భగవద్గీత-మొదటి అధ్యాయం

హోమ్‌పేజి


శ్రీమద్భగవద్గీత

మొదటి అధ్యాయం

అర్జునవిషాదయోగం

ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ:

ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః |
మామకాః పాండవాశ్చైవ కి మకుర్వత సంజయ || 1

సంజయ ఉవాచ:

దృష్ఠ్వా తు పాండవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా |
ఆచార్య ముపసంగమ్య రాజా వచన మబ్రవీత్ || 2


పశ్యైతాం పాండుపుత్రాణాం ఆచార్య మహతీం చమూమ్ |
వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా || 3


అత్ర శూరా మహేష్వాసాః, భీమార్జునసమా యుధి |
యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపద శ్చమహారథః || 4

ధృష్టకేతు శ్చేకితానః కాశీరాజ శ్చ వీర్యవాన్ |
పురుజిత్కున్తిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుఙ్గవః || 5

యుధామన్యుశ్చ విక్రాన్తః ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ |
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః || 6

అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ |
నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్ బ్రవీమి తే || 7

భవాన్ భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమితిఞ్జయః |
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సౌమదత్తి స్తథైవ చ || 8

అన్యే చ బహవశ్శూరాః మదర్థే త్యక్తజీవితాః |
నానాశస్త్ర ప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః || 9

అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితమ్ |
పర్యాప్తం త్విద మేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితమ్ || 10

అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగ మవస్థితాః |
భీష్మమేవాభిరక్షంతు భవంత స్సర్వ ఏవ హి || 11


తస్య సంజనయన్ హర్షం కురువృద్ధః పితామహః |
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శంఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ || 12


తత శ్శంఖాశ్చ భేర్యశ్చ పణవానక గోముఖాః |
సహసై వాభ్యహన్యంత స శబ్దస్తుములో௨భవత్ || 13


తత శ్శ్వే తైర్హయై ర్యుక్తే మహతి స్యందనే స్థితౌ |
మాధవః పాండవశ్చైవ దివ్యౌ శంఖౌ ప్రదధ్మతుః || 14


పాంచజన్యం హృషికేశో దేవదత్తం ధనంజయః |
పౌండ్రం ధధ్మౌ మహాశంఖం భీమకర్మా వృకోదరః || 15

అనంతవిజయం రాజా కుంతీపుత్రో యుధిష్ఠిరః |
నకుల స్సహదేవశ్చ సుఘోష మణిపుష్పకౌ || 16

కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖండీ చ మహారథః |
ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకి శ్చాపరాజితః || 17

ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః పృథివీపతే |
సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శంఖాన్ దధ్ముః పృథక్ పృథక్ || 18

స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ |
నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములో వ్యనునాదయన్ || 19

అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్ కపిధ్వజః |
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధను రుద్యమ్య పాండవః || 20

హృషీకేశం తదా వాక్యం ఇద మాహ మహీపతే !

అర్జున ఉవాచ:

సేనయో రుభయో ర్మధ్యే రథం స్థాపయ మే௨చ్యుత ! 21

యావ దేతాన్ నిరీక్షే௨హం యోద్దుకామా నవస్థితాన్ |
కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యమ్ అస్మిన్ రణసముద్యమే || 22

యోత్స్యమానా నవేక్షే௨హం య ఏతే௨త్ర సమాగతాః |
ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్భుద్ధేః యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః || 23


సంజయ ఉవాచ:

ఏవ ముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత |
సేనయో రుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ || 24

భీష్మ ద్రోణ ప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ |
ఉవాచ పార్థ పశ్యైతాన్ సమవేతాన్ కురూనితి || 25

తత్రాపశ్యత్ స్థితాన్ పార్థః పితౄనథ పితామహాన్ |
ఆచార్యాన్ మాతులాన్ భ్రాతౄన్ పుత్రాన్ పౌత్రాన్ సఖీం స్తథా || 26

శ్వశురాన్ సుహృదశ్చైవ సేనయో రుభయో రపి |
తాన్ సమీక్ష్య స కౌన్తేయః సర్వాన్ బంధూనవస్థితాన్ || 27

కృపయా పరయా௨௨విష్టో విషీదన్నిద మబ్రవీత్.

అర్జున ఉవాచ:

దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ || 28

సీదంతి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి |
వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే || 29

గాండీవం స్రంసతే హస్తాత్ త్వక్చైవ పరిదహ్యతే |
న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః || 30

నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ |
న చ శ్రేయో௨నుపశ్యామి హత్వా స్వజన మాహవే || 31

న కాంక్షే విజయం కృష్ణ ! న చ రాజ్యం సుఖాని చ |
కిం నో రాజ్యేన గోవింద ! కిం భోగై ర్జీవితేన వా? || 32

యేషా మర్థే కాంక్షితం నో రాజ్యం భోగాస్సుఖాని చ |
త ఇమే௨వస్థితా యుద్ధే ప్రాణాం స్త్యక్త్వా ధనాని చ || 33

ఆచార్యాః పితరః పుత్రాః తథైవ చ పితామహాః |
మాతులాశ్శ్వశురాః పౌత్రాః స్యాలాస్సబంధిన స్తథా || 34

ఏతా న్న హంతు మిచ్చామి ఘ్నతో௨పి మధుసూదన |
అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే || 35

నిహత్య ధార్తరాష్ట్రా న్నః కా ప్రీతి స్స్యా జ్జనార్దన? |
పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్ హత్వైతా నాతతాయినః || 36

తస్మాన్నార్హా వయం హంతుం ధార్తరాష్ట్రాన్ స్వబాంధవాన్ |
స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖిన స్స్యామ మాధవ || 37


యద్య ప్యేతే న పశ్యంతి లోభోపహతచేతసః |
కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ || 38

కథం న జ్ఞేయ మస్మాభిః? పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్ |
కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భి ర్జనార్దన || 39

కులక్షయే ప్రణశ్యంతి కులధర్మా స్సనాతనాః |
ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమ్ అధర్మో௨భిభవత్యుత || 40

అధర్మా௨భిభవాత్ కృష్ణ! ప్రదుష్యన్తి కులస్త్రియః |
స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసంకరః || 41

సంకరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ |
పతంతి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిండోదక క్రియాః || 42

దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసంకరకారకైః |
ఉత్సాద్యంతే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః || 43

ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన |
నరకే నియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ || 44

అహో ! బత ! మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయమ్ |
యద్రాజ్యసుఖలోభేన, హంతుం స్వజన ముద్యతాః || 45

యది మామ ప్రతీకారం అశస్త్రం శస్త్రపాణయః |
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుః తన్మే క్షేమతరం భవేత్ || 46

సంజయ ఉవాచ:

ఏవ ముక్త్వా௨ర్జున స్సంఖ్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ |
విసృజ్య సశరం చాపం శోక సంవిగ్న మానసః || 47

ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని "అర్జున విషాదయోగం" అనే మొదటి అధ్యాయం సమాప్తం.

 హోమ్‌పేజీ

భగవద్గీత: అన్నిశ్లోకాలు

తాత్పర్యసహిత భగవద్గీతను ఇక్కడ చదవండి 

భగవద్గీతలో ఉన్న మొత్తం 701 శ్లోకాలనూ తెలుగులో నెటిజన్లందరికీ అందుబాటులో ఉండేవిధంగా బ్లాగులో ప్రచురించాలని ఎప్పటినుండో అనుకుంటున్నాను. ఆ ఉద్దేశ్యం ఇప్పటికి కార్యరూపం దాల్చినది. 18 అధ్యాయాలనూ ఒక్కొకటి చొప్పున పోస్ట్ చేస్తుంటాను. అన్ని అధ్యాయాలకూ ఈ హోమ్‌పేజీలో లింక్ ఉంటుంది. అలాగే ప్రతీ అధ్యాయంలోనూ ఈ హోమ్‌పేజీకి లింక్ ఉంటుంది.



మొదటి అధ్యాయం: అర్జునవిషాదయోగం

రెండవ అధ్యాయం: సాంఖ్యయోగం

మూడవ అధ్యాయం: కర్మయోగం

నాల్గవ అధ్యాయం: జ్ఞానయోగం

ఐదవ అధ్యాయం: కర్మసన్యాసయోగం

ఆరవ అధ్యాయం: ఆత్మసంయమయోగం

ఏడవ అధ్యాయం: విజ్ఞానయోగం

ఎనిమిదవ అధ్యాయం: అక్షరపరబ్రహ్మయోగం

తొమ్మిదవ అధ్యాయం: రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగం

పదవ అధ్యాయం: విభూతియోగం

పదకొండవ అధ్యాయం: విశ్వరూపసందర్శనయోగం

పన్నెండవ అధ్యాయం: భక్తియోగం

పదమూడవ అధ్యాయం: క్షేత్రక్షేత్రజ్ఞ విభాగయోగం

పదునాల్గవ అధ్యాయం: గుణత్రయ విభాగయోగం

పదిహేనవ అధ్యాయం: పురుషోత్తమప్రాప్తియోగం

పదహారవ అధ్యాయం: దైవాసుర సంపద్విభాగయోగం

పదిహేడవ అధ్యాయం: శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగం

పదునెనిమిదవ అధ్యాయం: మోక్షసన్యాసయోగం

శ్రీ గీతామాహాత్మ్యం

తాత్పర్యసహిత భగవద్గీతను ఇక్కడ చదవండి 

యుద్ధమేదైనా...విజయం తథ్యం!

జీవితంలో యుద్ధం అనివార్యమైనది. దుష్టుడు యుద్ధాన్ని ఆరంభిస్తాడు; శిష్టుడు ఆ యుద్ధాన్ని ముగిస్తాడు. యుద్ధం చేయాలా వద్దా అని నిర్ణయించుకోగల స్వేచ్ఛ ఎవరికీ ఉండదు. ఎవరైనా సరే మనుగడ కోసం, ఆత్మగౌరవం కోసం, విజయాన్ని సాధించడం కోసం యుద్ధం చేసితీరాలి. నీవు శాంతి కాముకుడవు అయినా కూడా యుద్ధం చేయక తప్పదు. ఎందుకంటే శాంతి యుద్ధాన్ని నిరాకరిస్తే రాదు; యుద్ధం చేస్తే వస్తుంది. మనిషి జీవితంలో యుద్ధమనేది ఒక నిరంతర ప్రక్రియ.

అటువంటి యుద్ధానికి సంబంధించిన పరిజ్ఞానాన్ని సుబోధకంగా వివరించే ఓ చిరు గ్రంథాన్ని ఇప్పుడు నేను మీకు పరిచయం చేయాలనుకుంటున్నాను. ఆ గ్రంథం పేరు The Art of War. ఇది ప్రపంచంలోకెల్లా అత్యంత ప్రాచీన యుద్ధతంత్ర గ్రంథం. ఈ గ్రంథ రచయిత క్రీ.పూ.6వ శతాబ్దానికి చెందిన చైనా దేశపు సైనిక వ్యూహకర్త అయిన సన్–జు. ఇతడు ‘వు’ రాజ్య సేనానిగా పనిచేసి అనేక యుద్ధాలలో విజయం సాధించాడు. ఈ గ్రంథాన్ని చైనీస్ లో ‘పింగ్ ఫా’ అని అంటారు. ఈ గ్రంథం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందినది. చరిత్రలో ఎన్నో యుద్ధ గతులను, వాటి ఫలితాలను ప్రభావితం చేసింది. ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య దేశాలకు చెందిన ఎందరో సేనానులు ఈ గ్రంథం లో వివరించిన వ్యూహాలను ఆచరించి విజయాన్ని తమ స్వంతం చేసుకున్నారు.

నెపోలియన్, మావో సేటుంగ్, హొచిమిన్ వంటి రణతంత్రవేత్తలు, హెన్రీ కిసింజర్ వంటి రాజనీతి కోవిదుడు; ఇంకా ఇటువంటి వారు అనేక మంది ఈ గ్రంథాన్ని నిత్యపఠనీయ గ్రంథంగా పరిగణించారు. మరిముఖ్యంగా ఈ గ్రంథంతో నెపోలియన్‌కున్న అనుబంధం ప్రత్యేకమయినది. ఈ గ్రంథం యొక్క ఫ్రెంచ్ అనువాదం ఫ్రాన్సు దేశంలో ఓ 'నెపోలియన్' రూపొందడానికి కారణమయినదంటే అది అతిశయోక్తి కాదు. వియత్నాం యుద్ధకాలం నుండి అమెరికన్ సైనికాధికారులలో ఈ గ్రంథం విశేషమైన ఆదరణను పొందుతున్నది. వారి యుద్ధ వ్యూహాలన్నీ ఈ గ్రంథం మీదనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

ఈ గ్రంథానికి అనేక విశిష్టతలున్నాయి. ఇది ఏదో ఒక కాలానికి మాత్రమే పరిమితమైన గ్రంథం కాదు. ప్రాచీన కాలంలో రచింపబడిన ఈ గ్రంథం నేటి ఆధునిక కాలంలో కూడా అనుసరింపదగినదిగా ఉండి అంతకంతకూ తన ప్రాధాన్యతను పెంచుకుంటూనే ఉన్నది. అలాగే ఈ గ్రంథం ఏదో ఒక రంగానికి మాత్రమే పరిమితమైనది కాదు. ఇందులో వివరించిన వ్యూహాలు కేవలం సైనిక పరంగానే కాక ఇతర రంగాలకు కూడా అన్వయించుకునే విధంగా ఉంటాయి. అందుకే ఈ గ్రంథం సైనికరంగంతో పాటుగా రాజకీయ, వ్యాపార, మానేజిమెంట్ వంటి అనేక ఇతర రంగాలలో కూడా విశేషమైన వ్యాప్తిని పొందినది.

విషయాన్ని నైతిక దృక్పథంతో బోధించే గ్రంథాలు అనేకం ఉంటాయి. కానీ వాస్తవ దృక్పథంతో బోధించే గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. అటువంటి అరుదైన గ్రంథం ఈ The Art of War. ఇది ఒక వ్యక్తిత్వ వికాస గ్రంథం. మానవ సంబంధాలలో మనకు తరచూ ఎదురయ్యే అనేక సమస్యలను ఈ గ్రంథంలో వివరించిన వ్యూహాలను అవగాహన చేసుకోవడం ద్వారా ఎదుర్కోవచ్చు. ఇది ఒక మానసిక శాస్త్ర గ్రంథం. ఎదుటిమనిషి అంతరంగాన్ని అంచనా వేయడానికి ఈ గ్రంథం ఎంతైనా ఉపకరిస్తుంది.

ఈ గ్రంథానికి ఆంగ్లభాషలో అనేక అనువాదాలున్నాయి. వాటన్నింటిలోకీ Lionel Giles యొక్క అనువాదం ప్రామాణికమైనదిగా పరిగణింపబడుతున్నది. ఇంటర్‌నెట్‌లో ఈ గ్రంథం యొక్క Giles అనువాదాన్ని వ్యాఖ్యాన సహితంగా ప్రోజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్ అందిస్తున్నది. వ్యాఖ్యాన రహితంగా అనేక వెబ్‌సైట్లు అందిస్తున్నాయి. Thomos Cleary యొక్క అనువాదాన్ని www.sonshi.com అనే వెబ్‌సైట్ అందిస్తున్నది.

మాకియవెల్లి యొక్క ప్రఖ్యాత రచన ‘ద ప్రిన్స్’ తో సమానంగా, ప్రపంచవ్యాప్త ఆదరణ చూరగొన్న ఈ గ్రంథాన్ని మీరు కూడా చదవండి!

నిజమైన వ్యక్తిత్వవికాసం

ప్రపంచానికి రాజనీతిని బోధించే కార్యాన్ని మాకియవెల్లి నెరవేర్చాడు. యుద్ధకళను బోధించే పనిని సన్–జు నిర్వర్తించాడు. ప్రేమపాఠాలు ఒవిడ్ నేర్పాడు. అలాగే ఎదుగుతున్న బాలలు, విశాల ప్రపంచంలోకి అడుగిడబోతున్న యువత తెలుసుకోవలసిన విషయాలను, అలవరచుకోవలసిన అలవాట్లను, పొందవలసిన క్రమశిక్షణను లార్డ్ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ బోధించాడు.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ (1694-1773) ఇంగ్లాండు దేశపు కులీన వర్గానికి చెందినవాడు. ఇతడు ఆనాటి తన దేశప్రభుత్వంలో ఎన్నో ఉన్నతస్థాయి పదవీ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఇతడు 1732 లో జన్మించిన తన కొడుకు ఫిలిప్‌ను ప్రయోజకుడైన మరియు సమర్థుడైన వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాలనే ఉద్దేశ్యంతో అతని బాల్యదశ నుండి 30సంవత్సరాలపాటు 400కు పైగా ఉత్తరాల ద్వారా ప్రాపంచిక విజ్ఞానాన్ని అత్యంత ఆసక్తికరంగానూ మరియు సులభగ్రాహ్యమైన శైలిలోనూ బోధించాడు. అతి మనోహరమైన భాషాసౌందర్యంతోనూ మరియు అతి విలువైన బోధనతోనూ విలసిల్లే ఆ ఉత్తరాలు చెస్టర్‌ఫీల్డ్ మరణానంతరం ప్రచురింపబడి ఆంగ్ల ప్రజానీకం యొక్క హృదయాలను హత్తుకున్నాయి.

ఇటువంటి విషయాలను బోధించినవారు చెస్టర్‌ఫీల్డ్‌కు ముందూ ఉన్నారు, తరువాత కూడా ఉన్నారు. కానీ వారందరిలోనూ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క స్థానం అద్వితీయమైనది. మరిముఖ్యంగా నేటికాలంలో వ్యక్తిత్వవికాసం పేరుతో అనేక గ్రంథాలు మనకు మార్కెట్లో ప్రత్యక్షమవుతున్నాయి. అనేకమంది వ్యక్తిత్వవికాసనిపుణులమంటూ భారీ ఫీజులు వసూలు చేసి క్లాసులు నిర్వహిస్తున్నారు. అవన్నీ చదివినంతసేపూ, విన్నంతసేపూ ఉత్తేజభరితంగా ఉంటాయి. కానీ తరువాత ఏ ఒక్క విషయంగూడా మన మనసులో నిలిచి ఉండదు, మన ప్రవర్తనను ప్రభావితం చేయదు—వెరసి వెచ్చించిన మొత్తమంతా, పడిన ప్రయాసంతా వ్యర్థం. కానీ చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క ఈ బోధను ఒక్కసారి అధ్యయనం చేస్తే ఏ ఒక్క విషయాన్నీ కూడా జీవితంలో మరెన్నటికీ మరువలేము.

నేటికాలపు బోధకుల లక్ష్యం డబ్బుసంపాదన. కనుక వారు ప్రత్యర్థులతో ఉన్న పోటీని మరియు మార్కెట్ ట్రెండును దృష్టిలో ఉంచుకుని రాసుకుపోతూ, చెప్పుకుపోతూ ఉంటారు. విద్యార్థులను ఆకర్షించగల అనవసర విషయాల ప్రస్తావనే వారి బోధనలో అధికం. నిజంగా వ్యక్తిత్వానికి పునాదిగా నిలబడగలిగిన విషయాలేవీ అందులో ఉండవు.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ కు ఈ ఉత్తరాలు రాసేటపుడు ఇవన్నీ ఈ విధంగా ప్రచురించబడగలవన్న ఆలోచనేలేదు. కేవలం తన కుమారుడిని ఉత్తమ వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాలన్న ఓ తండ్రికి ఉండే సహజమైన అభిలాషతో చిత్తశుద్ధితోనూ, లక్ష్యశుద్ధితోనూ ఆంతరంగికంగా రాసిన ఉత్తరాలు ఇవి. ఓ తండ్రికి ఉండే ఆరాటమే కాక చెస్టర్‌ఫీల్డ్, తాను స్వయంగా ఉన్నత విద్యావంతుడు గావడం, ప్రభువంశీకుడుగావడంతో విలువలయెడల, క్రమశిక్షణ గలిగిన జీవితం యెడల, నాగరిక జీవనశైలి యెడల పట్టుదల గలిగినవాడవటం, ఉన్నతస్థాయి రాజోద్యోగిగా అనేక ప్రాంతాలలో అనేక మంది వ్యక్తులతో కలసి పనిచేసి గడించిన లోకానుభవం, మనోహరమైన ఆంగ్లభాషను రాయగలిగే సామర్థ్యం—ఇవన్నీ కలసి అత్యంత విలువైన బోధ ఈ ప్రపంచానికి అందడానికి కారణమయ్యాయి.

ఈ బోధనకు మరో విశిష్టత కూడా ఉన్నది. ఇవి ఆధునిక యుగారంభంలో రాయబడినా కూడా ఫ్రెంచి విప్లవ భావజాలంగానీ, అక్టోబర్ విప్లవ భావజాలంగానీ మానవుడి ఆలోచనావిధానాన్ని ప్రభావితం చేయడానికన్నా ముందే రాయబడ్డాయి. ఈ రెండు విప్లవాలు మానవాళికి ఎంతో మేలు చేసిన సంగతి అలా ఉంచితే, అవి మోసుకువచ్చిన నూతనభావజాలం మూలంగా మానవుడు తరతరాలుగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్న కొన్ని ముఖ్యమైన విలువలను అనివార్యంగా వదులుకోవాల్సి వచ్చింది. అటువంటి పరిణామం జరగడానికంటే ముందే రాయబడటంతో చెస్టర్‌ఫీల్డ్ ఉత్తరాలు మనిషి అలవరచుకోవలసిన కల్తీలేని అసలుసిసలు విలువలతో అలరారుతూ ఉంటాయి.

ఆంగ్లభాషలో నైతికవర్తనకు పర్యాయపదంగా Victorian అనే పదం ఎలా స్థిరపడిపోయిందో, అలాగే నాగరిక ప్రవర్తనకు పర్యాయపదంగా chesterfieldian అనే పదం స్థిరపడిపోయింది.

చెస్టర్‌ఫీల్డ్ తన స్వంత కొడుకుకు మరియు పెంపుడు కొడుకుకు రాసిన అన్ని ఉత్తరాలు కలిపి కొన్ని వందల సంఖ్యలో ఉంటాయి. వాటిలో చాలావరకూ సుదీర్ఘమైన ఉత్తరాలే. అవన్నీ కలిపితే పెద్ద ఉద్గ్రంథమే అవుతుంది. కనుకనే కాలక్రమంలో Best Letters, Selected Letters లాంటి పేర్లతో కొన్ని ముఖ్యమైన ఉత్తరాలనో లేక ఆ ఉత్తరాలలోని కొన్ని ముఖ్యభాగాలనో సంకలనం చేసిన గ్రంథాలు ప్రచురింపబడ్డాయి. అయితే 1861 లో "Lord Chesterfield's Advice to His Son on Men and Manners" పేరుతో ప్రచురింపబడిన ఓ చిరుగ్రంథం మరింత విశిష్టమైనది. ఆ గ్రంథంలో చెస్టర్‌ఫీల్డ్ తన ఉత్తరాలలో బోధించిన విషయాలన్నింటినీ అంశాలవారీగా విభజించి, ఒకానొక అంశం గురించి అనేక ఉత్తరాలలో బోధించిన సందర్భంలో వాటిలో పునరావృతాలను వదిలేస్తూ, ముఖ్యమైన వాక్యాలను మాత్రం ఒక చోటకు చేర్చి ఆయన బోధనల సారాన్నంతటినీ సంక్షిప్తంగా అందించడం జరిగినది. ఆ గ్రంథాన్నే నేను మీకు సిఫార్సు చేయాలనుకుంటున్నాను. ఈ గ్రంథం యొక్క స్కానింగ్ కాపీని “ఇంటర్నెట్ ఆర్చివ్” అనే వెబ్‌సైట్ నుండి ఉచితంగా డౌన్‌లోడ్ చేసుకొని చదువుకోండి…..అనేక విలువైన సలహాలు, సూచనలు పొందడంతోపాటు చెస్టర్‌ఫీల్డ్ యొక్క ఆంగ్లవాక్య నిర్మాణశైలిని ఆస్వాదించండి।

(చెస్టర్‌ఫీల్డ్ సలహాలను మరికొంత విపులంగా చదవాలనుకుంటే పేరుకు తగ్గట్లుగానే బెస్ట్‌గా ఉండే ఈ బుక్‌ని చదవండి)

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 16వ అధ్యాయం

రాజు - రాజ్యం

అధ్యాయం - 16

ఉదారత మరియు లోభితనం గురించి

హోమ్‌పేజి

ఇప్పుడు పైన చెప్పబడిన లక్షణాలలో మొదటి దానితో ప్రారంభిస్తూ ఉదారత కలిగిన వారిగా ప్రఖ్యాతి పొందటం మంచిదే అని నేను చెబుతాను. అయితే ఉదారుడిగా ప్రఖ్యాతిని పొందలేని విధానంలో నీవు ఉదారతను ఆచరిస్తే అది నీకు హానికరం. ఎందుకంటే ఎవరైనా ఉదారతను నిజాయితీగా మరియు దానిని ఆచరించవలసిన విధానంలో ఆచరిస్తే అది ఇతరులకు తెలియకపోవడం వలన అందుకు వ్యతిరేకమైన (పిసినారి అనే) నిందను తప్పించుకోలేవు. కనుక ఉదారుడిగా ప్రజలలో పేరుపొందాలని కోరుకునే ఎవరైనా వైభవాన్ని, విలాసాన్ని ప్రదర్శించక తప్పదు. ఫలితంగా, అలా కోరుకునే రాజు అటువంటి కార్యాలకు తన సంపదనంతా వినియోగించి, --ఇంకా ఉదారుడు అనే పేరు నిలుపుకోవాలని అతడు కోరుకుంటుంటే-- చివరికి, ప్రజలమీద అక్రమంగా భారాన్ని మోపే విధంగా వత్తిడి చేయబడి, వారిమీద పన్నులు విధిస్తాడు. ఇంకా ధనాన్ని పొందటానికి అతడు చేయగలిగిన ప్రతీపనీ చేస్తాడు. ఇదంతా అతని ఎడల ప్రజలలో ద్వేషం కలుగచేస్తుంది. పేదవాడిగా మారిపోవటం వలన అతని కెవ్వరూ విలువనివ్వరు. ఆ విధంగా తన ఉదారతతో కొద్దిమందిని సంతోష పెట్టి, అనేక మందికి ఆగ్రహం తెప్పించడంతో, అతడు తాను యెదుర్కొనే మొట్టమొదటి కష్టంతోటే సతమతమైపోతాడు, మొదటి ప్రమాదానికే కృంగిపోతాడు. ఈ విషయాన్నంతా గ్రహించినమీదట, దానినుండి వెనుకకు మరలాలలనే ప్రయత్నంలో పిసినారితనం అనే నిందలో చాలా త్వరగా కూరుకుపోతాడు.

రాజు తాను కష్టాలపాలవటానికి సిద్ధమైతే తప్ప -ఇతరుల గుర్తింపు పొందేవిధంగా ఉదారత అనే నీతిని ఆచరించలేని స్థితిలో ఉంటాడు కనుక- అతనికి వివేకం ఉన్నట్లైతే పిసినారి అనే పేరు పొందడానికి భయపడకూడదు. ఎందుకంటే అతడు కాలక్రమంలో తాను ఉదారుడిగా ప్రవర్తించిన దానికన్నా ఎక్కువగా పరిగణించబడతాడు. దీనికి కారణం పొదుపు మూలంగా అతనికి ఆదాయం సరిపడినంతగా ఉంటుంది. దానివలన అతడు తన రాజ్యంమీద దండెత్తేవారిని స్వయంగా ఎదుర్కోగలుగుతాడు. అలాగే యుద్ధాలను ప్రజలమీద పన్నులు విధించకుండానే నడపగలుగుతాడు. అంటే ఎలా చెప్పవచ్చంటే ఎవరి నుండి ఏమీ తీసుకోడో, వారి అందరి యెడల ఇతడు ఉదారంగా ఉన్నట్లే. వీరు సంఖ్యలో లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉంటారు. ఎవరికి ఇతడు ఏమీ ఇవ్వడో, వారి యెడల ఇతడు పిసినారితనాన్ని ఆచరించినట్లుగా చెప్పవచ్చు. వీరు సంఖ్యలో కొద్దిమందే ఉంటారు.

పిసినిగొట్టుగా (లోభి) పేరుపొందిన వారి వలన తప్ప మన కాలంలో మరెవరి వలనా ఘన కార్యాలు జరిగినట్లు మనం చూడలేదు. వారు తప్ప మిగతా వారంతా వైఫల్యాన్నే చవి చూశారు. పోప్ జూలియస్II పోప్ అవడం కొరకు ఉదారుడిగా తనకున్న ప్రఖ్యాతిని అడ్డు పెట్టుకున్నాడు. కానీ పోప్ అయిన తరువాత దానిని నిలుపుకోవడానికి అతడు కృషి చేయలేదు, ఫ్రాన్సు రాజు మీద యుద్ధం చేసినపుడు అతడు తన ప్రజల మీద అధిక పన్నులు వేయకుండానే అనేక యుద్ధాలను చేశాడు. ఎందుకంటే అతనికున్న అదనపు ఖర్చులకు కావలసిన ధనాన్ని అతడు తను దీర్ఘకాలం ఆచరించిన పొదుపు ద్వారా సమకూర్చుకున్నాడు. ఇప్పటి స్పెయిన్ రాజు ఒకవేళ ఉదారుడిగా కనుక పేరు పడి ఉంటే అన్ని యుద్ధాలను చేయగలిగేవాడే కాదు, వాటిలో గెలిచేవాడే కాదు. కనుక ఒక రాజు తన అనుచరులను దోచుకోకుండా ఉండటానికీ, తనను రక్షించుకోవడానికీ, తాను పేదరికానికీ, చులకనకూ లోనుకాకుండా ఉండటానికీ, దురాశాపరుడిగా మారవలసిన అగత్యం లేకుండా చేసుకోవడానికీ… ఇలా వీటన్నింటి కొరకు లోభిగా పేరుపొందడానికి సంకోచించకూడదు. ఎందుకంటే తాను పరిపాలన సాగించడానికి సహాయపడే దుష్ట కార్యాలలో (vices) అది ఒకటి.

సీజర్ ఉదార గుణం వలననే సామ్రాజ్యన్ని పొందగలిగాడు. అలానే అనేకమంది ఇతరులు ఉదారంగా ఉండటం వలన మరియు ఆ విధంగా పరిగణింపబడటం వలనే అత్యున్నత స్థానాలకు చేరుకున్నారని ఎవరైనా అన్నట్లైతే దానికి నా సమాధానం: నిజంగా నీవు రాజువైనా లేక రాజు కావడనికి ప్రయత్నిస్తున్న వాడివి అయినా సరే. మొదటి పరిస్థితిలో ఈ ఉదార గుణం చాలా ప్రమాదకరం. రెండవ పరిస్థితిలో ఉదారంగా పరిగణించబడటం చాలా అవసరం. సీజర్ రోమ్ మొత్తంలోనే సర్వోన్నతుడిగా (చక్రవర్తిగా) రూపొందాలని అభిలషించిన వారిలో ఒకడు. కానీ అలా అయిన తరువాత అతడు ఖర్చులను అదుపులో ఉంచకుండా జీవించినట్లైతే అతడు తన ప్రభుత్వాన్ని నాశనం చేసుకొని ఉండేవాడు. దీనికి ఎవరైనా ఇలా బదులిస్తే: ఎందరో రాజులు ఉన్నారు. వారంతా ఉదారులుగా పరిగణింపబడుతూనే సైన్యంతో ఎన్నో ఘనకార్యాలు చేశారు. దీనికి నా బదులు: ఒక రాజు తనకు మరియు తన అనుచరులకు చెందిన దానిని ఖర్చు చేస్తాడు లేక ఇతరులకు చెందిన దానినైనా ఖర్చు చేస్తాడు. మొదటి పరిస్థితిలో అతడు చాలా పొదుపుగా ఉండాలి, రెండవ పరిస్థితిలో ఉదారంగా ఉండే ఏ అవకాశాన్ని అతడు వదులుకోకూడదు. ఏ రాజైతే తన సైన్యాన్ని దోపిడీలు, లూటీలు, బలవంతపు వసూళ్ళ ద్వారా పోషిస్తూ ముందుకు నడిపిస్తుంటాడో -ఇతరులకు చెందిన ధనం అతడి వద్ద ఉంటుంది కనుక- అతడికి ఈ ఉదారగుణం అవసరం. లేదంటే సైనికులు అతడిని అనుసరించరు. ఏదైతే నీది, నీ అనుచరులది కాదో దానిని నీవు సులువుగా ఇచ్చివేయవచ్చు …సైరస్, సీజర్, అలెగ్జాండర్ మాదిరిగా. ఎందుకంటే ఇతరులకు చెందిన దానిని విచ్చలవిడిగా పంచిపెట్టడం వలన నీకున్న ప్రఖ్యాతి పోదు, పైగా ఇంకా పెరుగుతుంది. నీ స్వంత ధనాన్ని విచ్చలవిడిగా పంచిపెట్టడం మాత్రమే నీకు నష్టదాయకం.

ఉదారత అంత త్వరగా వృధా అయిపోయే లక్షణం మరోటిలేదు. ఎందుకంటే నీవు దానిని ఆచరించే సమయంలోనే అలా ఆచరించగల సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయి, పేదరికాన్నీ మరియు అగౌరవాన్నీ మూటగట్టుకుంటావు, లేదంటే ఆ పేదరికాన్ని పోగొట్టుకునే ప్రయత్నంలో దోపిడీదారుడిగా మారి ద్వేషాన్నైనా మూటగట్టుకుంటావు. రాజనేవాడు అన్నిటి కన్నా ముఖ్యంగా అగౌరవానికీ, ద్వేషానికీ గురికాకుండా తనను కాపాడుకోవాలి. ఉదారత ఈ రెంటికీ నీవు గురయ్యేటట్లు చేస్తుంది.

కనుక ఉదారుడుగా పేరు తెచ్చుకోవాలనే ఉబలాటంలో దోపిడీదారుడనే చెడ్డ పేరునూ, దానితో పాటు ద్వేషాన్నీ కొనితెచ్చుకునేకన్నా, పిసినారి అనే పేరు తెచ్చుకోవడం వివేకం. ఎందుకంటే ఇది చెడ్డపేరును మాత్రమే తెస్తుంది కానీ ద్వేషానికి గురిచేయదు.

హోమ్‌పేజి

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 15వ అధ్యాయం

రాజు - రాజ్యం

అధ్యాయం - 15

 

వ్యక్తులు, ముఖ్యంగా రాజులు ప్రసంశలు పొందటానికి లేక నిందలు మోయడానికి కారణమయ్యే విషయాల గురించి

హోమ్‌పేజి

ఒక రాజు తన అనుచరులతో మరియు మిత్రులతో (subject and friends) మెలగవలసిన విధానం ఎలా ఉండాలన్నది తెలిసుకోవడం ఇప్పుడు మిగిలి ఉన్నది. అనేకమంది ఈ అంశం గురించి రాశారనే విషయం నాకు తెలుసు కనుక, దీనిని నేను మరలా చెప్పడం, --మరి ముఖ్యంగా ఈ విషయం గురించి చర్చించేటపుడు నేను ఇతరులు చెప్పిన దానితో విభేదించడం-- అనేది తెగువగా పరిగణింపబడుతుందని నేను భావిస్తాను. అయితే, అర్థం చేసుకునే వారికి ఉపయోగకరం గా ఉండే విషయం గురించి రాయడం నా ఉద్దేశ్యం కనుక, ఒక విషయం గురించి ఊహలు చేయడం కన్నా, దాన్ని గురించిన వాస్తవాలను, నిజాలను అనుసరించడం మరింత సముచితంగా నాకు కనపడుతున్నది. ఎందుకంటే అనేక మంది రిపబ్లిక్‌ల గురించి, సంస్థానాల గురించి ఎంతో వర్ణించారు కానీ, వాస్తవంలో ఎన్నడూ, ఎవరూ వాటిని ఆ విధంగా కనలేదు, వినలేదు. ఎందుకంటే ఒకవ్యక్తి ‘ఏ విధంగా జీవించాలి’ అన్నదానికీ, ‘ఏ విధంగా జీవిస్తాడు’ అన్నదానికీ చాలా భేదం ఉంటుంది. ఎవరైతే ‘ఏమి జరిగితే బాగుంటుంది’ అన్నదాని కొరకు ‘ఏమి జరిగింది’ అన్నదానిని నిర్లక్ష్యం చేస్తారో అతడు తనను రక్షించుకోవడనికి బదులుగా త్వరలోనే వినాశనానికి దగ్గరౌతాడు. ఎందుకంటే ఎవరైతే ప్రతీ విషయంలోనూ పూర్తి ఆదర్శవంతంగా, పూర్తి మంచిగా ఉండాలని కోరుకుంటారో వారు అనేక మంది చెడ్డవారి మధ్యన త్వరలోనే పతనమైపోతారు.

దీనిని బట్టి తన స్థానాన్ని నిలుపుకోవాలనుకునే రాజెవరికైనా చెడుగా ఎలా ఉండాలో కూడా తెలిసి ఉండవలసిన అవసరం ఉన్నది. అవసరాన్ని బట్టి ఆవిధంగా ఉండాలా లేక ఉండకూడదా అన్నది కూడా తెలిసి ఉండాలి. కనుక ఒక రాజుకు సంబంధించిన ఊహాత్మకమైన విషయాలన్నింటినీ పక్కనబెట్టి వాస్తవమైన వాటినే చర్చిస్తూ నేను ఓ విషయం చెబుతాను. మనుషులెవరి గురించైనా మనం మాట్లాడేటపుడు -మరీ ముఖ్యంగా రాజుల గురించి, ఎందుకంటే వారు చాలా ఉన్నత స్థానంలో ఉంటారు గనుక- వారికి అపనిందనో లేక ప్రశంసనో కలుగజేసే ప్రత్యేక లక్షణాలను కలిగిన వారిగా వారిని మనం గుర్తిస్తాము. ఈ విధంగా ఒక మనిషి ఉదారుడుగా ప్రఖ్యాతిని పొందుతాడు. మరో మనిషి పిసినారిగా పేరు పొందుతాడు (పేరాశపరుడుకు బదులు పిసినారి అనే పదం ఎందుకు వాడానంటే పేరాశ కలిగినవాడు ధనం మీద వ్యామోహంతో ఇతరుల సొమ్మును సైతం కాజేయలని చూస్తాడు. కానీ పిసినిగొట్టు అదే ధన వ్యామోహంతో తన సొమ్మును ఖర్చు చేయకుండా మాత్రమే ఉంటాడు). ఒక మనిషి దానగుణానికి పేరుపొందుతాడు, మరో మనిషి దోపిడీదారుడుగా పేరుపొందుతాడు. ఒకడు క్రూరుడు, మరొకడు దయామయుడు. ఒకడు నమ్మదగిన మనిషి, మరొకడు నమ్మదగని మనిషి. ఒకడు పిరికి వాడు, మగటిమి లేనివాడు, మరొకడు ధైర్యసాహసాలు కలిగినవాడు. ఒకడు సౌజన్యమూర్తి, మరొకడు గర్విష్ఠి. ఒకడు కాముకుడు, మరొకడు నీతివర్తనుడు. ఒకడు అమాయకుడు, మరొకడు జిత్తులమారి. ఒకడు స్థిరచిత్తుడు, మరొకడు చంచలుడు. ఒకడు గంభీరంగా ఉంటాడు, మరొకడు చిలిపిగా ఉంటాడు. ఒకడు ఆస్తికుడు, మరొకడు నాస్తికుడు… ఇలా ఉంటారు. పైన తెలిపిన లక్షణాలలో మంచివాటన్నింటినీ ఒక రాజు గనుక ప్రదర్శించగలిగితే, అది ఎంతో ప్రశంసనీయంగా ఉంటుందనే విషయం అందరూ ఒప్పుకుంటారని నాకు తెలుసు. కానీ, ఆ లక్షణాలన్నింటినీ కలిగి ఉండటం గానీ, వాటిని ఆచరించడం గానీ –మానవ పరిస్థితులు అందుకు వీలు కల్పించవు కనుక- సాధ్యం కాదు. కనుక తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయేంతగా అపఖ్యాతిని తెచ్చిపెట్టే దుష్టకార్యాలకు దూరంగా ఎలా ఉండాలో -తెలుసుకోగలిగే వివేకాన్ని తగినంతగా కలిగి ఉండటం- ఒక రాజుకు అవసరం. సాధ్యమైతే రాజ్యం కోల్పోయేంత ప్రమాదంలేని దుష్టకార్యాలకు కూడా దూరంగా ఉండటం మంచిదేకానీ, అంత నిబద్ధతగా ఉండటం సాధ్యంకాదు కనుక, వాటిని నిస్సంకోచంగా ఆచరించవచ్చు. ఏ దుష్టకార్యాలు చేయకపోతే రాజ్యసంరక్షణ కష్టసాధ్యమౌతుందో వాటిని చేయడం మూలంగా వచ్చిపడే నిందను మోయడానికి రాజు వెనకాడవలసిన అవసరంలేదు. ఎందుకంటే అన్ని విషయాలు జాగ్రత్తగా పర్యాలోచించబడినట్లైతే, పైకి నీతివలే కనిపించే విషయాన్ని ఆచరించినట్లైతే, అది అతని యొక్క పతనానిని కారణమౌతుందనీ, అదే సమయంలో పైకి దుష్టకార్యంగా కనిపించే మరేదైనా విషయాన్ని ఆచరించినట్లైతే అది ఆ రాజుకు భద్రతను, ఐశ్వర్యాన్ని తెచ్చిపెడుతుందనీ మనకు బోధపడుతుంది.

హోమ్‌పేజి

'మాకియవెల్లి-ద ప్రిన్స్' 14వ అధ్యాయం

రాజు - రాజ్యం

అధ్యాయం - 14

సైనిక వ్యవహారాలకు సంబంధించి రాజు యొక్క విధుల గురించి

హోమ్‌పేజి

ఒక రాజుకు యుద్ధము, దాని నియమాలు మరియు దానికి కావలసిన శిక్షణ కన్నా వేరుగా మరే ఇతర లక్ష్యం గానీ, ఆలోచన గానీ ఉండకూడదు. అలాగే తన అధ్యయనానికి దానిని తప్ప మరే ఇతర విషయాన్ని ఎంచుకోకూడదు. ఎందుకంటే పరిపాలన సాగించే వానికి సంబంధించిన ఒకేఒక్క కళ యుద్ధమే కనుక. అంతేకాక ఇది జన్మతః రాజులైన వారిని తమ స్థానంలో కొనసాగేటట్లు చేయడమేకాక, అనేక సందర్భాలలో మామూలు వ్యక్తులు కూడా ఆ స్థానాన్ని పొందడాన్ని సాధ్యంచేసే ఒక శక్తి. దీనికి విరుద్ధంగా ఎవరైనా రాజులు యుద్ధం కన్నా విశ్రాంతికి అధిక ప్రాధాన్యమిస్తే, వారు తమ రాజ్యాలను కోల్పోవటాన్ని మనం చూడవచ్చు. నీవు రాజ్యాన్ని కోల్పోవడానికి ప్రధమకారణం ఈ కళను నిర్లక్ష్యం చేయడమే; అలాగే నీవు ఒక రాజ్యాన్ని పొందడాన్ని సాధ్యం చేసేది ఏమిటంటే అది ఈ కళలో ప్రావీణ్యమే. ఫ్రాన్సెస్కో స్ఫోర్జా (Francesco Sforza) తను యోధుడవటం ద్వారా సాధారణ స్థితి నుండి Duke of Milan గా రూపొందాడు. అతని కొడుకులు యుద్ధంలోని పరిశ్రమకు, కష్టానికి దూరంగా ఉండి రాజులనుండి సామాన్యులుగా మారిపోయారు. యుద్ధ ప్రావీణ్యత లేకపోవడం వలన కలిగే ఇతర నష్టాలలో ఒకటి నీవు చులకనై పోవడం. ఒక రాజు తాను గురికాకుండా –ఇప్పుడు వివరించబోతున్నట్లుగా- జాగ్రత్త పడవలసిన అగౌరవాలలో ఇది ఒకటి. యుద్ధ ప్రావీణ్యత కలిగిన వ్యక్తి, అటువంటి ప్రావీణ్యత లేని వ్యక్తి ఏ విషయంలోనూ ఒకరికి తగినట్లుగా మరొకరు ఉండరు. ఒక యోధుడు యుద్ధ ప్రావీణ్యత లేని వ్యక్తికి విధేయుడై ఉండాలనటం, లేకపోతే యుద్ధప్రావీణ్యత లేనివ్యక్తి అటువంటి ప్రవీణత కలిగిన సేవకుల మధ్యన సురక్షితంగా ఉండాలనడం సహేతుకం కాదు. ఎందుకంటే ఒకరిలో ధిక్కారం ఉంటుంది, మరొకరిలో అనుమానం ఉంటుంది. ఇటువంటి ఇరువురు కలసి పనిచేయడం సాధ్యమయ్యే పని కాదు. కనుక యుద్ధకళను అర్థంచేసుకోని రాజు ఇప్పటికే తెలిపిన ఇతర దురదృష్టాలతోపాటుగా తన సైనికులచే గౌరవింపబడలేడు, అలాగే ఆ సైనికుల మీద ఆధారపడనూలేడు. కనుక అతడు యుద్ధమనే అంశం తన ఆలోచనలలో లేకుండా ఎప్పుడూ ఉండకూడదు. అలాగే యుద్ధసమయంలో కన్నా శాంతి సమయంలోనే దాని అభ్యాసానికి మరింతగా తనను అంకితం చేసుకోవాలి. ఈ అభ్యాసాన్ని అతడు రెండు మార్గాలలో చేయగలడు. ఒకటి సాధన (కార్యాచరణ) ద్వారా, రెండవది అధ్యయనం ద్వారా.

సాధనకు సంబంధించి అతడు అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా తన సైనికులను మంచి క్రమశిక్షణ కలిగిన వారిగా, సుశిక్షితులైన వారిగా తీర్చిదిద్దటమే కాక తాను నిరంతరం వేటలో పాల్గొంటూ ఉండాలి. దీనివలన అతడి శరీరం కఠిన పరిశ్రమకు అలావాటుపడుతుంది, ఆయా ప్రాంతాల స్వభావాన్ని ఎంతోకొంత తెలుసుకుంటాడు, పర్వతాలు ఏ విధంగా పైకెగసి ఉంటాయి, లోయలు ఏ విధంగా ప్రారంభమవుతాయి, మైదానాలు ఏ విధంగా విస్తరించి ఉంటాయి మొదలైన విషయాలను తెలుసుకునే అవకాశం కలుగుతుంది. నదుల యొక్క మరియు చిత్తడినేలల యొక్క స్వభావాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు. అలానే వీటన్నింటిలో ఎలాంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలో కూడా తెలుసుకుంటాడు. ఈ పరిజ్ఞానం రెండు విధాలుగా ఉపయోగపడుతుంది. మొదటగా, ఇతడు తన దేశం గురించి తెలుసుకోవడం నేర్చుకుని, దానిని మరింత సమర్థవంతంగా కాపాడుకుంటాడు. తరువాత, ఆ ప్రాంతం యొక్క పరిజ్ఞానం మరియు పరిశీలన ద్వారా అతడికి అటుపిమ్మట ఏ ఇతర ప్రాంతాన్ని అధ్యయనం చేయటం అవసరమైనా, దానిని అతడు చాలా సులువుగా అర్థం చేసుకుంటాడు. ఎందుకంటే, ఒకప్రాంతంలోని -ఉదాహరణకు టస్కనీ లోని- కొండలు, లోయలు, మైదానాలు, నదులు మరియు చిత్తడినేలలు ఇతర దేశాలలోని వాటినే పోలి ఉంటాయి. కనుక వీటికి సంబందించిన ఒక దేశపు పరిజ్ఞానంతో ఎవరైనా చాలా సులువుగా ఇతర దేశాల పరిజ్ఞానాన్ని పొందవచ్చు. ఈ నైపుణ్యం లేని రాజు ఒక నాయకుడు కలిగి ఉండవలసిన అతిముఖ్యమైన లక్షణం లేనివాడుగా ఉంటాడు. ఎందుకంటే ఈ పరిజ్ఞానం అతనికి తన శత్రువును ఆశ్చర్యపరచడాన్ని, శిబిరాలను ఏర్పాటుచేయడాన్ని, సైన్యానికి నేతృత్వం వహించడాన్ని, యుద్ధాన్ని క్రమబద్దీకరించడాన్ని, పట్టణాలను సానుకూలంగా ముట్టడించడాన్ని నేర్పుతుంది.

(టస్కనీ అనునది ఇటలీలోని ఒక ప్రాంతం)

ఫిలోపోయెమెన్ (Philopoemen) ఏచియన్స్ యొక్క రాజు. ఇతడి గురించి చరిత్రకారులు చేసిన ఇతర ప్రశంసలకు తోడుగా మరో ప్రశంస ఏమిటంటే ఇతడు శాంతి సమయంలో తన మనస్సులో యుద్ధనియమాల గురించిన ఆలోచనలు తప్ప అన్యమేమీ కలిగి ఉండేవాడు కాడు. ఇతడు దేశంలో తన స్నేహితులతో ఉన్నపుడు తరచుగా ఆగి, వారితో ఈ విధంగా చర్చించేవాడు. “ఒకవేళ మన శత్రువు కొండమీద ఉండి, అదేసమయంలో మనం ససైన్యంగా ఇక్కడ ఉంటే పరిస్థితి ఎవరికి సానుకూలంగా ఉంటుంది? ఏ విధంగా మనం -సరైన శ్రేణీ క్రమాన్ని పాటిస్తూ, సురక్షితంగా పురోగమించి- శత్రువును చేరాలి? మనం తిరోగమించాలనుకుంటే, ఏ దిశలో వెళ్ళాలి? ఒకవేళ శతృవు తిరోగమిస్తే, మనం వారిని ఏలా వెంబడించాలి?” …ఆ విధంగా చర్చజరిగేకొలదీ సైన్యం ఎదుర్కోవడానికి అవకాశమున్న అన్ని పరిస్థితులను అతడు వాళ్ళ ముందుంచుతాడు. వాళ్ళ అందరి అభిప్రాయాలు విన్న మీదట, తన అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించి, దానిని తగిన కారణాలతో నిర్థారణ చేస్తాడు. ఈ విధమైన నిరంతర చర్చల వలన యుద్ధ సమయంలో అతడు ఎదుర్కోలేని పరిస్థితులు ఎన్నడూ తలయెత్తేవి కావు.

(Philopoemen- born 252 B.C., died 183 B.C.)

మేథో పరిశ్రమ (మానసిక శిక్షణ) కొరకు రాజు చరిత్రలను చదవాలి. పేరు పొందిన వ్యక్తులు యుద్ధంలో ఎలా వ్యవహరించారో తెలుసుకోవడానికీ, వారి గెలుపోటములకు కారణాలను పరీక్షించడానికీ, వారి కార్యాలను అక్కడ అధ్యయనం చేయాలి. దీనివలన మనం ఓటమికి గురిచేసే కారణాలకు దూరంగా ఉండి, గెలుపునందించే కారణాలను అనుకరించవచ్చు. వీటన్నింటినీ మించి గొప్పవ్యక్తులందరూ చేసినట్లుగా నీవు కూడా చేయి. అదేమంటే వారు తమకు నమూనాగా --ఎవరు తమ కన్నా ముందు ప్రఖ్యాతిని మరియు ప్రశంసను పొంది ఉంటారో, అలాగే ఎవరు సాధించిన విజయాలను, చేసిన పనులను వారు తమ మనసులో నిరంతరం పెట్టుకుంటారో, అటువంటి వ్యక్తిని-- ఎంచుకుంటారు. ఎలా అంటే ఎచిల్లిస్‌ను అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్, అలెగ్జాండర్‌ను సీజర్, సైరస్‌ను సిపియో తమ నమూనాగా ఎంచుకుని అనుకరించినట్లుగా. గ్జినోఫోన్ చే రచించబడిన సైరస్ జీవిత చరిత్రను పఠించిన తదుపరి ఎవరైనా --సిపియో జీవితంలో ఈ అనుకరణ ఎంతో వైభవాన్ని తెచ్చిందనీ, అలాగే గ్జినోఫోన్ తన రచనలో సైరస్ గుణాలుగా చెప్పిన నైతిక పరిశుద్ధత, సౌజన్యం, మానవత్వం, ఉదారత మొదలైన లక్షణాలన్నింటినీ సిపియో కూడా కలిగి ఉన్నాడనీ-- తెలుసుకుంటారు.

వివేకం కలిగిన రాజు ఇటువంటి నియమాలను కొన్నింటిని పాటించవలసి ఉన్నది. శాంతి సమయాలలో ఎన్నడూ విశ్రమించక, కష్టసమయంలో ఉపయోగపడే విధంగా తన వనరులను పరిశ్రమతో పెంపొందించుకోవాలి. దానివలన, ఒకవేళ దురదృష్టం వెంటాడినట్లైతే ఆ దెబ్బలను అతడు తట్టుకోగలిగే పరిస్థితిలో ఉంటాడు.

హోమ్‌పేజి