్నీ పరిస్థితులను బట్టి మారతాయి కనుక ఎవరూ స్థిరమైన సూత్రీకరణలను చేయలేరు. కనుక నేను వాటిని వదిలివేస్తున్నాను. ఐతే నేను మరలా చెబుతున్నాను. ఒక రాజుకు ప్రజలతో స్నేహపూర్వకంగా ఉండటం అనేది అవసరం, లేనిచో కష్టకాలంలో అతనికి రక్షణ ఉండదు.

నబీస్ (Nabis) అనబడే స్పార్టన్ల రాజు మొత్తం గ్రీసు దేశం చేసిన దాడిని మరియు విజయోత్సాహంతో ఉన్న రోమన్ సైన్యం యొక్క దాడిని తట్టుకుని వారి నుండి తన దేశాన్ని మరియు తన ప్రభుత్వాన్ని కాపాడుకున్నాడు. ఈ ముప్పును అధిగమించడానికి అతడికి కొద్దిమంది నుండి మాత్రమే తనను రక్షించుకోవలసిన అవసరం ఏర్పడినది. ప్రజలు కనుక శతృత్వంతో ఉన్నట్లైతే ఇది (ఈ జాగ్రత్త) సరిపోయి ఉండేదికాదు. “ ప్రజలను నమ్ముకున్నవాడు బురదను నమ్ముకున్నట్లే” (He who builds on the people, builds on the mud) అనే సాధారణ సామెత ద్వారా నేను చెప్పిన ఈ విషయాన్ని ఎవరూ సవాలు చేయవద్దు. ఎందుకంటే ఒక మామూలు వ్యక్తి ప్రజలను నమ్ముకుని, తాను తన శత్రువుల చేతగానీ, లేక ప్రభుత్వాధికారుల చేతగానీ అన్యాయానికి గురైనపుడు, తనను ప్రజలు రక్షిస్తారని అనుకుంటే ఆ సామెత నిజమే కావచ్చు. ఎందుకంటే అటువంటి సందర్భాలలో ఎక్కువగా అతడు మోసపోవడమన్నదే జరుగుతుంది. రోమ్‌లో గ్రాచికి మరియు ఫ్లోరెన్స్‌లో మెస్సర్ జెయోర్జియోస్కాలి కి ఇలానే జరిగింది. కానీ ప్రజలలో నమ్మకాన్ని ఉంచినది ఒక రాజు -శాసించగలిగిన వాడు, ధైర్యవంతుడు, కష్టకాలంలో నిరుత్సాహపడనివాడు, తగుజాగ్రత్తలు తీసుకోవడంలో నిర్లక్ష్యం చూపనివాడు, తన స్థిరనిర్ణయంతో, ఉత్సాహంతో ప్రజలందరిలో ఉత్తేజాన్ని నింపేవాడు- అయినట్లైతే అతడు మోసగింపబడడు. పైగా అతడు తన పునాదులను చక్కగా నిర్మించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది.

(నబిస్: స్పార్టా నియంత, 195 B.C లో ఫ్లామినినస్ నేతృత్వంలో రోమన్లచే జయించబడ్డాడు. 192B.C లో చంపబడ్డాడు.)

ఇటువంటి సంస్థానాలు, పౌరసంస్థానాల నుండి నిరంకుశ రాజ్యాలుగా మారే క్రమంలో వీటికి కష్టకాలం సంభవిస్తుంది. ఎందుకంటే వీటి యొక్క రాజులు వ్యక్తిగతంగానైనా పరిపాలిస్తారు లేక పరిపాలనాధికారుల ద్వారానైనా ( through magistrates) పరిపాలన సాగిస్తారు. రెండవ పద్దతిలో వారి ప్రభుత్వం బలహీనంగానూ మరియు మరింత అరక్షితంగానూ ఉంటుంది. ఎందుకంటే అది పూర్తిగా పరిపాలనాధికారులుగా వ్యవహరిస్తున్న పౌరుల ఇష్టాయిష్టాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అంతే కాక ఈ పరిపాలనాధికారులు మరిముఖ్యంగా కల్లోల సమయంలో రహస్యమైన కుట్ర ద్వారాగానీ లేక బాహాటమైన వ్యతిరేకత ద్వారాగానీ ప్రభుత్వాన్ని చాలా సులువుగా కూలదోయగలరు. అంతేగాక రాజుకు కల్లోల సమయం నడుమన నిరంకుశాధికారాన్ని ప్రదర్శించే అవకాశం ఉండదు. ఎందుకంటే పౌరులు మరియు ప్రభుత్వ సిబ్బంది (citizens and subjects) పరిపాలనాధికారుల నుండి ఆదేశాలు అందుకోవడానికి అలవాటుపడి ఉండటంతో ఈ గందరగోళం మధ్యన అతడికి విధేయత చూపగలిగే స్థితిలో ఉండరు. అంతేకాక కష్టకాలంలో అతడు విశ్వసించగల మనుషుల కొరత ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది. ఎందుకంటే అటువంటి రాజు తాను శాంతి సమయాలలో ఆచరించే వాటిమీద ఆధారపడలేడు. శాంతి సమయంలో పౌరులు రాజ్యం యొక్క అవసరంలో ఉంటారు. అప్పుడు ప్రతిఒక్కరూ అతనితో ఏకీభవిస్తారు, అందరూ హామీ ఇస్తారు, మృత్యువు సుదూరంగా ఉన్న ఆ సమయంలో అతని కొరకు మరణించడానికి అందరూ సిద్ధపడతారు. ఐతే కష్టకాలంలో, అంటే రాజ్యం పౌరుల యొక్క అవసరంలో ఉన్నపుడు వారిలో కొద్దిమంది మాత్రమే అతనికి లభిస్తారు. అంతేకాక ఈ ప్రయోగం ఎంతో ప్రమాదకరమైనది కనుక దీనిని ఒకసారి మాత్రమే ప్రయత్నించాలి. కనుక వివేక వంతుడైన రాజు తన పౌరులు అన్నిరకాలైన, అన్నివిధాలైన పరిస్థితులలోనూ, ఎల్లప్పుడు కూడా రాజ్యం యొక్క మరియు తనయొక్క అవసరాన్ని కలిగి ఉండేటట్లుగా జాగ్రత్తపడాలి. అప్పుడు వారంతా ఎల్లవేళలా విశ్వాసపాత్రులుగానే ఉంటారు.

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్ ' 8వ అధ్యాయం

2010-10-11T00:13:00.000-07:00

8వ అధ్యాయం: కుట్రద్వారా రాజ్యాధికారాన్ని పొందినవారి గురించి

CHAPTER VIII: CONCERNING THOSE WHO HAVE OBTAINED A PRINCIPALITY BY WICKEDNESS

సాధారణ స్థితినుండి ఒక వ్యక్తి రాజుగా ఎదగడానికి అదృష్టం ద్వారానో లేక ప్రతిభద్వారానో కాకుండా మరో రెండు పద్దతులు కూడా ఉన్నాయి. రిపబ్లిక్‌ల గురించి చెప్పేటపుడు వాటిలో ఒకటి విస్తృతంగా చర్చించబడినా కూడా వాటిని ఇక్కడ ప్రస్తావించకుండా ఉండలేను. ఆ మార్గాలు ఏవంటే కుట్ర, కుతంత్రాలద్వారా రాజ్యాధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవడం లేదంటే ఒక సాధారణవ్యక్తి తోటిపౌరుల యొక్క సహాయ సహకారాల ద్వారా తన దేశానికి రాజు కావడం. మొదటి పద్దతి రెండురకాల ఉదాహరణల ద్వారా వివరించబడుతుంది. ఒకటి ప్రాచీనమైనది, మరోటి ఆధునికమైనది. (రెండవపద్దతి గురించి తరువాతి (9వ) అధ్యాయంలో వివరించబడుతుంది) ఇక ఈ విషయంలోకి మరింత లోతుకి వెళ్ళకుండా, వాటిని అనుసరించాలనుకునే వారికి ఈ రెండు ఉదాహరణలు చాలని నేను అనుకుంటున్నాను.

అగాథోక్లెస్ (Agathocles, 361BC-289BC) అనబడే సిసిలియన్ మామూలు స్థితి మాత్రమే కాదు, అతి దుర్భరమైన స్థితినుండి సిరాకస్ కు రాజు అయ్యాడు. (ఇటలీకి సమీపంలోగల ‘సిసిలీ’ అనే ద్వీపంలో ‘సిరాకస్’ అనే నగరం ఉన్నది) ఒక కుమ్మరివాని కొడుకైన ఇతడు తన కెరీర్‌లోని అన్ని దశలలోనూ చాలా దుష్ప్రవర్తనతో కూడిన జీవితం గడిపాడు. అయినప్పటికీ ఇతడు దుష్ప్రవర్తనకు తోడుగా మానసికంగానూ మరియూ శారీరకంగానూ దృఢత్వం కలిగినవాడవడంతో సైన్యంలో చేరి అంచెలంచెలుగా Praetor of Syracuse స్థాయికి ఎదిగాడు. ఆ స్థానంలో నిలదొక్కుకోవడంతోనే రాజ్యాధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవాలనీ, అలాగే అప్రయత్నంగా ప్రజామోదంతో సాధించుకున్న ఆ అధికారాన్ని ఇతరులకు బద్ధుడు కాకుండా హింసతో నిలుపుకోవాలనీ బాగా యోచించి నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ లక్ష్యం కొరకు అతడు ఆ సమయంలో తన సైన్యంతో సిసిలీలో యుద్ధం చేస్తున్న అమిల్కర్ (Amilcar) అనే కార్తజినియన్‌తో ఒక అవగాహనకు వచ్చాడు. ఒక రోజు ఉదయం ఇతడు రిపబ్లిక్ కు సంబంధించిన విషయాలను చర్చించాలనే మిషతో సిరాకస్ పట్టణపు ప్రజలను, సెనేట్‌ను సమావేశపరిచాడు. అతడి సైగతో సైనికులు సెనేటర్స్ అందరినీ, మరియు ప్రజలలో ధనవంతులనూ హతమార్చారు. ఆ విధంగా వారు హతమార్చబడిన తరువాత ఆ నగర సార్వభౌమత్వాన్ని అతడు ఎటువంటి ప్రజావ్యతిరేకత లేకుండా చేజిక్కించుకున్నాడు. (ఆ తరువాత) అతడు కార్తజినియన్లచే రెండు సార్లు ఓడింపబడి, చివరికి ముట్టడింపబడినప్పటికీ తన నగరాన్ని రక్షించుకోగలగటమే కాదు, నగర రక్షణార్థం కొంత సైన్యాన్ని వదలి, మిగతా సైన్యంతో ఆఫ్రికా మీద దండెత్తి అనతికాలంలోనే సిరాకస్ నగరాన్ని ముట్టడి నుండి విముక్తం చేశాడు. గత్యంతరం లేని పరిస్థితిలో కార్తజినియన్‌లు అగాథోక్లెస్‌తో సంధిచేసుకుని, సిసిలీని అతనికే వదిలేసి ఆఫ్రికాతో సరిపెట్టుకున్నారు.

దీనిని బట్టి అతడి యొక్క చేతలను మరియు అతడు సాధించిన విజయాలను పరిశీలించినవారు అందులో అదృష్టం పాత్ర ఏమీలేదని తెలుసుకుంటారు. పైన తెలిపినట్లుగా ఏ ఒక్కరి సహాయం లేకుండా, సైనికవృత్తిలో అంచెలంచెలుగా ఎదిగి, ప్రతీదశనూ అనేక కష్టనష్టాలతో అధిగమించి, అద్వితీయమైన స్థానాన్ని చేరుకుని, ఆ తదుపరి ఆ స్థానాన్ని ఎంతో ధైర్యంతో అనేక ప్రమాదాలకోర్చి పదిలంచేసుకున్నాడు. అయినా కూడా తోటి పౌరులను హతమార్చడం, స్నేహితులను మోసం చేయడం, విశ్వాసం, దయ, మతం అన్నవి లేకుండా ఉండటం; ఇవన్నీ ప్రతిభాసామర్థ్యాలుగా గణింపబడవు. అటువంటి పద్దతులు సామ్రాజ్యాన్ని తెస్తేతేవచ్చు గానీ, పేరు ప్రతిష్టలను తేలేవు. అయినా కూడా కష్టనష్టాలను సహించడంలో మరియు వాటిని అధిగమించడంలో అగాథోక్లెస్ యొక్క మానసిక దృఢత్వంతోబాటు, ప్రమాదాలలోకి అడుగిడటంలో మరియూ వాటినుండి బయటపడటంలో అతడి యొక్క ధైర్యాన్ని పరిశీలించినట్లైతే ప్రఖ్యాత నాయకుల కన్నా అతడు తక్కువగా ఎందుకు పరిగణింపబడుతున్నాడో మనకు కారణం కనబడదు. అయినప్పటికీ ఇతడి ఆటవిక కౄరత్వం మరియు అంతులేని ఘోరకృత్యాలతో కూడుకున్న అమానవీయత ప్రఖ్యాత వ్యక్తులతో బాటుగా ఇతడిని పరిగణించడానికి అనుమతించవు. కనుక, ఏ విధంగా కూడానూ ఇతడు సాధించిన దానికి కారణంగా అదృష్టాన్నో లేక ప్రతిభనో మనం చూపలేము.

ఈ రోజులలో, 6వ అలెగ్జాండర్ పరిపాలనా సమయంలో ఓలివెరొట్టో డ ఫెర్మో (Oliverotto da Fermo) చాలా సంవత్సరాల క్రితమే అనాథగా మారి గివోవన్ని ఫొగ్లియని అనబడే తన మేనమామచే పెంచబడ్డాడు. అతడి యవ్వన ప్రారంభ దినాలలో పగోలో విటెల్లి క్రమశిక్షణలో తర్ఫీదు పొంది, సైన్యంలో ఉన్నత స్థాయిని పొందాలనే ఉద్దేశ్యంతో అతడి క్రింద పనిచేయడానికి సైన్యంలో చేర్చబడ్డాడు. పగోలో చనిపోయిన తరువాత అతడి సోదరుడైన విటెల్లొజొ క్రింద సైన్యంలో పనిచేసి, అనతికాలంలోనే తన తెలివితేటలతో, శారీరక, మానసిక దృఢత్వంతో తన వృత్తిలో అగ్రగణ్యుడిగా నిలిచాడు. కానీ ఇతరుల వద్ద పనిచేయడం చిన్నతనంగా భావించిన అతడు ఫెర్మో రాజ్యం యొక్క స్వేచ్ఛకన్నా దాని బానిసత్వాన్నే ఎక్కువగా కోరుకున్న (దేశద్రోహులైన) ఆ రాజ్యపు పౌరులు కొందరి సహాయంతో మరియు విటెల్లెషి మద్దతుతో ఫెర్మోను స్వాధీనం చేసుకోవాలని పథక రచన చేశాడు. ఆ పథకం ప్రకారం అతడు తన మేనమామ అయిన గియోవన్ని పొగ్లియానికి ఈ విధంగా జాబు రాశాడు. చాలా సంవత్సరాలనుండి ఇంటికి దూరంగా ఉండటం వలన, తనను, స్వంత ఊరిని ఓసారి చూడాలనుకుంటున్నట్లు, అలాగే తన తండ్రి ద్వారా తనకు సంక్రమించిన ఆస్తి సంగతి కూడా ఓసారి పరికించాలనుకుంటున్నట్లు రాశాడు. ఇంకా తాను గౌరవాన్ని పొందడానికి తప్ప మరిదేని కోసం శ్రమించనప్పటికీ, స్వంత ఊరి ప్రజలకు తాను ఇన్నాళ్ళూ సమయాన్ని వ్యర్థంగా గడపలేదని తెలియజేయటం కొరకు గౌరవప్రదంగా ఆ ఊరికి రావాలనుకుంటున్నట్లు, అందుకొరకు తన స్నేహితులు, అనుచరులతో కూడిన వందమంది గుఱ్ఱపు రౌతులను వెంట తేవాలని అనుకుంటున్నట్లు రాశాడు. ఇంకా తనను ఫెర్మియన్‌లు గౌరవప్రదంగా స్వాగతించేటట్లు గా ఏర్పాటు చేయమని తన మేనమామను అర్థిస్తూ, అది అంతా తానొక్కడికే గౌరవం కాదనీ, తనను పెంచి పెద్దచేసిన తన మేనమామకు కూడా గౌరవమేనని కూడా రాశాడు.

ఆ ప్రకారంగా గియోవన్ని తన మేనల్లుడికి జరగవలసిన గౌరవమర్యాదలలో లోటులేకుండా చూచాడు. ఫెర్మియన్స్ అతడిని సగౌరవంగా స్వాగతించేటట్లు చేసి, తన స్వంత ఇంటిలోనే అతడికి బస ఏర్పాటు చేశాడు. అక్కడ కొద్ది రోజులు గడిపి, తన దుర్మార్గమైన పథకానికి కావలసిన ఏర్పాట్లన్నీ చేసుకున్న ఓలివెరొట్టొ (పథకం ప్రకారం) ఒక ఘనమైన విందును ఏర్పాటుచేసి దానికి తన మేనమామ అయిన గియోవన్ని ఫోగ్లియానిని మరియు ఫెర్మో నగరానికి చెందిన ప్రముఖులందరినీ ఆహ్వానించాడు. విందు మరియు అటువంటి విందులలో సాధారణంగా ఉండే వినోద కార్యక్రమాలన్నీ ముగిసిన తరువాత ఓలివరెట్టో తెలివిగా పోప్ అలెగ్జాండర్ మరియు అతడి కొడుకైన సీజర్ బోర్గియాల గొప్పతనం గురించి మరియు వారు చేపడుతున్న కార్యాల గురించి మాటాడుతూ గంభీరమైన చర్చను ప్రారంభించాడు. అతడు మాట్లాడుతున్న దానికి గియోవన్ని మరియు ఇతరులు సమాధానమిస్తుండగా అతడు హఠాత్తుగా పైకి లేచి, ఇటువంటి విషయాలను అందరి ముందూ కాక వ్యక్తిగతంగా (ప్రైవేటుగా) మాట్లాడుకోవాలని చెబుతూ మరో గదిలోనికి నడిచాడు. గియోవన్ని మరియు ఇతరులు కూడా అతడిని అనుసరించి అదే గదిలోనికి వెళ్ళారు. వారు అక్కడ ఆసీనులయ్యారో లేదో రహస్య ప్రదేశాలలో దాగి ఉన్న సైనికులు దూసుకొచ్చి గియోవన్ని మరియు మిగిలినవారిని హతమార్చారు. ఈ హత్యాకాండ తరువాత ఓలివెరొట్టొ తన అశ్వాన్ని అధిరోహించి, నగర వీధులలో కలియదిరుగుతూ- ప్రజలు భయంతో విధిలేక తనకు విధేయత తెలపడానికీ మరియు తాను రాజుగా ఉండే ప్రభుత్వాన్ని అనుమతించడానికీ గాను- చీఫ్ మెజెస్ట్రేట్‌ను రాజసౌధంలో బంధించాడు. అసంతృప్తితో తనకు హాని తలపెట్టగలిగే వారినందరినీ హతమార్చాడు. అంతేకాక ఆ రాజ్యాన్ని నిలుపుకున్న సంవత్సరకాలంలో అతడు ఫెర్మో నగరం మీద పట్టును కలిగి ఉండటమే కాక తన ఇరుగుపొరుగు వారందరికీ అసాధ్యుడుగా మారే విధంగా నూతనమైన పౌర, సైనిక శాసనాలతో శక్తివంతుడిగా రూపొందాడు. సీజర్ బోర్గియా చేత గనుక ఇతడు మోసగింపబడకపోయినట్లైతే ఇతడిని పదవీచ్యుతిడిని చేయడం అగాథోక్లెస్ ను పదవీచ్యుతుణ్ణి చేయడమంత కష్టమయి ఉండేది. కానీ సీజర్ బోర్గియా పైన చెప్పిన విధంగా ఇతడిని సినిగాలియాలో ఓర్సిని, విటెల్లిల తోపాటుగా పట్టుకున్నాడు. ఆ విధంగా తన మేనమామను చంపిన ఒక సంవత్సరకాలం తరువాత, ధైర్యసాహసాలలో మరియు దుర్మార్గంలో తనకు గురువైన విటెల్లొజొ తో పాటుగా పీక నులిమి చంపబడ్డాడు (Strangled).

ఇతరులు అనేకమంది కౄరత్వం మూలంగా యుద్ధసమయం సంగతి దేముడెరుగు కనీసం శాంతియుత సమయంలో సైతం తమ రాజ్యాన్ని రక్షించుకోలేకపోతుంటే, అగాథోక్లెస్ మరియు అటువంటి ఇంకొందరు అనంతంగా ఘోరకృత్యాలకూ మరియు కౄరత్వానికీ పాల్పడిన తరువాత కూడా తమ దేశంలో చిరకాలం సురక్షితంగా మనగలగడం, బాహ్యశత్రువుల నుండి తమను తాము రక్షించుకోగలగడం, ప్రజలు వారి యెడల ఎన్నడూ కుట్రకు పాల్పడకపోవడం….ఇదంతా ఎలా సంభవం అని ఎవరికైనా ఆశ్చర్యం కలగకమానదు. ఐతే ఇది కౄరత్వాన్ని ‘సరిగా అమలు చేయడం’, లేక ‘సరిగా అమలు చేయకపోవడం’ అన్న దాన్ని అనుసరించి జరిగింది అని నేను నమ్ముతున్నాను. ఆత్మరక్షణార్థం ఒకేఒక్క సమయంలో అమలు చేయబడిన కౄరత్వాన్ని, తదుపరి కాలంలో -ప్రజల మంచి కోసం వినియోగపడని పక్షంలో- కొనసాగకుండా ఉండే కౄరత్వాన్ని ‘సరిగా అమలు చేయబడిన కౄరత్వం’ (well employed ) గా చెప్పవచ్చు (చెడును సరియైనది అని చెప్పడం సాధ్యమైనట్లైతే). ఆరంభంలో స్వల్పంగా ఉండి కాలం గడిచే కొలదీ తగ్గకపోగా ద్విగుణీకృతమౌతూ పోయేది ‘సరిగా అమలు చేయబడని కౄరత్వం’ (ill-employed). మొదటి పద్దతిని ఆచరించేవారు దైవసహాయం ద్వారాగానీ లేక మానవసహాయం ద్వారాగానీ అగాథోక్లెస్ వలే తమ పరిపాలనను కొంత సులువుగా చేయగలుగుతారు. రెండవ పద్దతిని అనుసరించేవారికి తమను తాము కాపాడుకోవడం సాధ్యం కాదు.

ఒక రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నపుడు విజేత తాను తీసుకోవలసిన కఠిన చర్యలన్నింటినీ (తాను చేయవలసిన గాయాలన్నింటినీ) క్షుణ్ణంగా పరీక్షించి, వాటిని ప్రతిరోజూ పునరావృతం చేయవలసిన పనిలేకుండా వాటన్నింటిని ఒకేదెబ్బతో అమలు చేయవలసి ఉన్నది. ఆ విధంగా ప్రజలను అస్థిరపరచకుండా ఉండటం ద్వారా వారిలో తిరిగి నమ్మకాన్ని కలిగించగలుగుతాడు. అంతేకాక వారికి మేలుచేయడం ద్వారా వారి అభిమానాన్ని సంపాదిస్తాడు. పిరికితనం వలన గానీ, లేక చెడుసలహా వలన గానీ ఇందుకు విరుద్ధంగా వ్యవహరించేవాడు ఎల్లప్పుడూ ఖడ్గాన్ని చేబూని ఉండవలసి వస్తుంది. అతడు ప్రజల మీద ఆధారపడలేడు, నిరంతరం అదే పనిగా పునరావృతమయ్యే కౄరత్వం వలన బాధలను అనుభవిస్తున్న ప్రజలు కూడా ఇతడిని విశ్వాసపాత్రుడిగా చూడరు. అందువలన గాయలన్నింటినీ కూడా ఒకేసమయంలో చేస్తే తక్కువగా బాధిస్తాయి గనుక తక్కువ ఆగ్రహాన్నే కలుగజేస్తాయి. చేసే మేలును మాత్రం కొద్దికొద్దిగా చేస్తే ఆ ఆనందం దీర్ఘకాలం ఉంటుంది.

అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా రాజనేవాడు అనుకోకుండా జరిగే మంచి లేక చెడు సంఘటనల వలన తన ప్రవర్తనా విధానం మారకుండా ఉండే విధంగా తన ప్రజల మధ్యన జీవించాలి. ఎందుకంటే మారవలసిన అవసరం కష్టకాలంలో కలిగితే అప్పటికి కఠిన చర్యలు తీసుకునే సమయం మించిపోయి ఉంటుంది. అలాగే మెతకవైఖరి అవలంబిస్తే, నీవు తప్పనిసరి పరిస్థితిలో అలా ప్రవర్తించావని పరిగణింపబడి, దాని నిమిత్తం ఏ ఒక్కరూ నీకు కృతజ్ఞత చూపకపోవడంతో నీకు ఏ విధంగానూ ఆ మెతక చర్యలు సహాయకారిగా ఉండవు.